Palacio d'Aquisgrán

250px|thumb|right|Reconstitución d'a posible apariencia d'o Palacio de Carlos Magno en Aquisgrán. thumb|250px|right|Mapa semplificato: 1 = sala d'as asembleas ; 2 = porche ; 3 = Tresoro y archivos ; 4 = galería d'unión ; 5 = tribunal y guarnivión ; 6 = metatorium ; 7 = curia ; 8 = secretarium ; 9 = capiella ; 10 = atrium ; 11 = tiermas O Palacio d'Aquisgrán estió un conchunto d'edificacions de tipo residencial, politico y relichioso, que fue esleito por l'emperador Carlos Magno ta convertir-se en o centro d'o poder carolinchio. Iste Palacio yera situato en l'actual ciudat d'Aquisgrán, en o nord-ueste d'Alemanya, en o Land de Renania d'o Norte-Westfalia.

As partes prencipals d'o Palacio carolinchio se construyioron en a zaguera decada d'o sieglo VIII (anyos 790), encara que os treballos continoron dica la muerte d'o mesmo emperador Carlos Magno en 814. Qui disenyó os planos d'o Palacio estió Eudes de Metz, en inscribindo ista obra en o programa de renovación politica d'o reino que miraba de fer l'emperador Carlos Magno.

A mayor parte d'o Palacio ye hue destruita, encara que contina en piet a Capiella palatina d'Aquisgrán, considerata uno d'os tresoros de l'arquitectura carolinchia, y tamién un eixemplo caracteristico de l'arquitectura d'a dita Renaixencia carolinchia.

Contexto y historia d'o Palacio O Palacio antis de Carlos Magno thumb|250px|left|A construcción d'Aquisgrán, miniatura de Jean Fouquet, en as Grandes Chroniques de France, d'o sieglo XV. Carlos Magno i apareix en primer plan. Mientres l'Imperio Romano, o lugar a on hue ye a ciudat d'Aquisgrán fue esleito ta residencia porque yera amanato a unas fuents termals, y tamién por a suya posición militar estratechica ta a provincia de Chermania. Dita alavez Aquae Granni, se construyioron en o lugar unas termas en una superficie de 20 hectarias, A. Erlande-Brandeburg, A.-B. Erlande-Brandeburg, Histoire de l’architecture française, 1999, p. 104. que s'emplegaron entre o sieglo I y o sieglo IV.J. Favier, Charlemagne, 1999, p. 285. Ista ciudat romana creixió estreitament unita a istas tiermas, seguntes un disenyo urbán en plan hipodamico clasico que sustituiba a l'anterior campamento lechionario. Se i construyió dentro d'o complexo un palacio, que s'emplegaba ta residencia d'o gubernador d'a provincia romana u mesmo d'o propio emperador si yera menester. Sindembargo, en o sieglo IV, a ciudat y o palacio fuoron destruitos en as ditas invasions barbaras.

O rei franco Clodoveu I fació d'a ciudat de París a capital d'o suyo reino, o Reino Franco, pero o Palacio d'Aquisgrán fue albandonato dica l'aparición d'a familia d'os carolinchios. Os mayordombres de Palacio pipinidas bi facioron bellos treballos de restauración, pero o Palacio d'Aquisgrán no yera en ixas envueltas mas que una mas entre muitas atras residencias reyals que s'estendillaban por o reino franco. A cort franca yera nomada ta no esgotar pas os recursos d'os lugars a on bi yera, y os monarcas se tresladaban seguntes os escaicimientos por o suyo reino. Sindembargo, arredol de 765, Pipín III o Breve bi fació construir un palacio dencima d'os repuis de l'antigo edificio romano; ordenó tamién a restauración d'as tiermas, encara que fació destruir os suyos idolos pagans.P. Riché, La vie quotidienne dans l’Empire carolingien, p. 57. Dende que plegó ta o poder en 768, Carlos Magno bi dormió, en Aquisgrán, encara que tamién dormió en atras ciudaz d'Austrasia. Arredol de 790, sindembargo, Carlos Magno prenió a decisión d'instalar-se en una residencia permament, ta poder gubernar con mayor eficacia o suyo imperio.

