Os ucraineses (en ucrainés українці) habitan Ucraína y zonas d'os países buegants, en especial Rusia. Charran una luenga eslava oriental y cristianos, u ortodoxos u uniatas. Son un pueblo eslau oriental con orichen común con os rusos y que se'n diferencian por haber tenito una historia politica en simbiosi con os polacos. En o censo de 1989 os ucraineses yeran uns 37.419.000 en Ucraína, y os ucraineses fuera d'Ucraína en 1989 yeran: 4.363.000 en Rusia, 600.000 en Moldavia, 291.000 en Belarrusia, 45.000 en Lituania en 1989, 92.000 en Letonia, 48.000 en Estonia, 48.000 en Eslovaquia en 1988, 67.000 en Rumanía en 1992, y 185.000 en Polonia (estimación).

Etnonimo En buena part d'a suya historia han feito servir o etnonimo rusyni ("rutens"). O etnonimo "ucrainés" s'ha iu cheneralizando en os sieglos XIX y XX dica plegar a totas as zonas habitadas por o mesmo grupo etnolingüistico, tamién fuera d'a tierra conoixida orichinariament como Ucraína.

Luenga 250px|thumb|Extensión d'a luenga ucrainesa a primers d'o sieglo XX A luenga ucrainesa ye eslava oriental como o ruso, pero tien muitos elementos comuns con o polaco. En o sieglo XIX bi habió dos estándards, l'auno basau en a parla de Kiev y l'atro basau en a parla de Galitzia Oriental. O estándard de Galitzia Oriental teneba o polaco como luenga culta de referencia y parolas que no se feban servir en a parla viva.

Modo de vida Os modos de vida tradicionals d'os ucraineses son variatos, por ocupar una gran aria, con gran diversidat ecolochica. Os ucraineses occidentals u sudoccidentals, a l'ueste d'a linia Rivno-Kamenets son principalment pastors transhumants, cautivadors de cerials, criadors de vacumen y tocinamen y tamién silvicultors, a l'igual que os suyos vecins polacos, eslovacos y rumanos.

Os ucraineses d'o norte, a lo norte d'a linia Sumi, Kiev y Zhitomir-Rivno viven en una zona d'estepa y son en a suya mayor parte granchers, productors de lactios, de cerials, cautivadors de lino u silvicultors.

Os ucraineses d'a zona central y sudoriental en linias chenerals viven a lo sud d'a linia Kiev-Poltava, en una zona d'estepa, son criadros de bestiar y cautivadors de cerials, actividaz tradicionalment dificils en os periodos cuan as mugas no yeran seguras y sufriban os ataques d'os pueblos turquicos d'as estepas primero y d'o Khanato de Crimea, por o que dende a formación d'a Unión Polaco-Lituana heban de complementar-las con unas actividaz guerreras y saqueyadoras que facioron famosos a los cosacos ucraineses y rusos.

Relichión 200px|thumb|Seu de Santa Sofiya en Kiev, Patrimonio d'a Humanidat A relichión encara no aglutina a los ucraineses actuals. Os ortodoxos d'Ucraína y Belarrusia dependeban d'o metropolitano de Kiev, reestablito en 1361 dimpués d'a invasión mongola.

En o sinodo de Brest de 1596 o metropolitano de Kiev reconoixió l'autoridat d'o papa y naixió a "Ilesia Uniata" u greco-catolica. Encara que en o sieglo XVII muitos ucraineses s'oposaban a esta ilesia, permaneixendo en a Ilesia Ortodoxa orichinal, (o patriarca de Costantinoble nombró atro metropolitano ortodoxo de Kiev). Os uniatas s'expansionoron y en a Galitzia baixo dominio austriaco se convertió en a ilesia nacional d'os ucraineses, a lo tiempo que despareixeba por a fuerza en os territorios d'os ucraineses baixo l'Imperio Ruso.

En primerías d'a decada de 1920 bi heba una ilesia autocefala especificament ucrainesa, esclafata por Stalin en primerías d'a decada de 1930, continando entre os ucraineses emigratos.

En 1946, con o cambio de mugas y o paso de Galitzia Oriental a la RSS d'Ucraína os uniatas fuoron adhibitos a la fuerza a la ilesia ortodoxa, encara que a Ilesia Greco-Catolica siguió existindo en a clandestinidat y entre os ucraineses emigratos. Actualment a Ilesia Uniata ha tornato a Ucraína pa reclamar os edificios que fuoron confiscatos por a fuerza y recuperar as congregacions que fuoron forzatos a pasar-sen a la ilesia ortodoxa.

