Os adchectivos indefinius en aragonés son d'orichen latín y presentan particularidaz presents en as luengas neolatinas pirenencas y as luengas galorromanicas.

Son adchectivos indefinius algun(o), atro, bel, cualque, brenca, cada, cosa, demás, garra, guaire, mas, menos, mica, mismo/mesmo/mateix, muito, poco, pro(u), cualsiquier, res, tanto, tot, un.

Adchectivo indefiniu algún(o), alguna Presenta variación en chenero y numero: algún(o), alguna, algun(o)s, algunas. Deriva d'o latín *ALICUNU (ALIQUIS+UNU), y presenta cognatos en todas as luengas vecinas de l'aragonés, encara que en francés presenta un significau negativo. Se relaciona con o pronombre indefiniu algún(o), alguna, algun(o)s, algunas.

Bel autor l'ha considerau un castellanismo que substituye a bel u a cualque. José Antonio Saura Rami argumenta que talment no siga autoctono en benasqués porque no se troba a suya teorica contrapartida ninguno José Antonio Saura Rami: Elementos de fonética y morfosintaxis benasquesas. Gara d'Edizions, Institución Fernando el Católico, 2003 p 158, p 164. (se troba o adchectivo indefiniu cap y o pronombre digú como derivau de NEC UNU), y antiparte, encara se documenta o indefiniu bel, bella.

Miguel Ánchel Barcos considera que no bi ha datos pa afirmar u negar a suya pertenencia a lo sistema aragonés, pero que a perda de bel, bella ha suposau a suya expansión Barcos, Miguel Ánchel: El Aragonés Ansotano: estudio lingüístico de Ansó y Fago. Gara d'Edizions. Zaragoza, 2007. pp 63-64 ..

O indefiniu algún(o), algunas ye d'uso regular en aragonés medieval.

Adchectivo indefiniu atro, atra Presenta variación en chenero y numero: atro, atra, atros, atras, que derivan d'o latín ALTERU a traviés d'as formas intermeyas altro, altra, altros, altras que encara se fa servir en belsetán y benasqués. En aragonés cheneral por un regular se fan servir as formas coincidents con o castellano otro, otra, otros, otras, que s'han orichinau por vocalización d'a l en u y reducción d'o diftongo decreixient -au-. As formas con a se conservan en aragonés d'a Val de Tella, chistabín y baixorribagorzano pero en retacule. Chabier Lozano Sierra: Aspectos Lingüisticos de Tella. Aragonés de Sobrarbe (Huesca). Gara d'Edizions - Prensas Universitarias de Zaragoza - Institución Fernando el Católico. 2010 pp 96-105. imos a tener atro fillo.

Puet ir acompanyau con o indefiniu un: un atro día. Brian Mott: El Habla de Gistain Instituto de Estudios Altoaragoneses, 1989, pp 68-69.

As formas otro, otros, otra, otros se troban en variants d'aragonés bien conservadas tan a lo norte como en a Val d'Ansó: María Pilar Benítez L'Ansotano. Estudio del habla del Valle de Ansó. Gobierno de Aragón, 2001, pp 133-137 Venioron de l'otro lau d'a búa.

Adchectivo indefiniu bel, bella L'adchectivo bel se pronuncia en aragonés cheneral /bel/, ye sinonimo de cualque y siempre va debant d'o substantivo. Seguntes Rohlfs deriva d'o latín BELLUS y presenta equivalents en gascón (bet en masculín, bero en femenino Chabier Tomás Arias: El aragonés del Biello Sobrarbe. Instituto de Estudios Altoaragoneses (1999).), y catalán antigo. O pronombre indefiniu relacionau con l'adchectivo indefiniu bel ye bel un (/bel un/).

Se gosa fer servir sobre tot en singular, (bel en masculín, bella en femenino) Maria Luisa Arnal Purroy: El habla de la Baja Ribagorza Occidental Institución Fernando el Católico, 1998, pp 271-285, d'astí que mesmo bel autor haiga sinyalau l'ausencia d'o plural en a variant de l'aragonés que describiba BLAS GABARDA, Fernando y ROMANOS HERNANDO, Fernando, Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2008. u mesmo que o emplego plural siga efecto d'una influencia d'o castellano Lozano, Ch., Saludas, Á.L. (2005). Aspectos morfosintácticos del belsetán. Zaragoza: Gara d'Edizions - IFC.. A escaseza d'o emplego en plural s'explica por o suyo caracter indefiniu, que fa que no haiga de menester as formas en plural, pus o suyo mesmo significau abraca una ideya de plural.

