Aleko () – jednoaktowa opera, skomponowana przez rosyjskiego kompozytora Siergieja Rachmaninowa, do której libretto, w języku rosyjskim, według sztuki Aleksandra Puszkina Cyganie, napisał Władimir Niemirowicz-Danczenko. Praca dyplomowa Rachmaninowa i równocześnie jego pierwsza opera, której prapremiera światowa odbyła się w Teatrze Wielkim w Moskwie 9 maja 1893.
Osoby, typ głosu, obsada premiery Aleko; baryton; Bogomir Korsow Młody Cygan; tenor; Lew Klementiew Stary Cygan (ojciec Zemfiry); bas; Stiepan Własow Zemfira; sopran; Maria Dejsza Sionickaja Stara Cyganka; alt; E.A. Szubina Chór Cyganów i Cyganek
Treść Opera przedstawia historię Aleka i Zemfiry. Dziewczyna jest owocem miłości Starego Cygana i pięknej Mariuli, która jednak zostawiła ją jako niemowlę z ojcem, wyruszając w świat z obcym taborem, o czym śpiewa ojciec Zemfiry. Bohater nigdy by nie wybaczył Zemfirze takiej zdrady i dziwi się, dlaczego Stary Cygan nie zabił Mariuli. Tymczasem i Zemfira idzie w ślady swej matki, zdradzając Aleka z Młodym Cyganem. Drwi ona nawet z męża, wracając do niego i dziecka, co Aleko mocno przeżywa. Kobieta, idąc kolejny raz do kochanka, przestrzega go i namawia, żeby uciekł. Ich plany niweczy jednak sam zdradzany Aleko, który zagradza drogę Młodemu Cyganowi i w następstwie wymiany zdań zabija i kochanka, i Zemfirę.