W XI wieku teren ten stanowił dość zwarty kompleks osadniczy, rozwijający się dzięki solowarstwu, produkcji rzemieślniczej i rolnictwu. Pierwsza wzmianka o Inowrocławiu pochodzi z 1185 roku, z dokumentu księcia Leszka, syna Bolesława Kędzierzawego, i określa miejscowość jako Novus Wladislaw. Nazwa została wybrana prawdopodobnie na cześć Władysława Hermana lub jako Nowy Włocławek, założony przez mieszkańców Włocławka, uciekających przed powodzią i szukających nowego miejsca do osiedlenia się. Miasto powstało na bazie dużego targu i znajdującej się w pobliżu warzelni soli. Prawdopodobnie pod koniec XII wieku stało się siedzibą kasztelanii.
W 1237 lub 1238 r. książę Kazimierz Konradowic sprowadził do Inowrocławia franciszkanów, darując im parcelę, na której powstał klasztorSikorski Czesław, Początki zespołu klasztornego franciszkanów w Inowrocławiu w świetle archeologiczno-architektonicznych badań ratowniczych, [w:] Franciszkanie konwentualni i klaryski w Wielkopolsce od XIII do XIX wieku. Katalog wystawy, Gniezno, 2006, s. 135–152., zburzony w 1872 roku (Kościół Franciszkański w Inowrocławiu). Na przełomie lata i jesieni 1238 r. wojska księcia pomorskiego Świętopełka złupiły i spaliły gród.