"Baliaren bertsoak" (en aragonés Os versos d'a ballena) son uns versos en euskara d'autor esconoixito y muit conoixitos este los bascoparlants.
Bi ha cuantas versions d'istos versos y han estato cantatos y transmititos en forma oral y escrita de cheneración en cheneración dica hue, mas que mas en a villa d'Orio. Puet estar por ixo que a versión mas conoixita ye aversión interpretata por o musico y cantautor oriotarra Benito Lertxundi, d'embotada o bardo de Orio.
Historia Istos versos tractan sobre a zaguera ballena que se cazó en a Mar Cantabrica, o 14 de mayo de 1901, frent d'a barra de la villa costanera de Orio, en Guipuzcua. Iste feito estió un destacto succeso en o País Basco porque en ixas envueltas ya yera casi imposible de veyer ballenas amán d'as suya costas (por a suya cazata indiscriminada y extinción).
Ta que se veiga platera a impronta que deixoron istos feitos entre as chnts d'xas envueltas, mesmo se i dicen os apellitos d'os marins que facioron a cazata d'ista ballena: Manuel Olaizola, Loidi, Uranga, Atxaga y Manterola.
Parolas Mila bederatzieun da lenengo urtean Maiatzaren amalau garren egunian Orioko herriko barraren aurrian. Balia agertu zan beatzik aldian.
Haundia ba zan ere azkar ibilian. Bueltaka han zebilen jun da etorrian. Ondarra arrotuaz murgil igarian. Zorriak zeuzkan eta haiek bota nahian.
Ikusi zutenian hala zebilela beriala jun ziran treñeruen bila. Arpoi ta dinamitak eta soka bila. Aguro ekartzeko etzan jende hila
Bost treñero juan ziran patroi banarekin. Mutil bizko bikain guztiz onarekin. Manuel Olaizola eta Loidirekin. Uranga, Atxaga ta Manterolarekin.
Baliak egindako salto ta marruak ziran izugarri ta ikaratzekuak atzera egin gabe hango arriskuak arpoiakin hil zuten han ziran hangoak.
Bost txalupa jiran da erdian balia gizonek egin zuten bain nahiko pelia. Ikusi zutenian hil edo itoa legorretikan ba zan biba ta txaloa.
Hamabi metro luze gerria hamar lodi Buztan pala lau zabal albuetan para bi. Ezpañetan bizarrak beste ilera bi orraziak bezala ain zeuzkan ederki.
Gorputzez zan mila ta berreun arrua. Beste berreun mingain ta tripa barruak. Gutxi janez etzegon batere galdua. Tiñako sei pesetan izan zan saldua.
Gertatua jarri det egiaren alde. Hau horrela ez ba da jendiari galde. Bihotzez pozturikan atsegintsu gaude. Gora oriotarrak! esan bildur gabe.En o primer anyo de mil nueucientos (anyo 1901) En o día catorce d'o mes de mayo Frent d'a barra d'o lugar d'Orio. Amaneixió una ballena alto u baixo a las nueu.
Encara que yera muit gran de movimiento yera rapeda. Fendo-ie vueltas yera venindo y marchando. Movendo l'arena sumerchindo-se en nadar. Teneba pegollos y se'n quereba desfer.
Cuan la veyoron que asinas yera a escape fuoron a buscar as suyas traineras. a buscar a soga arpons y dinamita. Ta fer-se con tot, no yeran chent mica lenta
Fuoron cinco traineras cadaguna con o suyo patrón. Zagals rapedos y formidables con tot o millor. Manuel Olaizola y con Loidi. Uranga, Atxaga y con Manterola.
Os brincos y os tulidos que fació a ballena yeran terrorificos y que feban espanto, sin reblar debant d'os periglos os que i yeran la matoron con l'arpón.
Cinco chalupas chirando y en a mitat la ballena os hombres facioron, prou buena peleya. Cuan la veyoron muerta u afogata dende a tierra firme i heba entaltos y aplausos.
Doce metros de longaria, de grosor de cintura, diez. A pala de coda cuatre d'amplaria a cada costau dos palas. En os labios as barbas con dos filas mas como si fuesen as pintras li quedaban maravillosament.
De cuerpo teneba mil y doce arrobas. Unas atras docientas a luenga y as entranyas d'a tripa. De no haber minchau cosa no yera desgastatas. Cada barril a seis pesetas lo vendioron.
Lo que s'escaició lo he meso en favor d'a verdat. Si no ye asinas preguntaz-le-ne a la chent. Goyosos de tot corazón somos exultants. Entalto os oriotarras! deciz sin garra miedo.
Se veiga tamién Orio. Benito Lertxundi.
Vinclos externos Arcuitar os versos Balearen bertsoak: Versión de Benito Lertxundi.
Categoría:Cancions tradicionals bascas Categoría:Cancions en basco