Mali ye un país d'Africa. Muga a lo norte con Alcheria, a l'este con Nícher, a l'ueste con Mauritania y Senegal, y a lo sud con Costa de Boire, Guinea y Burkina Faso. Mali en o diccionario Merriam-Webster
A suya población ye de 11.340.000 habitants (2002) en una superficie de 1.240.000 km², con una densidat de población de 11 hab./km².
A capital d'o país ye a ciudat de Bamako, dende a independencia d'o país o 22 de setiembre de 1960 (d'antis mas yera una colonia francesa. L'actual president de Mali ye Ibrahim Boubacar Keïta, y o primer ministro ye Modibo Keita.
Mali ye o uiteno país mas extenso d'Africa y limita a lo norte con Alcheria, a l'este con Nícher, a l'ueste con Mauritania y Senegal, y a lo sud con Costa de Boire, Guinea y Burkina Faso. A suya grandaria ye de 1.240.192 km² y a suya población estimada ye d'arredol de 14,5 millons d'habitants (2009). A suya capital y ciudat mas poblada ye Bamako. Constituyida per ueito rechions, Mali tien as buegas a lo norte en o meyo d'o disierto d'o Sahara, mientres que a rechión meridional, an vive a mayor parti d'os suyos habitants, ye amanada a los ríos de Nícher y Senegal. A estructura economica d'o país se centra en l'agricultura y a pesca. Tot y que beluns d'os suyos recursos naturals son l'oro, l'uranio y a sal. Lo territorio maliense estió seu d'os tres imperios d'Africa Occidental que controlaban o comercio transahariano: l'Imperio de Ghana, l'Imperio de Mali (d'o cual Mali prene lo suyo nombre) y l'Imperio songhay. En zaguerías d'o sieglo XIX, Mali cayió baixo lo control de Francia, pasando a formar parti d'o Sudán francés. En 1959 aconsiguió a suya independencia de conchunta con Senegal, convertindo-se asinas en a Federación Mali, a cual se desintegraría un anyo dimpués. Dimpués un tiempo en o cual nomás existiba un solenco partiu politico, un golpe d'estau en 1991 levó a la redacción d'una nueva constitución y a l'establimiento de Mali como una nación democratica con un sistema pluripartidista. Lo 18 d'agosto de 2020, o president d'a nación y o suyo primer Ministro estioron arrestaus per os militars dimpués d'un motín surtiu a resultas de protestas sobre as continas dificultaz economicas y l'empioramiento d'a situación de seguranza nacional. A l'atro'l día renuncioron.
Cheografía thumb|200px|right|A montanya clamada "Man de Fatina" en Hombori. Mali ye un estau sin litoral situau en Africa Occidental, a sud-ueste d'Alcheria. Con una superficie de 1.240.192 kilometros cuadraus, se troba en o puesto numero vinticuatreno d'a lista de países per superficie, y a suya grandaria ye semellant a la de Sudafrica y Angola. A mayor parti d'o país forma parti d'o sud d'o Sahara, per lo que ye caloroso y, comunament, se forman tronadas d'arena mientres as estacions ixutas. Lo país s'extiende a lo sud-ueste a traviés d'o Sahel dica la sabana sudanesa. Lo territorio maliense ye en a suya mayoría plano, encara que en ocasions ista plana ye interrumpida per pueyos rocosos. L'Adrar d'os Iforas se troba en o nord-este, y os relieus mas importants son os Monts d'Hombori —que sobreixen os mil metros d'altaria— a lo sud-este y os Monts Bambouk y Manding, a lo sud-ueste.
Os recursos naturals d'iste país son considerables, y l'oro, l'uranio, os fosfatos, o caolín, a sal y a piedra calsinera son os mas explotados. Mali ha de fer frent a problemas medioambientals como a desertificación, a desforestación, a erosión d'o solero, y l'augua contaminada.
