Wybór lokalizacji pomnika wiązał się z tradycją mickiewiczowską, według której poeta miał w tym miejscu zasadzić wyrwany przez wichurę młody dąbek (rósł on do roku 1922 lub 1924). Na wieść o upadku Warszawy we wrześniu 1831 r., Mickiewicz, wskazując ów powalony na ziemię dąbek, nawiązał do losu Polski słowami:

Wydarzenie to upamiętnia tablica w pobliżu pomnika.

Pierwotnie budowę monumentu powierzono Marcinowi Rożkowi (autorowi pomnika Bolesława Chrobrego w Gnieźnie), jednak wybuch I wojny światowej, a następnie trudności finansowe stanęły na przeszkodzie realizacji projektu. Do pomysłu powrócono w roku 1931, a więc w przypadającą wówczas setną rocznicę wizyty Mickiewicza w Śmiełowie. Akt erekcyjny skompletowano 2 lipca 1931 r. W niszy fundamentu wmurowano kamień węgielny wraz z dokumentem i puszką monet będących aktualnie w obiegu. Treść dokumentu głosiła m.in.:

Ostatecznie projektantem medalionu został Władysław Marcinkowski. Na bloku wyryto daty 1831-1931 oraz dedykację: WIESZCZOWI CHEŁKOWSCY. Całość składała się z 9 bloków piaskowca śląskiego, pochodzącego z tej samej góry, z której pozyskiwano materiał do dekoracji siedziby Reichstagu w Berlinie.