Os franceses (en francés français) son os habitants de Francia. Orichinariament os franceses representaban sobretot os habitants d'o norte, pero en un proceso historico han iu asimilando a los atros grupos etnolingüisticos de Francia, sobretot a los que charraban luengas romances como os occitans, quedando como principal identidat que resiste con relativo exito l'asimiliación os bretons. Os franceses parlan o francés y son de relichión mayoritariament catolica.
Luenga
O latín que se parlaba en Galia (latín galico), yera pareixiu a lo que se parlaba en a provincia Tarraconense, Alpes y norte d'Italia, y evolucionó en tres arias de traza diferent: en o norte a(s) luenga(s) de Oil, en o sud a luenga d'Oc, (occitán), y en l'alta val d'o Roine l'arpitán. A diferent evolución d'a luenga d'Oil y a luenga d'Oc se debe a las antigas demarcacions romanas (diocesi Lugdunense y diocesi Viennense), a un mayor substrato galo (celta) en o norte que en o sud, y a la existencia d'un important adstrato francico (chermanico).
O francés fa part d'as luengas d'Oil, chunto con o valón, o normando y atras y las ha ido substituyindo progresivament, como tamién ha feito u ye encara fendo con l'arpitán y occitán.
O francés amés d'estar a luenga nacional d'o pueblo francés tamién ye una luenga de relacions internacionals.
Relichión A mayoría d'os franceses son tradicionalment catolicos. En o pasau os protestants (hugonotz) estioron importants. A inmigración dende as antigas colonias y a globalización han traito a Francia poblacions musulmanas y queda pendient de saber o grau d'integración futura en o pueblo francés y a suya cultura, grau d'integración que as revueltas de chóvens musulmans d'os zaguers anyos han contrimostrau como no prou buena.
Historia
Os franceses representan poblacionalment os habitants romanizaus de Galia, galo-romanos de cristianización tardana, que desarrolloron una cultura propia dimpués d'as invasions chermanicas. Os galo-romanos, catolicos, facioron liga con os francos recientment convertius a lo catolicismo pa forachitar a los visigodos arrians, que heban creyau un reino con capital en Tolosa, ("Reino visigodo de Tolosa").
O dominio franco thumb|left|Batalla de Tours
En l'anyo 486 Clodoveu I, o rei Franco de Tournai, venció a lo romano Siagrio en Soissons y estendilló o suyo reino dica o río Loira. En l'anyo 496 venció a los alamans en Tolbiac, se convirtió a lo catolicismo y prenió baptismo chunto con muitos guerrers en Rems de mans de Sant Remichio. Por ixo dimpués os reis de Francia serán coronaus en Rems. Clodoveu atacó a Alarico II rei d'os visigodos en l'anyo 507 y lo venció en a batalla de Vouillé, cerca de Piteus. Clodoveu morió en l'anyo 511 e o suyo reino fue dividiu entre os suyos cuatre fillos. Clotario lo reunificó, pero a la suya muerte en l'anyo 561 tornó a ser dividiu en cuatre partidas, que se convertioron en rechions diferenciadas por a suya composición etnica, gubierno y historia: Austrasia, Neustria, Borgonya y Aquitania, a zaguera controlada por o patriciau galo-romano local y a menos chermanizada, de traza que baixo os merovinchios o territorio d'os francos se divide en tres reinos: Neustria, Austrasia y Borgonya.
A historia d'os francos en os sieglos VI y VII ye marcada por a rivalidat entre Neustria y Austrasia, y os mayordombres de palacio van prenendo o poder, de traza que a rivalidat entre mayordombres (que representan l'aritocracia terratenient y militar) marca a politica mes que a rivalidat entre reis. Baixo o reinau de Dagoberto (629-639) Neustria ye o reino franco mes important. En o sieglo VIII predomina Austrasia, dirichida por os mayordombres de palacio Pepín d'Heristal, Carlos Martel y Pepín lo Petit, que deposa a lo zaguer rei merovinchio y funda a dinastía Carolinchia. Carlos Magno ye nombrau emperador en l'anyo 800. Con Carlos Magno l'Imperio Carolinchio plega a la suya maxima extensión. En l'anyo 843 por o tractau de Verdún l'imperio queda dividiu, y se creya o Reino de Francia Occidental con centro politico en Neustria, y que tendrá una existencia independient d'o resto de l'Imperio. thumb|A coronación de Carlos Magno. Dende o sieglo IX os contes son cargos hereditarios y se converten en principes territorials, o mesmo esdevién con os duques. A zaguers d'o sieglo IX desapareix o bilingüismo romanz-francico, os francos s'integran culturalment a los galo-romanos.
