Se conoix con o nombre de Tercer Reich u Alemanya Nazi (Deutsches Reich u Großdeutsches Reich en alemán) a o rechimen dictatorial nacionalsocialista establito en Alemanya dende 1933-1934 por o Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei d'Adolf Hitler dica a muerte de Hitler y a redota d'Alemanya en a Segunda Guerra Mundial o 8 de mayo de 1945, encara que no fue disuelto oficialment dica o 5 de chulio de 1945. Seguntes a propaganda nazi, iste rechimen teneba que durar 1.000 anyos (o Reich d'os 1.000 anyos, deciban), y nomás en duró 12.

Cal parar cuenta, sindembargo, que o rechimen nazi nunca no suprimió formalment l'antiga Republica de Weimar, sino que nomás suprimió as suyas caracteristicas e institucions democraticas. Paralelament, nunca no s'establió formalment o Tercer Reich, sino nomás de facto.

Como caracteristicas chenerals, estió un rechimen dictatorial y totalitario, que devantó un estau policial sin garra guarencia ta os suyos ciudadans ni ta os foranos que viviban en Alemanya u que demientres a Segunda Guerra Mundial viviban en territorios anexionatos u ocupatos militarment por a Wehrmacht. Asinas, bi habió un chenocidio contra os chudieus (shoah), contra o pueblo chitán (porajmos) y contra atros pueblos que o nazismo consideraba inferiors, como eslaus, sin olbidar muitos muertos en atras nacions, incluyindo-ie aragoneses. Amás, chents consideratas improductivas por o nazismo fueron asasinatos en masa: disminuitos fisicos y psiquicos, personas con chicoz defectos cheneticos, etc.

A elección d'o nombre de Tercer Reich O nombre de Tercer Reich fue esleito por o mesmo Adolf Hitler, con una finalidat clara: meter a o suyo rechimen como una continuidat lochica d'a Historia d'Alemanya. Emplega a palabra Reich, con una doble noción en alemán: imperio y estau.

A palabra Tercer implica amás a existencia de dos Reich anteriors, estando o I Reich, que o nazismo emplega asinas como primer fundamentos propagandistico d'o suyo poder, o Sacro Imperio Romano Chermanico, que existió dica 1806, cuan dispareix mientres as Guerras napoleonicas. Antiparte, o II Reich ye l'Imperio Alemán, proclamato en el palacio de Versailles de París en en 1871 por Guillén I d'Alemanya y Otto von Bismarck dimpués d'a redota de Francia en a Guerra Franco-prusiana, que se converte en asinas o segundo elemento propagandistico d'o nazismo.

A elección d'o nombre no tien pues dengún atro motivo que a propaganda politica, sin responder a la historia real d'o país. Antiparte, ye a prueba de l'herencio politico de Hitler, que en a Primera Guerra Mundial estió soldato en l'Exercito alemán y luitó contra l'Exercito francés, por ixo tamién teneba tanta importancia a exaltación de l'Imperio Alemán, proclamato en 1871 con una vitoria d'os alemans sobre Francia, y desapareixito en 1918, con una redota d'os alemans debant de Francia.

En conclusión, con o nombre se pretendeba continar o que seguntes o pensamiento politico nazi yera una tradición imperial milenaria d'Alemanya.

A destrucción d'a democracia en Alemanya y a implantación d'o nazismo Encara que en as eleccions chenerals alemanas de 1932 o Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP) d'Adolf Hitler no tenió soque una Tercera parte d'os votos, y que Hitler fue redotato en as eleccions presidencials por Paul von Hindenburg, Hitler plegó a o poder en estar nombrato Canceller d'Alemanya o 30 de chinero de 1933.

Muitos industrials alemans, y tamién a dreita politica alemana en cheneral, plegaus arredol d'os politicos Franz von Papen y Alfred Hugenberg (d'o Deutschnationale Volkspartei, d'estrema dreita) pensaban asinas emplegar a o nazismo y a Hitler ta instaurar l'orden en una Alemanya en crisis dimpués de recibir os efectos d'a Crisis de 1929, antis d'albandonar-lo cuan ya no hesen menester d'os suyos servicios. Asinas, o primer Gubierno d'Adolf Hitler no teneba so que dos ministros nazis: Hermann Göring, ministro encargato de Prusia, y Wilhelm Frick, ministro de l'Interior. A resta de ministros d'o Gubierno yeran militants u simpatizants de partius politicos d'a dreita conservadora alemana u representants d'a industria alemana.