A elección d'Aquisgrán right|thumb|250px|Estatua de Carlos Magno en a Casa d'a Villa d'Aquisgrán. Carlos Magno esleyó a ciudat d'Aquisgrán ta lugar permanent d'a suya residencia dimpués d'una mesurata reflexión, y prenió ista decisión en un momento clau ta o suyo reinato. A. Erlande-Brandeburg, A.-B. Erlande-Brandeburg, Histoire de l'architecture française, 1999, p. 92. Dimpués d'estar o rei d'os francos, Carlos Magno heba feito muitas expedicions militars, que li permitioron d'augmentar o suyo tresoro, pero amás li permitioron tamién augmentar o territorio d'o suyo reino, especialment ta l'este, en os antigos territorios d'a Chermania romana. Carlos Magno heba conquerito a Saxonia pagana entre 772 y 780, pero os saxons resistiban, fendo asinas que bi hese guerras continas con os saxons, con una durada total de treinta anyadas. Carlos Magno finalment trencó o sistema anterior que heba heredato d'os francos d'una oste chermanica itinerant que se tresladaba de dominio en dominio a traviés d'o reino y consiguió devantar una autentica capital. Por a suya edat, Carlos Magno disminuyó o ritmo d'as suyas expedicions militars y, dimpués de 806, ya no albandonó mai Aquisgrán.J. Favier, Charlemagne, 1999, p. 582.

T'a decisión presa por Carlos Magno, estió decisiva a propia situación cheografica d'a ciudat d'Aquisgrán: o lugar se trobaba situato en o centro d'os dominios patrimonials d'a dinastía carolinchia, en Austrasia, una rechión que amás yera a rechión d'orichen d'a familia, a l'este d'o río Mosa, y Aquisgrán yera amás en un cruce de carreras y a o canto d'un afluent d'o río Rin, o río Wurm. Asinas, Carlos Magno cedió l'administración d'os suyos dominios en o sud a o suyo fillo Loís, que se convertió en rei d'Aquitania. J. Favier, Charlemagne, 1999, p.287 Asinas, con o flanco sud d'o suyo reino controlato por o suyo fillo, Carlos Magno quedó libre ta residir en o norte. thumb|left|250px|L'Imperio Carolinchio y a suya capital, Aquisgrán, a prencipios d'o sieglo IX.

Amás, en estar instalato en Aquisgrán li permetió tamién a Carlos Magno de tener un mayor control sobre os asuntos referents a os saxons. A. Erlande-Brandeburg, A.-B. Erlande-Brandeburg, Histoire de l'architecture française, 1999, pp. 92-93. Carlos Magno notó tamién as utilidaz que teneba vivir en iste lugar: arredolato de selvas con muita cazata, Carlos Magno pensaba tamién fer muitas cazatas en os territorios d'arredol, G. Démians d’Archimbaud, Histoire artistique de l'Occident médiéval, 1992, p. 76. en estar en ixas envueltas una actividat favorita d'a nobleza. Antiparte, cuantas mas anyadas teneba, a l'emperador mas li cuacaba de poder disponer d'os manantials d'aiguas calentas d'Aquisgrán.

Os documentos d'epoca carolinchia nos charran de Carlos Magno como d'un «Nuevo emperador Costantín O Gran»: ta seguir con ixe papel, li caleba una capital y un palacio imperial dignos d'ixe nombre. P. Riché, Les Carolingiens. Une famille qui fit l'Europe, 1983, p. 326. M. Durliat, Des barbares à l'an Mil, 1985, p. 145. Asinas, Carlos Magno preferió albandonar a ciudat de Roma, l'antiga capital imperial, en mans d'o Papa. Sindembargo, a suya rivalidat con l'Imperio Bizantín portó a Carlos Magno ta construir un suntuoso palacio. Amás amás, en ixas envueltas s'incendió o Palacio de Worms, en 793, J. Favier, Charlemagne, 1999, p.288 un feito que portó tamién a la construcción d'o nuevo Palacio en Aquisgrán.

Un prochecto important confiato a Eudes de Metz thumb|Eginardo ye o biografo de Carlos Magno; por a suya obra tenemos conoixencia d'o nombre de l'arquitecto d'o Palacio (miniatura d'o sieglo XIV u XV).

Os historiadors no tienen guaire datos biograficos de l'arquitecto d'o Palacio d'Aquisgrán, Eudes de Metz. Ye citato en un texto d'Eginardo (naixito arredol de 775 y muerto en 840), o biografo de Carlos Magno. Tot fa suposar que Eudes de Metz yera un sacerdot con conoixencias culturals, que conoixeba muit bien as artes liberals, y particularment o quadrivium. Pareix que amás heba lechito tamién os tractatos d'Arquitectura de Marco Vitruvio. J.Favier, Charlemagne, 1999, p. 502.