En Francia Occidental os reis son esleitos por os grans y no son necesariament d'a dinastía carolinchia. A familia d'os Robertins s'imposa china chana, y dende Hugo Capeto, rei en l'anyo 987 os Robertins conservarán a corona a titol hereditario con o nombre de dinatía Capeta u d'os Capetos. D'esta traza o reino de Francia Occidental se converte en o Reino de Francia. O cambio de dinastía lo contan asinas en o "Liber Regum":
O reino de Francia O reino de Francia teneba a lo rei en o cabalto d'a hierarquía feudal, y tien o refirme d'a ilesia como rei coronau por ella. En a practica no tien autoridat reyal que en as propias posesions, que en o sieglo XI yeran París, Orliens y as suyas redoladas. As posesions d'o rei yeran o dominio reyal. En o resto d'o territorio os duques y contes teneban independencia de feito.
A lo principio os contaus correspondeban en cheneral a diocesis, pero as mugan van evolucionando por matrimonios, herencios, compras y guerras locals. O rei tamién va estendillando china chana o dominio reyal.
Os contes de Piteus prenen o títol de duques d'Aquitania a zaguers d'o sieglo X y sozmeten o ducau de Gascunya a mitat d'o sieglo XI.
En o sieglo XI bi ha dos luengas propias d'as elites d'o reino de Francia y que tamién son literarias: o normando d'os duques de Normandía y reis de Francia y l'occitán en o sud.
As mugas A muga oriental fue creyada por o tractau de Verdún, manimenos o Sacro Imperio Romano Chermanico tiene cada vegada menos control en o Reino de Borgonya, y en l'anyo 1167 o conte de Forez, que yera en guerra contra os lioneses, cambia o suyo churamiento de fidelidat dende o Emperador chermanico a lo rei Capeto, encomenzando un proceso d'expansión d'o reino de Francia en territorio d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.
O sieglo XII O dominio reyal forma un conchunto contino dende Selis dica Burch. O condau de Flandres tien ciudaz ricas por a industria textil (Gant, Bruxas y Ypres) y tien mes vinclos con Anglaterra (que li vende a lana), y con territorios a l'este d'o Escalda.
O condau de Campanya se converte en en o sieglo XII en o principal dominio d'a casa de Blois (o condau de Blois sigue en mans d'a branca menor). As ferias de Campanya (Lagny, Provins, Troyes, Bar-sur-Aube) serán importants fuentes d'ingresos d'os contes.
Dende primers d'o sieglo XI miembros d'a dinastía d'os Capetos son duques de Borgonya.
En l'anyo 1066 Guillen de Normandía conquere o reino d'Anglaterra. O ducau de Normandía pasa en l'anyo 1144 a lo conte d'Anchú, Godofred de Plantagenet. Os duques d'Anchú tamién dominan en Maine y Turena dende a primera metat d'o sieglo XI.
O condau de Bretanya pasa a estar baixo sobiranía d'o ducau de Normandía en 1113. O ducau d'Aquitania tien dos capitals: Piteus y Burdeus.
En o sud os contes de Tolosa tienen a sobiranía dnde Quercy, Rouerne, Gothia y a cuenca meya d'o Roine, (Marquesau de Provenza). Os contes de Barcelona tienen o condau de Provenza y tienen influencia sobre os vasallos d'o conte de Tolosa.
En o "Liber Regum" comentan bella cosa d'a chenealochía d'os reis d'ixas envueltas.
Capetos contra Plantachenez Henrique de Plantachenet, conte d'Anchú y duque de Normandía se casa en 1152 con Alionor, heredera d'o ducau d'Aquitania. Dos anyadas dimpués ye coronau rei d'Anglaterra con o nombre d'Henrique II, y ye bisnieto por parte de mai de Guillén o conqueridor. Henrique se troba gobernando en cinco estaus: Anglaterra, Normandía, Anchú, Aquitania y Bretanya.