Clima thumb|200px|left|Una tronada d'arena s'amana a Camp Castor, amán de Gao. O clima d'o país vareya de subtropical en o sud a l'arido en o norte. A mayor parti d'o país sufre d'insignificants precipitacions, per lo que as sequeras son frecuents. A temporada pleviosa abarca de zaguerías de chunio dica primerías d'aviento; en ella son comuns as inundacions d'o río Nícher. Os prencipals biomas presents en Mali son o disierto, a lo norte, y a sabana, a lo sud. Seguntes WWF, as prencipals ecorrechions de Mali son, de norte a sud: Disierto d'o Sahara Estepa y sabana arbolada d'o Sahara meridional Sabana d'alcacias d'o Sahel Sabana sudanesa occidental
Amás, son presents o mont xerofilo d'o Sahara occidental en as montanyas d'o norte (Adrar d'os Iforas), y a sabana inundada d'o delta interior d'o Nicher-Bani en o forcallo d'ixos dos ríos, en o centro d'o país. En o norte, a flora y fauna de Mali, ye distintiva d'o clima desertico: plantas xerofilas, chicota matullera, reptils y cualques insectos. Mas a lo sud, gracias a l'influxo d'o río Nícher, a flora y fauna tipica d'as sabanas predomina con plantas como as alcacias y a sericuras. Amás, en ista rechión se troba una mayor diversidat d'animals, dende aus y chicoz mamifers, dica animals como os elefants.
Historia En l'antiguidat, o territorio de l'actual Mali estió seu d'os tres grans imperios d'Africa Occidental que controlaban o comercio transahariano de sal, oro y atras materias primas preciosas. Istos reinos sahelianos mancaban tanto de buegas cheopoliticas como d'identidaz etnicas abuegadas clarament.
Lo primer d'istos imperios estió l'Imperio de Ghana, fundau per os soninké, un pueblo de fabla mandé. O reino s'expandió a traviés d'Africa Occidental dende o sieglo VIII dica 1078, cuan estió conqueriu per os almurabitz. Posteriorment, se formó l'Imperio de Mali en o curso superior d'o río Nícher, que aconsiguió lo suyo maximo poderío en o transcurso d'o sieglo XIV. En a epoca de l'imperio de Mali, as antigas ciudaz de Yenné y Timbuktú estioron importants centros de comercio y aprendizache islamico. L'imperio declinó posteriorment como resultau de conflictos internos y estió finalment reemplazau per l'imperio Songhai. O pueblo songhai ye orichinario de l'actual nord-ueste de Nicheria, que lo suyo imperio i heba estau mientres muito tiempo una potencia d'Africa Occidental baixo o control de l'imperio de Mali. En zaguerías d'o sieglo XIV, l'Imperio songhay ganó gradualment independencia de l'imperio de Mali, abarcando finalment a rechión oriental d'iste imperio. A suya caita estió resultau de l'invasión berber de 1591 y marcó lo final d'a función rechional d'esbarre comercial. Dimpués de l'establimiento de rotas maritimas per parti d'as potencias europeas, as rotas de comercio transaharianas perdioron a suya importancia.
En la era colonial, a rechión cayió baixo o control francés en zaguerías d'o sieglo XIX. Arredol de 1905, a mayor parti d'a rechión yera dominada per Francia, que lo suyo territorio se denominaba Sudán Francés. En primerías de 1959, Mali (per alavez clamau Republica Sudanesa) y Senegal s'unioron pa integrar a Federación de Mali, que obtenió a suya independencia de Francia o 20 de chunio de 1960. A retirada senegalesa d'a federación en agosto de 1960 permitió a l'antiga Republica Sudanesa creyar a nación independient de Mali o 22 de setiembre de 1960. Modibo Keita, qui estió chefe de gubierno d'a Federación de Mali dica a suya disolución, estió trigau primer presidente. Keita estableció un Estau unipartidista, adoptando a la suya vegada una orientación africanista independient y socialista con cerenyos lazos con l'Unión Sovietica, y levó a cabo una ampla nacionalización d'os recursos economicos.
En 1968, como consecuencia d'a creixent baixada economica, Keita estió derrocau en un golpe d'estau militar enfilau per Moussa Traoré. Lo subsiguient rechimen militar, con Traoré como president, tractó de reformar a economía. Tot y con isto, os suyos esforzos estioron frustraus per l'achitación politica y una sequera devastadora entre 1968 y 1974. Lo rechimen de Traoré enfrontinó disturbios estudiantils que prencipioron en zaguerías d'o decenio de 1970, asinas como tres prebatinas de golpes d'estau. Manimenos, os disidents estioron reprimius dica zaguerías d'o decenio de 1980. Lo Gubierno continó fendo un poder d'aplicar reformas economicas, pero a suya popularidat entre a población disminuyió cada vegada mas. En respuesta a las creixents demandas d'una democracia multipartidista, Traoré consintió una liberalización politica abuegada, pero se negó a establir un sistema democratico pleno.