As pocas vegadas que se fa servir en plural presenta en masculín as formas bellos u bels (que se pronuncia tamién en cuasi toz os puestos /bels/), y en femenino bellas. Un d'os pocos usos bien documentaus en plural ye en Ribagorza acompanyando a numerals pa dicir "aproximadament": Habrán cohiu bellos tres kilos. Va correr bellos venticinco metros. Belles cuatre cargues en quede de hierba.

A documentación d'as formas en plural sin ixe significau son mes escasas y esporadicas: Bels animals. Mutos se deixaban belas borregatas en casa. A bels tipos n'habría qu'escarmentar-los. Mascaray Sin, Bienvenido: Vocabulario del habla de Campo (Ribagorza, Huesca). Xordica Editorial, 2014. p 68. Bellas veces n'estoi farto....

A forma femenina presenta as variants foneticas bel·la con ele cheminada en belsetán y bela con simplificación d'esta ele en belsetán y chistabín.

A forma masculina presenta una variant cuasi desapareixida con l cheminada en belsetán que se presenta cuan lo substantivo encomienza por vocal, fenomeno comparable a la liaison d'o francés con atras consonants: Bel·l animal. Bel·l hombre.

En l'aragonés d'a val de l'Ebro no se debeba fer servir o indefiniu bel, bella porque no amaneix guaire en os textos medievals y o que trobamos ye cualque bella vegada.

Actualment bel, bella se troba en tot l'Alto Aragón pero en claro retacule. En ansotano cuasi no se fa servir y a suya presencia se reduce a expresions fosilizadas y a la conoixencia d'a chent mes viella; en Ribagorza Baixa ya cuasi no lo fan servir as cheneracions mes chóvens.

Brenca como adchectivo indefiniu Brenca (en as vals occidentals branca, y en aragonés d'a valle de Vio branga), acompanya como adchectivo indefiniu a sustantivos incontables estando invariable en chenero y numero: No me queda brenca hierba. No tiengo brenca perras.

Adchectivo indefiniu cada Deriva d'o latín CATA y ye present en atras luengas romanicas a part de l'aragonés. Ye invariable en chenero y numero. Siempre va con sustantivo u con o pronombre indefiniu un(o), una: Cada un ye como Dios l'ha feto.

Cuan va con o pronombre indefiniu se puet pronunciar con una -g- antihiatica (cadagún, cadaguna), por deseparar a vocal a d'una vocal velar u en un hiato.

Cuan acompanya a sustantivos indicadors de tiempo sigue a la preposición per / por en ciertas variants orientals de l'aragonés como en chistabín, belsetán y tellano (y tamién se n'ha sinyalau bel eixemplo en benasqués). Por cada día le verás cosas. La media la temperatura sube por cada anyo.

En sustantivos que indican colpes sigue a la preposición en en belsetán y tellano: Les pegan en cada hetazo.

Adchectivo indefiniu garra Ye invariable. Se refiere a obchectos contables y personas con significau negativo, d'ausencia. Documentau en chistabín, aragonés d'a Val de Tella, Baixo Penyas, Val de Vio, Fanlo, Bestué, Sobrepuerto, Bara, Panticosa, y dica as Cinco Villas. En benasqués no se fa servir garra y se troba cap u cap de. En as atras variants de l'aragonés se fa servir dengún, denguna. Eixemplos: No tiengo garra libro. No va ta garra cabo. No se puede ir ta garra puesto. No hi hai garra fuent. Ta garra puesto.

Adchectivo indefiniu gota Ye invariable y como cuantificador indica ausencia u manca. Deriva d'o latín GUTTA, que indicaba una cantidat muito chicota, a minima. Eixemplos: No queda gota vino en lo porrón.

Adchectivo indefiniu guaire, guaires Ye invariable en chenero, pero presenta variación en numero. Se fa servir con un significau de cantidat alta pareixiu a muito pero en oracions negativas, interrogativas y condicionals. Deriva d'o francico WAIGARO y tien os suyos cognatos en luengas galorromanicas: gaire en catalán y occitán y guère en francés. Eixemplos d'uso: No y estaban guaire rato. No tengo guaires ganas.

Se troba muit poco en textos aragoneses medievals, pero entre os pocos textos a on se troba bi n'ha un de localidaz tan a lo sud como Zaragoza: ...et qu'el no conocia guayre bien el synyal del dito ganado...

