thumb|215px|Amanita phalloides, un d'os bulez mas toxicos. right|thumb|Simbolo standardizato ta as substancias toxicas en a UE seguntes a Directiva 67/548/EEC.

Un vereno Fernando Romanos Hernando Triballo sobre o libro: Oras sueltas (Pablo Recio), Consello d'a Fabla Aragonesa, 1998 u substancia toxica ye un producto quimico, u una mezcla de substancias, ya sía solido, liquido u gaseoso, capable de producir una intoxicación que altera as funcions normals de l'organismo cuan dentra en contacto con él, y que puet plegar a prevocar lesions u mesmo a muerte.

Os verenos son substancias que bloqueyan u inhiben una reacción quimica, unindo-se a un catalizador u enzima mas fuertement que o reactivo normal. Ista definición descarta fenomenos fisicos como a calor, a radiación, a presión... que tamién pueden prevocar lesions en os organismos.

Seguntes Paracelso:

Ye decir que "Tot ye vereno, cosa ye sin de vereno. Nomás a dosi fa o vereno".

Seguntes a observación de Paracelso, todas as substancias son toxicas a dosis altas, como l'augua, l'oxicheno y as vitaminas. Os verenos son substancias nocivas a dosis u concentracions relativament baixas.

A diferencia entre un vereno y un farmaco ye a dosi administrata u acumulata en o cuerpo, pero por un regular un vereno ye mortal a una chicota dosi determinata y sin denguna función terapeutica.

Os verenos pueden tener un orichen: Mineral: Como l'arseni u o mercurio. Vechetal: Como bella "planta verenosa". A mayoría d'as plantas medicinals contienen substancias toxicas que son verenos a determinatas concentracions, como por eixemplo, a cecuta. Animal: Como o vereno d'as sirpients, d'as abellas. Sintetico: Como muitas d'as substancias sintetizatas por l'hombre en a industria.

A ciencia d'os verenos u substancias toxicas se diz toxicolochía.

Ditos y mazadas «vereno a manta y dimpués güena somanta» Pedro Arnal Cavero: Refranes, Dichos, Mazadas... En El Somontano Y Montaña Oscense, Prames, 2013, ISBN 978-8483213957, p.75

Se veiga tamién Toxicidat. DL50.

Referencias

*