Operacja kazańska – działania bojowe 5 Armii i Grupy Arskiej 2 Armii Frontu Wschodniego Armii Czerwonej przeciwko siłom Ludowej Armii Komucza, w sierpniu – wrześniu 1918 r. Ich celem było odzyskanie przez Czerwonych kontroli nad Kazaniem. Po zaciętych walkach w rejonie miasta, w obliczu przewagi liczebnej przeciwnika, siły Ludowej Armii Komucza w zorganizowany sposób opuściły Kazań.
Walki pod Swijażskiem. Przygotowanie do kontrofensywy Armii Czerwonej Utrata Kazania na rzecz sił Komucza w dniu 7 sierpniaE. Mawdsley, Wojna..., s. 84. postawiła rząd radziecki w bardzo trudnej sytuacji. Oznaczała bowiem utratę Powołża, obszaru o kluczowym znaczeniu dla zaopatrzenia kraju w żywność, a także odcięcie od ośrodków centralnej władzy bolszewickiej terenów Azji Środkowej i Syberii. W Kazaniu siły antybolszewickie przejęły również rezerwy złota należące do rządu carskiego. Wreszcie ze strategicznego punktu widzenia przejęcie miasta otwierało siłom Komucza drogę do marszu na MoskwęJ. Smele, The "Russian"..., s. 76.. Rada Komisarzy Ludowych postawiła przed Frontem Wschodnim zadanie odzyskania miasta za wszelką cenę. Na osobiste polecenie LeninaE. Mawdsley, Wojna..., s. 94., a wbrew zastrzeżeniom Władimira Boncz-Brujewicza, obawiającego się nowej ofensywy niemieckiej, na Front Wschodni do 18 sierpnia 1918 r. przerzucono 30 tys.