thumb|250px|Dialectos de Portugal.

O dialecto madeirense ye un dialecto d'o portugués europeu parlato en o archipelago de Madeira. Os dialectos em Portugal. Ciberdúvidas

Iste dialecto ye por un regular clasificato como un dialecto d'o "portugués insular" tenendo rasgos comuns con os dialectos d'as Azores, d'o nord-este de Brasil y d'o sud de Portugal.

O dialecto madeirense ye parlato por os alto u baixo 250 mil habitants de Madeira y por bellas centenas de mils d'emigrants madeirenses en o mundo.

Caracteristicas En haber estau l'archipelago poblato dende primerías d'o sieglo XV, o dialecto madeirense tien os suyos oríchens en os dialectos d'o portugués arcaico trayitos por os primers colonizadors, provenients mas que mas d'as rechions d'o Minho y de l'Algarve, a os que posteriorment se chuntarán comerciants de cuantos oríchens y esclaus provenients d'as Canarias y Marruecos, entre atros.

Ista mezcla d'influencias, chunto a o relativo isolamiento de l'archipelago y o suyo papel en a historia como puerto de paso en o comercio y a exploración colonial, han feito d'o madeirense un dialecto de caracteristicas propias y peculiars tanto a nivel fonetico como gramatical y de vocabulario.

Foneticas O dialecto madeirense presenta una considerable variación fonetica, no nomás entre as islas de Madeira y Porto Santo, sino mesmo aintro d'a mesma isla de Madeira. Isto podría deber-se a la accidentata orografía d'o territorio, que chunto a la sinuosas vías de comunicación han creyato mientres sieglos o isolamento relativo entre as diferents localidaz.

Caracteristicas comuns a toz os subdialectos: Palatalización d'a consonant 'l' cuan leva debant a vocal 'i' Abreviaturas ameaçam português correcto. Diário de Notícias da Madeira, 21 de febrero de 2008. Eixemplos: «família» (se pronuncia famílhia), vila (se pronuncia vilha), aquilo (se pronuncia aquilho), Filipe (se pronuncia Filhipe). Diftongación d'a 'i' u 'u', como repetición d'a mesma, cuan ista se troba en a posición de silaba tonica. Eixemplos: «rua» (dito ru-ua), «via» (dito vi-ia), «fazia» (dito fazi-ia), «ilha» (dito i-ilha). A conservación d'a vocal final 'e' en os verbos, como por eixemplo «fazer» (dito fazêre), «comer» (dito comêre), «falar» (dito falare).

Caracteristicas no presents en toz os subdialectos: Diftongación d'a vocal tonica, metendo una 'u' debant d'a mesma vocal, como por eixemplo «olho» (dito uôlhe), «formiga» (dito formúiga), «livro» (dito lúivru), Substitución d'a rematanza 'o' en a final d'as parolas por 'e'. Eixemplos: «osso» (dito osse), «macaco» (dito macaque), «carro» (dito carre), «Ronaldo» (dito Ronalde). Substitución d'as terminacions "agem" por "age". Eixemplos: «paragem» (dito paraje), «viagem» (dito viaje). A tercera persona d'o plural d'o preterito perfecto d'indicativo 'am' se reduce a 'u'. Eixemplos: «ficaram» (dito ficáru), foram (dito fôru). Substitución de "os" y "as" por "ui" y "ai", respectivament.

Gramaticals Igual que en o sud d'o Portugal Continental, as Azores y Brasil, o dialecto madeirense presenta una preferencia en l'uso d'o cherundio A diferença entre «fiquei sabendo» e soube. Ciberdúvidas. A construcción ficar/estar + cherundio ye mas emplegata en Brasil y en os países africanos de parla portuguesa. En o portugués europeu, isa construcción ye dialectal, reservando-se, mas que mas, ta o sud y as islas. A construcción equivalent que mas se fa servir ye ficar/estar a + infinitivo. y d'o pronombre a gente en cuentas de nós. O pronombre vós (2ª persona d'o plural), que se fa servir en a mayor parti d'o país, no ye emplegato y en cuentas s'emplega vocês.

En a mayoría d'os concellos de l'archipelago de Madeira se gosan meter os pronombres personals (me, te, se, nos, vos, se) debant d'o verbo (proceso que se conoixe como proclisi) en cualsiquier situación d'a parla. Amás tamién s'emplegan mas a sobén, por eixemplo, os modos "Eu disse a ela" y "Eu assustei ele" que "Eu disse-lhe" y "Eu assustei-o", respectivament.

Rechistros sonoros 11px Ouvir rechistro sonoro replegato en Câmara de Lobos. 11px Ouvir rechistro sonoro replegato en Porto Santo. 11px Ouvir rechistro sonoro replegato en Porto da Cruz. 11px Ouvir rechistro sonoro replegato en Caniçal.

Rechionalismos Os rechionalismos madeirenses se troban presents en diferents aspectos d'a luenga como parolas, expresions, intercheccions, y atros.

