A diftongación debant de yod en aragonés ye una lei present en a fonetica aragonesa y que lo diferencia d'atras luengas neolatinas vecinas. O romance navarro-aragonés diftonga as vocals curtas latinas O y E porque yeran mas ubiertas, y tamién diftongan debant de yod. Yod ye un soniu palatal (AFI: ) dito asinas por a pronunciación d'a letra de l'alfabeto hebreu dita "yod" y que influye en a evolución d'as palabras latinas enta as lenguas romances. L'orichen d'este soniu ye variau.
O romance navarro-aragonés coincide en a diftongación debant de yod con l'astur-leyonés y con o mozarabe central y de bella rechión como a val d'Ebro.
O castellano y bel dialecto suditaliano no diftongan debant de yod encara que diftonguen as vocals curtas latinas O y E en toz os atros casos.
O francés medieval diftongaba a vocal o debant de yod, y saliban triftongos que en francés actual son redueitos a ui. (Nueit > nuit).
Trobamos estas mesmas formas en catalán medieval: huit, nuit, hui. Y existe a hipotesi seguntes a cual o catalán medieval diftongaba debant de yod, manimenos no ye documentau.
I derivada de DY, TY HODIE > HOYE > hue(i) PODIUM > POYO > pueyo
I derivada de K en o grupo latino -KT- OCTU > ueito NOCTE > nueit
LL derivada d'os grupos -C'L-, -G'L-, -T'L-, -LY- latinos OCULU > OLLO > uello FOLIA > FOLLA > fuella LOLIUM > LOLLO > luello ROTULUM > ROLLO > ruello Tradicionalment se considera que ruello tamién en ye un eixemplo d'esta evolución, pero podría tener atra etimolochía, con un orichen común a radiz visible en Rodellar debant d'o sufixo -ar.
N debant de I TENIO > tiengo VENIO > viengo
Veyer tamién Diftongación romanz. Diftongación debant de yod. Fonetica de l'aragonés.
Categoría:Fonetica de l'aragonés