A decisión de construir o Palacio se prenió a finals d'a decada compresa entre 780 y 790, u mesmo a prencipios d'a decada posterior, cuan Carlos Magno no yera encara emperador. As obras d'o Palacio prencipioron en 794 y continoron cuantas anyadas. Christian Bonnet (dir.), Les sociétés en Europe (milieu du VIème siècle - fin du IXème siècle), París, Ellipses, 2002, ISBN 2729813318, p. 184. Aquisgrán se convertió a escape en a residencia favorita d'o rei, que dimpués de 807 cuasi no albandonó nunca a ciudat d'Aquisgrán y o suyo Palacio. Como no tenemos prou documentación d'ixas calendatas, no conoixemos cuants obrers fuoron emplegatos ta construir-lo, encara que por as dimensions d'o palacio se puet deducir que bi habió muitos treballadors en as suyas obras.

O plan de treballo d'a obra yera d'una gran semplicidat cheometrica: Eudes de Metz decidió de conservar o recorrito d'as antigas carreras romanas d'o lugar, en inscribindo o palacio en un cuadrato de 360 piez carolinchios ta cada canto,Un piet carolinchio se correspon con arredol de 0,333 metros. ye decir, 120 metros. A. Erlande-Brandeburg, A.-B. Erlande-Brandeburg, Histoire de l'architecture française, 1999, p. 103. Iste cuadrato delimitaba asinas una superficie total de 20 hectarias, P. Riché, Les Carolingiens …, 1983, p. 325. que yera dividita en cuatre por un eixe norte-sus (corresponent a una galería de mampostería) y un eixe este-ueste (corresponent a una antiga carrera prencipal romana, o decumán). En a zona norte d'o cuadrato bi heba a sala de l'Asemblea, a o sud a capiella palatina. L'arquitecto debuxó un trianglo ta l'este ta unir as termas con o complexo palatín. Os dos edificios mas conoixitos son a sala d'as asembleas (hue desapareixita) y a capiella palatina, que actualment fa parte d'a Seu d'a ciudat. A resta d'os edificios ye encara hue poco conoixita: Régine Le Jan, La société du Haut Moyen Âge, VIème - IXème siècle, París, Armand Colin, 2003, ISBN 2200265778, p. 120. a sobén construitos en colombage (u entramato), en fusta y en ladriello, han desapareixito dende ixas envueltas. En zaguer lugar, todo o complexo palatín yera encerclato por una muralla.P. Riché, La vie quotidienne dans l'Empire carolingien, p. 58.

A instalación en Aquisgrán d'a Cort imperial y as propias obras de construcción d'iste complexo palatín facioron crecer l'actividat urbana d'a ciudat d'Aquisgrán, que fue enamplata a finals d'o sieglo VIII por primera vegata y a prencipios d'o sieglo IX por segunda vegata, porque os artesans y os mercaders se hi heban instalato, amán d'a Cort, amás de que bels d'os grans sinyors d'o reino s'heban tamién instalato en a ciudat. Os miembros de l'Academia palatina, y tamién os consellers de l'emperador Carlos Magno, como Eginardo u Angilberto de Centula, yeran propietarios d'una casa arredol d'o palacio.

A sala de l'asemblea 250px|thumb|Localización d'a sala de l'asemblea en o Palacio (en royo).

A gran sala de l'Asemblea (aula regia o aula palatina en latín), que yera situata a o norte d'o complexo palacín, se destinaba a recullir as «queixas chenerals», una vegata cada anyada. Ista Asemblea yera una reunión d'os Grans d'o reino (y dimpués de l'imperio), ye decir, altos dignatarios que teneban en as suyas mans os resortes d'o poder: contes, fidelis y vasallos d'o rei, bispes y abats. L'Asemblea cheneral se feba a ormino en o mes de mayo; os partecipants en l'Asemblea bi discutiban d'os asuntos politicos y chudicials d'importancia. Os capitolarios, redactatos por os escribas d'a chancillería d'Aquisgrán resumiban, por escrito, as decisions que s'heban preso. Tamién se feban en iste edificio as ceremonias oficials, y as recepcions d'os embaixadors de reinos foranos. Describindo a ceremonia de coronación de Ludovico Piu (Loís, o fillo de Carlos Magno), Ermoldo o Negro diz que Carlos Magno charraba «dende l'alto d'o suyo trono d'oro». Ermold le Noir, Poème sud Louis le Pieux et épîtres au roi Pépin, editato y traducito por Edmond Faral, París, Les Belles Lettres, 1964, p. 53.

thumb|250px|left|A basilica de Tréveris en Alemanya ye fácil que fuese o modelo ta la sala de l'Asemblea d'o Palacio d'Aquisgrán.