Historia Edat Meya Dimpués d'a redota d'Atila quedan ostrogodos en Crimea, y alanos entre o Kubán y o Caucas. En l'actual Republica de Moldavia y zonas forestals d'o norte y este d'Ucraína bi ha pueblos eslaus como os antos. A historia posterior d'Ucraína será una historia de luita entre pueblos sedentarios eslaus contra invasors turquicos nomadas que entran periodicament en as planas ucrainesas dende Asia.

thumb|left|200px|Maidan Nezalezhnosti en Kiev.

En o terreno estepario d'o sud, centro y l'este d'Ucraína, os repuis de pueblos iranios s'asimilan con os pueblos turquicos nomadas pa formar una nueva identidat etnica: os ditos (proto)bulgaros. Bi'n ha chacimientos arqueolochicos entre zaguerías d'o sieglo VI y primerías d'o sieglo VIII.

Entre zaguerías d'o sieglo VII y primerías d'o sieglo VIII apareixe atro pueblo turquico en Ucraína, os gazaros, que arqueolochicament corresponden con a dita cultura de Salkov. Os hongaros, un pueblo vasallo d'os gazaros, ocupó as actuals Ucraína occidental y Moldavia.

L'Imperio Gazaro teneba una clase dirichent diferent a atros pueblos turquicos. Fomentó a sedentarización d'o suyo pueblo, a fundación de ciudaz y o comercio; teneban habilidat diplomatica y se convirtión a o chudaísmo. Dimpués de conoixer una prosperidat comercial desapareixió por a presión conchunta d'os pazinacos, que invadiban dende l'este, y d'os eslaus orientals, que invadiban dende o norte y l'oeste, on bi heba prencipaus poderosos como o Prencipau de Kiev. Kiev amanixió en una crucillata de rotas comercials entre Bizancio y os escandinavos. thumb|right|250px|Mapa de la Rus de Kiev, en o sieglo VII. Mientres a Edat d'Oro de Kiev, o territorio d'a Rus de Kiev s'estendillaba por o norte de l'actual Ucraína, encara que tamién por l'ueste de l'actual Rusia y por Belarrusia.

Os pazinacos empentoron a os hongaros ta Panonia, l'actual Hongría, y s'establioron en Ucraína occidental. Os mesmos pazinacos yeran empetatos por atro pueblo turquico, os uzos, y os uzos por os kipchaks u cumans. Estos pueblos turquicos farán siempre una falca entre os eslaus orientals y os griegos bizantins. Kiev entró en decadencia porque os pueblos d'as estepas tallaban a rota d'o Dniéper muitas vegatas.

O reino kipchak despareixerá en o sieglo XIII por a conquiesta mongola. Kiev ye saqueyato en 1240 y pierde o suyo papel de centro politico pa os eslaus orientals locals. O centro politico se desplaza a atros puestos. Os prencipaus eslaus orientals de Galitzia y Volinia, mugants con Polonia resistirán.

Se formará o Khanato d'a Horda d'oro por trestallamiento de l'Imperio Mongol. Os mongols asimilatos a os turquicos quipchac se convertirán en tartaros, en a peninsula de Crimea por eixemplo os tartaros crimeus), y prendrán a relichión musulmana.

Os vlacos de Moldavia, os polacos y os lituanos irán conquerindo tierras a os tartaros cuan estos entren en decadencia. Os polacos deixarán que a zona d'o río Dnieper siga poblata por chents que defiendan a muga, con privilechios a truca d'os suyos servicios militars, como en as mugas con os moros en Castiella y Aragón en a Edat Meya. Alavez apareixe a palabra Ucraína, que en eslau significa "muga", "buega", a o mesmo estilo que en Castiella u Aragón as zonas buegants con os moros se clamaban Estremaduras. Esta población, con elementos tartaros, pero de predominancia eslava, se convertirán en os cosacos zaporizhians, que a diferencia d'os cosacos d'o Don, charraban ucrainés y no pas ruso. thumb|left|250px|Mugas internas d'a Unión Polaco-Lituana en 1619 con as mugas actuals:

En os millors tiempos d'a Unión Polaco-Lituana ye cuan se produce a deseparación d'os tres grans pueblos eslaus orientals. Os rusos son fuera d'esta unión y tienen una historia y tradición politica diferent. En 1569 se produz a deseparación entre ucraineses y belarrusos, cuan os primers pasan a depender en Polonia y os segundos siguen dependendo en Lituania. Os belarrusos levan asociatos con os lituanos mas de dos sieglos.