Sindembargo, en cuentas de permitir d'estar instrumentalizato por os conservadors alemans, Hitler logró en bels meses meter a Alemanya a marcar o paso (Gleichschaltung). O desmantelamiento d'a Republica de Weimar ta establir una dictadura nazi permetió a proclamación d'o Tercer Reich o 15 de marzo de 1933, en una grandiosa ceremonia de propaganda en Potsdam, en a fuesa de Frederico II de Prusia. Pocos días dimpués d'o suyo nombramiento como Canceller d'Alemanya, Hitler ya charraba con os chefes militars d'a manera que poderba rematar con o cáncer d'a democracia en Alemanya, d'instaurar de manera ferria l'autoridat d'o estau u mesmo d'a conquiesta de nuevos espacios vitals a l'este y a suya chermanización sin piedat.(Gellately, 2002:13)

Marcando o paso y fundamentos d'a represión Articlos prencipals: Gleichschaltung y Nueit d'os cutiellos largos. left|thumb|250px|Desfilada nazi en Berlín o 25 de febrero de 1934. Asinas, como primer paso ta concentrar o poder en as suyas mans, o día 1 de febrero de 1933, Hitler fació que Hindenburg disolvese o Reichstag. En a campanya electoral ta esviellar os miembros d'o Parlamento, a SA y as SS, as milicias d'o partiu nazi, recebieron poders como auxiliars d'a Policía. As reunions d'o Partiu Comunista (KPD), d'o Partiu Social Democrata (SPD) y d'atros partius d'oposición tenioron muitas victimas mortals. Bels opositors fueron feritos u mesmo torturatos.

En a nueit d'o 27 ta o 28 de febrero bi habió o incendio d'o Reichstag, ye fácil que fuese instigato por os nazis, encara que se culpó a un chudieu comunista neerlandés. Tot aprofitando d'iste feito, Hitler fació adoptar por Hindenburg un «decreto ta a protección d'o pueblo alemán» que eliminaba totas as guarencias recollitas en a Constitución alemana. Un segundo decreto establiba a Schutzhaft u «detención de protección» preventiva, que permeteba detener y engarcholar a cualsiquier sin garra control ni limite temporal. As mesuras se presentoron publicament como necesarias ta evitar un golpe d'estau d'os comunistas alemans. left|thumb|275px|Fotografía oficial d'Adolf Hitler, parte d'o culto a la personalidat d'o nazismo. A dictadura y o rechimen de terror s'imposoron. En dos semanas, Göring fació engarcholar, tot aplicando iste decreto, a 10.000 comunistas en Prusia, entre os cuals bi yera o chefe d'o KPD, Ernst Thälmann, detenito o 3 de marzo. En abril, bi habió arredol de 30.000 detencions, nomás en Prusia. En o verano, en Bavera bi heban 4.000 internatos y en Saxonia 4.500. Entre 1933 y 1939, un total de 150.000 a 200.000 personas yeran engarcholatas, y de 7.000 ta 9.000 yeran estatas asasinatas por a violencia institucionalizata estatal. Bels centenars de millars de personas fuyoron d'Alemanya.J.M. Argelès, «La terreur en Allemagne avant 1939», en Une si longue nuit, dir. St. Courtois, 2003.

Muitos miembros d'a ezquierda politica, encara que tamién escritors y cientificos s'exiloron, como Thomas Mann, Bertolt Brecht u Albert Einstein dende o 28 de febrero de 1933. Atros fueron engarcholatos, como o pacifista Karl von Ossietsky. Os nazis condenoron o que clamoron «arte dechenerato» y as «ciencias chudievas», en destruindo u dispersando muitas obras artisticas d'a vanguardia.

Apareixieron tamién os primers campos de concentración provisionals, a on plegoron militants comunistas y socialdemocratas. Dende o 20 de marzo de 1933, Heinrich Himmler establió o primer campo de concentración permanent en Dachau, Bavera, a man de Múnich, y luego bi habió os campos de Buchenwald (1937) y Ravensbrück (1939), iste zaguero ta as mullers.