Actualment se conserva en aragonés oriental, centro-oriental, d'o Semontano de Balbastro y panticuto, documentando-se tan a lo sud-ueste como Orlato. Manimenos en cualques parlas altoaragonesas se n'ha perdiu l'uso en os dos zaguers tipos d'oracions, por eixemplo en baixo-ribagorzano no se fa servir en oracions interrogativas.

Adchectivo indefiniu mesmo/mismo, mesma/misma Presenta variación en chenero y numero. O suyo significau tien connotacions d'igualdad u equivalencia. Tien como superlativo mesmismo. Mesmo/mismo deriva d'o latín METIPSIMU y presenta amés en aragonés a forma mateix. L'alternancia de mesmo y mismo se puet veyer en una mesma localidat, y se considera mes correcta mesmo por razons etimolochicas. A forma mateix ye común con o catalán y actualment restrinchida a laragonés benasqués. Manimenos d'antes estió estendillada dica l'aragonés teruelano y responde a la ley fonetica -PS- > -x- que veyemos en IPSE > ixe. A nuestra no ye a mesma casa. O mismo coche que tu.> Hai que tornar por lo mismo camín. L'alguaril ye lo mismo que lo troixo.

Mica como adchectivo indefiniu Ye invariable en chenero y numero. Acompanya a substantivos incontables indicando una ausencia y manca de cantidat, manimenos en oracions interrogativas tien una valgua positiva indicando cierta cantidat. Provién d'o latín vulgar MICCA que indicaba una cantidat muito chicota, tien o suyo cognato en o catalán mica pero un significau comparable a l'aragonés brenca u gota u a lo catalán gens. Eixemplos d'uso como adchectivo indefiniu: No cayerá mica fiemo. Estes besos no me fan mica goyo.

Como adchectivo indefiniu puet ir acompanyau con a preposición de, pero se gosa perder.

Adchectivo indefiniu muito, muita Presenta variación en chenero y numero. Indica una cantidat alta pero imprecisa y puet substituir-se por locucions que indican tamién una cantidat gran. Deriva d'o latín MULTU y ye cognato d'o castellano mucho y d'o catalán molt. Presenta as variants foneticas muto en belsetán (y d'antes en tellano ) que manimenos coexistiba en belsetán como mayoritaria debant d'a forma cheneral muito Antoni Maria Badia i Margarit: El habla del valle de Bielsa. Instituto de Estudios Pirenaicos, 1950, y molto en benasqués. Eixemplos d'uso: En ha traiu muitas. Ixe lugar no teneba muitas casas. Muitas ralladuras. No brenca fret, pero i hei moltes conchestres Ángel Ballarín Cornel: Elementos de gramática benasquesa. Talleres gráficos "La Editorial", 1976.

En o sieglo XX se documenta a suya substitución progresiva por o castellanismo mucho en muitos puestos. Ya Alwin Kuhn deciba que en Linars de Broto se fa servir poco y que en Aineto ye anticuau, Saroïhandy deciba que en Biel no yera común y Manuel Alvar sinyalaba que en o Campo de Chaca ya cuasi heba desapareixiu. Chabier Lozano Sierra en o suyo estudio sobre l'aragonés d'a valle de Tella troba unicament mucho en a parla actual, encara que en as enquestas lo indicaban que d'antes se feba servir muto.

Adchectivo indefiniu cuantos, cuantas Tien un significau pareixiu a bel, cualque, pero indica cierta imprecisión de numero. No admite a forma singular: Fa cuantos días que pasó. I he estato cuantos días ingresato. Un chirmán que heba marchato feba cuantos anyos. Estiemos allí cuantos días.

Adchectivo indefiniu tot, tota Tot, tota, toz, totas ye a evolución d'o latín tōtus, tōta, tōtum. En aragonés cheneral son mes frequents as formas con fonetica coincident con a castellana to, toda, todos, todas, conservando-se as formas que se consideran chenuínas en belsetán y benasqués. Ye per toz es puestos. A ixe el conoix tot Cristo. Tota la nuet circulaba coches.

En l'aragonés d'a Val de Tella se presenta como tot, toda, toz, todas, no pronunciando-se a -t final en a mes gran part d'os casos y tendendo a perder-se a forma toz debant d'a forma todos por castellanización. Tamién en chistabín se diz tot, toda, toz, todas, pronunciando-se en Chistén /toa/ y /toas/.

Adchectivo indefiniu un(o)