En o sieglo XVII os cosacos d'o sud de Kiev y d'o Dniéper se rebelan baixo Bogdan Khmelnytskii. En 1654 Bogdan Khmelnytskii acceptó l'autoritat rusa y Kiev chunto toz os territorios cosacos a l'este d'o Dniéper pasoron a depender de Rusia, quedando encara baixo control polaco encara l'ueste d'o Dniéper. Encomienza d'esta traza un periodo en que a influencia rusa ye mas gran por cada vegada.

Expansión rusa enta o sud y sud-ueste En o nord-este de l'actual Ucraína os rusos van conquerindo territorios a os tartaros a poquet pa asegurar a suya muga sud. Os rusos organizan en a rechión de Khárkiv unas linias fortificatas y fan venir soldatos-colons. Este territorio se dirá Ucraína, (a “marca”, a “muga”), encara que os rusos li deciban mes bien Rusia Chicota, como prolongación d'a Gran Rusia centrata en Moscú. Os cosacos d'esta zona serán conoixitos como cosacos ucraineses a diferencia d'os cosacos d'o Don, y no son os mesmos cosacos que os zaporizhians d'o Dniéper u atros cosacos que yeran en a Unión Polaco-Lituana u en a Republica d'as Dos Nacions

Baixo o reinato de Catarina II (1762-1796) os repartos de Polonia fan que a mayor part d'a Ucraína actual (de fueras de Galitzia) pase a fer part de l'Imperio Ruso y tendrá consecuencias pa os cosacos zaporizhians y tartaros. Os otomans encomienzan una guerra en 1768 pero pocos anyos mes tarde os rusos conquieren Tauride y Crimea, entrando dimpués en Moldavia, Vlaquia y plegando dica Bulgaria. Por o Tractau de Kutchuk-Kainardji (16 de chulio de 1774) os otomans ceden a Rusia Azov, Kertch (cabo oriental de Crimea) y a costa entre o Dniéper y o Bug. O Khanato de Crimea, incluita a Tauride, se converte en un estato independient. thumb|300px|As tres particions de Polonia. O exito ruso fa preoucupar-se a os austriacos, que fan liga con os prusianos y obtienen de Rusia en compensación o primer reparto de Polonia (1772). D'esta traza Austria prene una tierra etnicament ucrainesa, Galitzia Oriental, con capital en Lviv, y amés obtién de l'Imperio Otomán a zona norte de Moldavia, en parte habitata por ucraineses, y que se convertirá en Bucovina.

Os cosacos zaporizhians deixan de tener una posición marguinal que lis permite estar independients y as suyas libertaz se tornan en anacronicas. O zaguer atamán cosaco ha tenito que renunciar a lo suyo cargo en 1764. Once anyatas mes tarde as tropas rusas destruyen Sietch.

O ministro Potemkin encomienza una colonización con poblacions cristianas fundando Khersón en 1778 y Mariúpol en 1779. En 1783 Rusia s'annexiona o Khanato de Crimea y os otomans lo reconoixen como feito consumato. A colonización contina con a fundación de Sebastopol en 1784, Iekaterinoslav en 1786. En 1787 os otomans atacan l'Imperio Ruso pero pierden y os rusos ocupan Yedisán, plegando dica o río Dniéster, que por o Tractau de Iaşi en 1792 será a muga entre l'Imperio Ruso y l'Imperio Otomán.

Dimpués de vencer a os otomans, l'Imperio Ruso consigue con o segundo y tercer reparto de Polonia ocupar Volhinia y Podolia, cualques territorios d'a Unión Polaco-Lituana poblatos por ucraineses. En 1812, a guerra en 1806 contra os otomans permite a os rusos ocupar Besarabia (a metat oriental de Moldavia), con Buchac.

O sieglo XIX en as arias de colonización d'o sud Baixo os zars, Ucraína se convertió en o granero de l'Imperio Ruso, con as famosas tierras negras (u chernozem). Ucraína tamién representaba a frontera maritima sud de Rusia con a base naval de Sebastopol y lo puerto comercial d'Odessa, fundato en 1796, y desarrollato entre 1803 y 1814.

Os colons que plegoron ta las tierras conquiestas a los otomans y tartaros yeran principalment ucraineses d'a zona entre Kiev y Khárkiv dita Chicota Rusia, y tamién rusos. Tamién plegoron griegos y armenios de l'Imperio Otomán, chudieus, alemans (en Tauride, Yedisán y Crimea). En o sud de Besarabia y especialment en Buchac, as poblacions musulmanas son substituyidas por ucraineses, rusos, bulgaros, gagauzes y colons alemans. Se creyan aldeyas con nombres evocadors d'as campanyas rusas contra Napoleón.