Parolas Abelhinha - Táxi Abicar-se – cayer-se Adepois - fa poquet Apelido - apelliu u embotada Atazanar – incomodar com insistencia, perseguir Azougue - imán Baia – fayena, quefer Balalau - fato, mego Bilhardeira - (de bilhardar, en aragonés alparciar) alparcera Bilhardeira - Dicionário Priberam Bisalho – pollo Bisalho - Dicionário Priberam Burage - (de beberagem, en aragonés bebida) comida ta os tocins Buzico – cosa chicorrona, nino Buzico - Dicionário Priberam Camioneta - autobus Cangalhas - hombre enganyato por a mulher Cangueira – garrampa Chicharro - caballa Embeiçado - sin diners Empanturrado - pleno, farto Esteio – interrupción pasachera d'a plevia Estepilha - pudor Esvarar - esvarar-se Fazenda - campo agricola Forrado - meter-se nuble, emboirar-se, anublar-se Forrado - Dicionário Priberam Fossar - mover Furado - túnel Dicionário Priberam Gâmesse (tamién escrito gumse / gamse) - goma Gavela - cantidat indeterminata Geleia - chelatina Goiava – goiaba (fruito) Gosma - persona que ye sempre pedindo favors Horário - autobus Horário - Dicionário Priberam Jaca – chicot cangrillo Joeira – milorcha Joeira - Dicionário Priberam Lambar – engolir, minchar con muita gana, minchar a escape Lambeca - chelato feito a maquina Lanço - cabal secundario d'as levadas Lapeiro – qui replega as lapas Lapinha – Portal de Betlem Lapinha - Dicionário Priberam Larilha - homosexual Levada – acueducto que conduce l'augua ta regar Levadeiro – ceica ta as auguas de riego Madorna - sonolência. Marmulhão - un trucazo en o tozuelo Melancão - individuo sin actividat Nojência – bella cosa que fa fastio Novelos – hortensias Novelos - Dicionário Priberam Olho-de-boi - flash Olho-de-boi - Dicionário Priberam Palheiro – gallinas de raza chicota Palheiro - Dicionário Priberam Palhetes – mistos Pancume - paliza Pimpinela - chayote Pimpinela - Dicionário Priberam Poio – chicoz campos de cautivo Poio - Dicionário Priberam Prisão - mullar o pelo u a ropa Prisão - Dicionário Priberam Cuarto de banho - escusau Rabalhusco – resingão Rebendita - fer bella cosa con maldat, aldredes Reclame - publicidade Relampada – lapo Rezonda – carranyar Roeza – sensación de fambre Semilha - trunfa Semilha - Dicionário Priberam Tabaibo - fruito d'una especie de cacto, a tabaibeira Tabaibo - Dicionário Priberam Tapa-sol – persiana Tarraço – alcolico Terreiro - quintal Tratuário - paseyo Tratuário - Dicionário Priberam Trompicar – cayer, trepuzar Vaginha - baineta Vaginha - Dicionário Priberam Vesgolho – birolo

expresions Aind'agora - Fa poquet tiempo Bicho do buraco - Timido. Fazer focinho - Cuan s'esprisa facialment como decindo que no le fa goyo. Jogar a apilhagem - Chugar a pillar. Mais velho que o norte - Muit viello (literalment Mas viello que o norte). Não é filha de minha mãe - No soi yo (literalment No ye filla de mi mai). O dinheiro é meu moço - Con diners merco o que quiero. O relógio da Sé é que repete - No voi a repetir (literalment O reloch d'a Seu ye qui repite). Paciência de corno - Tien muita paciencia. Pata rapada - Descalzo. Saltar a laje – Adulterio. Se cair não passa do chão - Si se caye no muere. Ter o diabo no coiro - Fer chandríos (literalment Tener o diaple en o coro). Ver um mosquito nas Desertas - Buena visión.

Intercheccions Ah, cão! - expresión de enoyo Ah, diacho! - significa Oh, Dios mio! Ah, estepilha! - significa Holio! Que consciência! - significa Qué pena!

Chentilicios populars Bragado - habitant de Santana Bragado - Dicionário Priberam Broquilha - habitant de Porto da Cruz Burreiro - habitant de Caniçal Cabreiro / Curaleiro - habitant d'a freguesía de Curral das Freiras Charnota - habitant de Machico Chavelha - habitant de Câmara de Lobos Chavelha - Dicionário Priberam Cubano - habitant de Portugal Continental Faquista - habitant d'a freguesía d'o Estreito de Câmara de Lobos Lancha - habitant de Funchal Pesquito - habitant d'a freguesía de Câmara de Lobos Pesquito - Dicionário Priberam Profeta - habitant de Porto Santo Profeta - Dicionário Priberam Vilão / viloa – habitant de l'aria rural d'a isla de Madeira

Referencias

Vinclos externos Chicota lista de rechionalismos de Madeira Diccionario de rechionalismos madeirenses Colóquios da lusofonia Variants dialectals en territorio portugués

Madeirense Categoría:Cultura de Madeira