En 1990, empecipioron a surtir movimientos d'oposición pero lo proceso estió interferiu per l'incremento d'a violencia etnica en o norte d'o país a resultas d'a tornada de muitos tuaregs enta Mali. As protestas en contra d'o gubierno en 1991 conducioron a un golpe d'estau, seguiu d'un gubierno de transición y a elaboración d'una nueva constitución. En 1992, Alpha Oumar Konaré ganó as primeras eleccions presidencials democraticas d'o país. Dimpués d'a suya reelección en 1997, o president Konaré empentó reformas politicas y economicas y luitó contra a corrupción. En 2002, estió reemplazau per Amadou Toumani Touré, un cheneral retirau que lideró o golpe d'estau en contra d'os militars y imposó a democracia en 1991.
Lo 21 de marzo de 2012 una colla de militars derrocó a lo president Amadou Toumani Touré con un nuevo golpe d'estau; os militars golpistas, que chustificoron l'acción per l'insuficient refirme de Touré y lo suyo gubierno a los militars en a luita contra os separatistas tuareg d'o norte d'o país, zarroron as buegas d'o país y formoron una chunta militar de gubierno. Manimenos militars leyals a Touré afirmoron que este se trobaba en una base militar acompanyau de miembros de l'unidat d'elit d'a guardia presidencial, conoixius como os Boinas royas fendo un poder pa resistir o golpe militar. Dimpués o golpe, os tuaregs s'estioron apoderando de cuantas ciudaz a lo norte d'o país y ganando posicions, aprofitando o vuedo de poder y o 6 d'abril de 2012, o Movimiento Nacional pa la Liberación d'o Azawad (MNLA) proclamó, unilateralment, a secesión d'a rechión d'Azawad. Lo mesmo 6 d'abril s'organizó a Comisión Nacional pa la Recuperación d'a Democracia y Restauración de l'Estau, que dictó una nueva carta constitucional pa una celebración d'eleccions presidencials a lo cabo de cuaranta días. Sanogo acceptó a suya renuncia pa ubrir paso a las eleccions y Dioncounda Traoré en calidat de president d'o senau asumió provisionalment a presidencia de Mali lo 12 d'abril. Lo recrudimiento d'o conflicto en Mali provocó lo desplazamiento de milars de personas refuchiadas en zonas afectadas per a fambrera en países vecins: Mauritania, Burkina Faso, Nícher u Alcheria. Lo 26 de mayo, dimpués a fusión d'os dos grupos tuareg MNLA y de l'islamista Ansar Dine que alcordoron formar un gubierno paritario y convocar una asemblea consultiva u shura, se proclamó l'autodenominau Estau Islamico d'o Azawad an a sharia sería la fuent d'o dreito. Manimenos, beluns informes posteriors indicoron que o MNLA i heba decidiu retirar-se d'o pacto, distanciando-se d'Ansar Dine. Finalment os enfrontinamientos entre o MNLA y Ansar Dine culminoron en a Batalla de Gao o 27 de chunio, en a cual la colla islamista Movimiento pa l'Unicidat y l'Alchihad en Africa Occidental y Ansar Dine prenen o control d'a ciudat, forachitando a lo MNLA. A l'atro'l día Ansar Dine anunció tener baixo lo suyo control totas as ciudaz d'o norte de Malí.
En chinero de 2013 s'encomenzó una intervención militar per parti de Francia (Operación Serval) pa frenar a expansión d'os rebeldes islamicos en o norte d'o país. En febrero de 2014 se creya o G5 d'o Sahel d'o cual Mali forma parti. En agosto d'o mesmo anyo a Operación Serval se convirtió en a Operación Barkhane que se mantiene en 2020 mas de 5000 soldaus en a rechión d'o Sahel.