Morrano ye un lugar aragonés d'o municipio de Biarche, situato en a comarca d'o Semontano de Balbastro y provincia de Uesca.
A suya población ye de 46 habitants (2010); en l'anyo 1877 bi heba 416 habitants.
A suya embotada ye "falconero", por a penya Falconera, an bi ha falcons.
Etimolochía Mur, a radiz d'a on deriva "Morrano", significa montanya u elevación de forma conica. María Pilar Cambra Penalba: Topónimos alto aragoneses del Somontano. Respective d'a terminación -ano, en a toponimia aragonesa (fácil que d'orichen ibero) se refiere a l'"alimento d'o bestiar". Bienvenido Mascaray: Junzano, Morrano; articlo en o Diario del AltoAragón. Significaría asinas "montanya de l'alimento d'o bestiar".
Cheografía Morrano ye situato a 640 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, amán d'o río Alcanadre y rodiato por o norte y por l'ueste por dos monts clamatos o Carrascal y Sant Cristoforo, respectivament, tenendo amás amanato un pinar.
Se troba a una distancia de 40 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
A vechetación d'a redolada ye de chinipros, carrascas, oliveras y almendreras. En os campos se cautiva trigo, hordio y atros cerials.
En a fauna bi ha vueitres, falcons, rabosas y chabalins.
Luenga d'o lugar L'aragonés ya no se charra en o lugar, pero o castellano que se i charra mantién caracteristicas d'a luenga aragonesa. Bi ha caracteristicas de l'aragonés de o Semontano de Balbastro como o emplego d'os articlos o, os, a, as y o emplego d'o pronombre tos. Tamién se emplegan muitas palabras como pozal, olivera, hordio, etc. mezclatas con a parla castellana.
Historia Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1093, recullita en a obra de José María Lacarra Documentos para el estudio de la reconquista y la repoblación del valle del Ebro, en Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón, II (Zaragoza, 1946, pachinas 469-574), III (Zaragoza, 1947-1948, pachinas 499-727) y V (Zaragoza, 1952, pachinas 511-668), y documenta a variant Morraes. Ubieto Arteta, Agustín: Toponimia aragonesa medieval, Valencia, 1972, pachina 140.
En 1097 Pero, bispe de Uesca atorgó a o monesterio de Sant Ponz de Tomeras as ilesias de Labatiella, Morrano, Panzano y Yaso. En 1213 la proclamoron villa. En 1857 se chunen Yaso y Sant Román a Morrano. En 2013 se creya l'Asociación cultural y meyoambiental "Penya Falconera". Ha naixito en Morrano l'Asociación Penya Falconera, en Arredol.
Demografía
Molimentos thumb|200px|Balsa de Morrano. Ilesia de Sant Pero Apóstol, una ilesia en estilo romanico, encara que muit esviellata mientres os sieglos XVII y XVIII. Casa d'a Villa (anyo 1733) Futuro museu dedicau a las aves. Morrano contará con un museu dedicau a ro treballo fotografico d'o naturalista David Gómez Samitier, en Ronda Somontano. Ermita de Sant Martín de Morrano.
Veyer tamién Penya Falconera.
Vinclos externos
Información de Morrano en a pachina web oficial municipal de Biarche.
Referencias
*