Mérimée zwalcza też szeroko rozpowszechniony pogląd, że noc świętego Bartłomieja została zaplanowana znacznie wcześniej, być może już w 1570 roku, w chwili zawierania rozejmu. Dowodzi, że nie ma żadnych świadectw na istnienie takich przygotowań przez obóz królewski. Tego rodzaju działanie przyniosłoby zresztą tylko szkodę królowi. Likwidacja protestantów zachwiałaby bowiem dotychczasową równowagę i wydała króla na łaskę przewodzących stronnictwu katolickiemu Gwizjuszy. Wszystko to wskazuje zdaniem pisarza, że proces historyczny jest silniejszy niż knowania polityków. Gdyby rzeź była zaplanowana – twierdzi – po co urządzano zamach na przywódcę protestantów, Coligny’ego, 22 sierpnia, skoro i tak zginąłby dwa dni później. Według Mériméego zamach na Coligny’ego wywołał utarczki uliczne ze strony protestantów, które wyzyskał znajdujący się w opałach Gwizjusz. Powracając do Paryża, wzniecił, początkowo dość nieudolnie, bunt, który spotkał się z żywiołową reakcją paryżan i na który ostatecznie przystał również król, nie chcąc utracić wpływu politycznego.