En as eleccions lechislativas d'o 5 de marzo de 1933, celebratas en istas condicions, os nazis recebioron o 43,9% d'os votos. En toz os Länder d'Alemanya, os nazis s'apoderoron por a fuerza de toz os poders locals. O 23 de marzo de 1933, Hitler fació votar en o Reichstag a Lei de plenos poders, que li concedeba plenos poders por una durada de 4 anyos. O 2 de mayo, se disolvió a os sindicatos, con incaptación d'as suyas propiedaz. S'enroló a os obrers forzadament en una organización corporativista, o Deutsche Arbeitsfront (DAF, Frent Alemán d'o Treballo, en aragonés). O 10 de mayo, o ministro de Propaganda Joseph Goebbels presidió en Berlín una nueit d'auto de fe, en a cual millars de «malos libros» d'autors chudieus, marxistas, democratas u psicoanalistas fueron crematos en grans fogueras publicament por os estudiants nazis; ista mesma escena de caracteristicas mas medievals que modernas se repetió en atras grans ciudaz d'o país. En mayo se prohibió oficialment o KPD, y o SPD en chunio.Pierre Milza, Les Fascismes, Imprimerie Nationale, 1985, p. 242. A resta de partius politicos alemans se disolvioron u s'unioron a o NSDAP. O 14 de chulio de 1933 s'aprobó una Lei seguntes a cual o Partiu Nacionalsocialista d'os Treballadors Alemans se convertiba en o solo partiu politico permeso en Alemanya. A chovenalla alemana fue obligatoriament encuadrata en a Chovenalla Hitleriana (Hitlerjugend), que estió o solo movimiento autorizato ta a choventut dende o 1 d'aviento de 1936. right|thumb|250px|crema de libros d'autor prohibitos por os nazis en Berlín o 10 de mayo de 1933. As Sturmabteilung (u SA) d'Ernst Röhm (a teorica ezquierda d'o Partiu Nazi) miraba de fer que a «revolución nacional-socialista» fuese mas anticapitalista y quereban prener o control sobre l'Exercito alemán (a Reichswehr); sindembargo a oligarquía alemana que aduyaba a Hitler no pensaba igual. Asinas, Hitler fació una mortalera con mas d'una centena d'os chefes d'as SA o 30 de chunio de 1930, con l'aduya d'as Schutzstaffel (SS) d'un ambicioso Heinrich Himmler en a clamata Nueit d'os cutiellos largos. O III Reich s'orientó dende ixas envueltas ta un «Estau SS» de tipo parapolicial.

Os nazis asasinoron tamién o 30 de chunio a muitas atras personalidaz politicas d'o país contrarias a o nazismo, con o silencio cómpliz d'a clase politica d'a dreita alemana. Asinas fue asasinato Erich Klausener, líder politico de l'Acción Catolica alemanya; o periodista catolico Fritz Gerlich, d'o Zentrum catolico; o cheneral conservador Ferdinand von Bredow; o cheneral Kurt von Schleicher, Canceller d'Alemanya antis de Hitler; u Gustav von Kahr, politico conservador bavaro que fació fracasar o Putsch de Múnich de Hitler o 8 de noviembre de 1923. left|thumb|250px|Paul von Hindenburg y Adolf Hitler o 1 de mayo de 1933. Hindenburg yera ya nomás que una figura decorativa y Hitler yera ya o sinyor d'Alemanya. Dimpués d'a muerte d'o president Paul von Hindenburg o 3 d'agosto de 1934, Hitler asumió inconstitucionalment as suyas funcions, convertindo-se asinas no nomás en o Canceller sino tamién o President d'Alemanya. Naixió asinas un culto a la personalidat muit potent, que consideraba que Hitler yera o salvador mesianico d'Alemanya, en fendo amás prestar un churamento de fidelitat a la suya persona ta toz os servidors publicos, amás de ta os militars. O clamato Führerprinzip se convertió asinas en a font de tota autoridat politica en o país.

O nazismo, que yera un movimiento politico neo-pagano y anti-cristiano, miró de someter a las Ilesias, y mesmo beluns d'os suyos dirichents, como Martin Bormann, miraban de fer disapareixer o cristianismo d'o país a luengo termin. O poder politico causó amás una escisión en os protestants alemans, en establir a clamata Ilesia d'os «cristianos alemans», que yera racista y profesaba o culto a o Führer, en oponiendo-se a la clamata Ilesia confesant (Bekennende Kirche) d'os pastors resistents a o nazismo, Martin Niemöller y Dietrich Bonhoeffer, que fuoron deportatos.