Pa os Plantachenet Anglaterra yera un dominio periferico. Os plantachenet yeran de luenga y cultura normanda (u francesa), tienen muito vinclo con Anchú y s'oposan a lo rei de Francia como grans sinyors feudals. Bi ha una guerra intermitent en as marguins de Île de France, Normandía, Turena, Poitou y Lemosín. Dimpués de prener posesión d'Auvernia a zaguers d'o sieglo XII, Felipe Augusto fa confiscar en 1202 totas as tierras francesas de Chuan d'Anglaterra. En os anyos vinients Normandía, Anchú y Turena son adhibidas a lo Domino Reyal. Felipe Augusto posa como gobernador de Bretanya a un primo suyo y lo rei d'Anglaterra no conserva en Francia que Gascunya y o centro d'Aquitania, (rechión de Bordeus).
Flandres entre os sieglos XII e XIII Por matrimonios y herencios o dominio reyal s'estendilla dica a Picardía. A zaguers d'o sieglo XII Felipe Augusto adhibe Artois (metat sudoccidental d'o condau de Flandres) a los suyos territorios, y cuan prebaba d'imposar a suya autoridat mes a lo norte as ciudaz flamencas fan liga con o rei d'Anglaterra, y os ducaus y contaus vecins (Brabant, Holanda, Limburgo y Lorena) fan una coalición chunto con l'emperador chermanico Otón IV. Manimenos en 1214 Frederico Augusto desfa la coalición en Bouvines y Flandres pasa a estar en a subchección) suya por un cuasi un sieglo.
Cruzada contra os albichenses En o sieglo XIII bi ha muitos albichenses cerrinos en Tolosa, Albi, Agen, Pamiers, Carcasona, Besers y las suyas redoladas. En 1207 o Papa excomulga a lo conte de Tolosa Remón VI sospeitoso de simpatizar con os cataros, y a l'anyo vinient fa clamar a la cruzada contra ellos. Felipe Augusto no se i suma, pero si que lo fan muitos normandos y franceses d'o norte. En 1209 Besers ye saqueyau y fan una mortalera con a suya población. Simón de Montfort s'estableix como mayestre y acosa a los cataros con a pretensión de recibir o condau de Tolosa. En 1211 consigue atra excomunión de Remón VI. A población occitana tien una reacción fura contra a población d'o norte de Francia. Pero II d'Aragón defiende a lo conte de Tolosa, pero en 1213 Pero II y o conte son vencius en a Batalla de Muriel. Simón de Montfort ye asasinau en 1218 y o rei de Francia Loís VIII ye qui aproveita a ocasión: en 1226 invade a rechión y tres anyadas dimpués o conte de Tolosa acepta casar a la suya filla con o chirmán de Loís IX, Alifonso de Piteus. En 1271 o Lenguadoc s'adhibe en o dominio reyal de pa cutio.
O reino de Francia en tiempos de Loís IX y Felipe o Fermoso Felipe o Fermoso prebaba de reforzar o poder d'o reino a l'igual que o suyo predecesor Loís IX. O condau de Campanya y Bria ye adhibiu a lo dominio reyal en 1328. O reino s'estendilla a costa d'o Sacro Imperio en a comarca de León d'o Roine entre 1288 y 1312, en 1301 Barrois Mouvent, en 1305 Vivarais, en 1316 Valentinois.
En l'interior d'o Reino de Francia bi ha cuatre grans estaus vasallos: Borgonya, Bretanya, Flandres y Guyena (o nombre d'Aquitania en francés, oficial dende o sieglo XIII). Borgonya y Bretanya son en mans d'os Capetos locals.
A cuestión d'Aquitania ye enreligada porque en parte ye en poder d'os reis d'Anglaterra. En 1259 Loís IX firma un tractau con Henrique II d'Anglaterra en o que mugan o ducau de Guyena en pagas por o vasallache de Loís.
Dende fins d'o sieglo XII os flamencos se troban en rebelión de contino, y vencerán a la caballería francesa en 1320 en Courtrai.
Influencia francesa en tiempos de Loís IX Encara que i haiga problemas pa mantener o control d'o reino de Francia, os capetos tienen influencia fuera d'as suyas mugas. En 1246 Carlos d'Anchú se converte en rei de Provenza por matrimonio, en vente anyadas mes tarde conquere o reino de Sicilia. Dende 1295 un capeto se converte en o conte de Borgonya.
As coronas de Francia y Navarra se troban en unión personal entre 1285 y 1328.
O Delfinau, que fue fundado por os contes d'Albón en o sieglo XI se posan baixo a protección d'o rei de Francia. O delfín Humberto li vende a lo rei as suyas posesions en 1349.