O participio perfecto en bavaro (Partizip Perfekt) u participio II (Partizip II) ye una d'as formas impersonals de l'idioma bavaro. O participio perfecto se fa servir en bavaro ta a formación d'os tiempos de preterito perfecto y preterito pluscuamperfecto d'indicativo y pasiva.
En a formación d'o participio perfecto en bavaro s'adhibe una g- debant en a mayoría d'os casos, mientres que en atros muitos verbos irregulars nomás bi ha un cambio vocalico u d'a consonant inicial.
Formación d'o participio perfecto En a siguient tabla se puet veyer una lista de verbos en bavaro clasificaus por como forman o suyo participio perfecto. Apareixen os participios perfectos d'os verbos y o suyo infinitivo, os equivalents en alemán estándard y as traduccions enta l'aragonés. En verde os participios bavaros irregulars.
Letra dimpués d'a silaba ge- en alemán Inicio en bavaro Participio bavaro Infinitivo bavaro Participio alemán Infinitivo alemán Participio aragonés Infinitivo aragonés Vocal g- gangld angln geangelt angeln pescau/ada pescar gessn essn gegessen essen minchau/ada minchar godld odln geodelt odeln femau/ada femar gimbbfd imbbfn geimpft impfen vacunau/ada vacunar b (p) - bunddn binddn gebunden binden ligau/ada ligar blåsn blåsn geblasen blasen bufau/ada bufar bfäffàd bfäffàn gepfeffert pfeffern pimentau/ada pimentar bliàd bliàn geblüht blühen floreixiu/da floreixer d (t) - drunggà dringgà getrunken trinken bebiu/da beber dauffd dauffà getauft taufen baptizau/ada baptizar deixld deixln gedeichselt deichseln apanyau/ada apanyar f (v) g- gfressn fressn gefressen fressen devorau/ada devorar gfåin gfåin gefallen gefallen feito/a goyo fer goyo gfäid fäin gefehlt fehlen mancau/ada mancar gfroàn friàn gefroren frieren chelau/ada chelar g - gangà geh gegangen gehen iu/da ir geem geem gegeben geben dau/ada dar goiddn gäiddn gegolten gelten aplicau/ada aplicar gråm gråm gegraben graben cavau/ada cavar h h se torna en k koiffà huiffà geholfen helfen aduyau/ada aduyar keàd heàn gehört hören sentiu/da sentir kåiddn håiddn gehalten halten aturau/ada aturar kabd håm gehabt haben teniu/da tener j g- gjodld jodln gejodelt jodeln cantau/ada cantar tirolés gjàmmàd jàmmàn gejammert jammern penau/ada penar gjuchzd juchzn gejauchzt jauchzen chilau/ada chilar gjågd jågn gejagt jagen cazau/ada cazar k + vocal - kochd kochà gekocht kochen cueto/a cocer kàffd kàffà gekauft kaufen mercau/ada mercar kend kennà gekannt kennen conoixiu/da conoixer kichàd kichàn gekichert kichern rediu/da redir k + l, n, r k se torna en g glungà glingà geklungen klingen sonau/ada sonar gnabbàd nabbàn geknappert knappern rosigau/ada rosigar grochà griàng gekrochen kriegen aconseguiu/da aconseguir grachd grachà gekracht krachen esclatiu/esclatada esclatar l g- glesn lesn gelesen lesen leyiu/da leyer glàffà/gloffà laffà gelaufen laufen corriu/da correr glong liang gelogen lügen mentiu/da mentir glachd lachà gelacht lachen rediu/da redir m g- gmoànd moànà gemeint meinen pensau/ada pensar gmischd mischn gemischt mischen mezclau/ada mezclar gmachd machà gemacht machen feito/a fer gmåin måin gemalt malen pintau/ada pintar n g- gnàhd nàhn genäht nähen cosiu/da coser gnågld någln genagelt nageln clavau/ada clavar gneißd neißn geneißt neißen parau/ada parar cuenta gnutzd nutzn genützt nutzen emplegau/ada emplegar q - quoin qäin gequollen quellen butiu/da butir qäddschd qäddschn gequetscht quetschen pretau/ada pretar quiegsd quieggà gequiekt quieken chilau/ada chilar quengld quengln gequengelt quengeln ploriconiau/ada ploriconiar r g- gràffd ràffà gerauft raufen barallau/ada barallar grubbfd rubbfà gerupft rupfen espullau/ada espullar grauchd rauchà geraucht rauchen fumau/ada fumar gràdld ràdln geradelt radeln iu/da ir en bici s (sch, sp, st) g- gsungà singà gesungen singen cantau/ada cantar gschiàgld schiagln geschielt schielen siu/da ser birolo gschbuid schbuin gespielt spielen chugau/ada chugar gschdunggà schdinggà gestunken stinken pudiu/da pudir w g- gwoànd woànà geweint weinen plorau/ada plorar gwundàd wundàn gewundert wundern sosprendiu/da sosprender-se gwedd weddn gewettet wetten postau/ada apostar gwuisld wuisln gewinselt winseln chemecau/ada chemecar z - zåid zåin gezahlt/bezahlt zahlen/bezahlen bosau/ada bosar zong ziàng gezogen ziehen tirau/ada tirar zoàgd zoàng gezeigt zeigen amostrau/ada amostrar zeichned zeichnen gezeichnet zeichnen debuixau/ada debuixar
Caracteristicas Igual que en alemán, en bavaro desapareixe a partícla "ge-" en a formación d'o participio cuan a primera silaba d'o verbo no ye tonica como en verbinden – verbunden, beschäftigen – beschäftigt, genieren – geniert. A excepción en bavaro ye schududieren (estudiar), ya que a "persona que estudia" se diz Gschdudiàdà. Cuan o verbo weàn (en alemán "werden") actua como auxiliar tien a mesma forma que cuan actua como o propio verbo (sin "ge-"), en alemán isto ye diferent. En o siguient eixemplo a primera frase ye una pasiva, con weàn como auxiliar, en a segunda actua con o significau d'o propio verbo:
Bavaro Alemán Aragonés Mia is ebbs gschdoin woàn Mir ist etwas gestohlen worden M'han furtau bella cosa I bin koa Bfårra woàn Ich bin kein Pfarrer geworden No voi a fer-me mosén
En alemán os verbos febles fan o preterito imperfecto rematando en "-te" y o participio en "-t", mientres que os verbos fuertes lo fan respectivament sin "-te" y rematando en "-en". En bavaro tamién se sigue iste regle con os participios (ya que os verbos no tienen forma d'imperfecto), rematando os febles en "-d" y os fuertes en "-n" (u a mesma rematanza d'o infinitivo como "-à" u "-m"), manimenos existen bellas excepcions que cal conoixer (en bels casos existen as dos variants). En a siguient tabla s'amostran as excepcions con os participios fuertes en verde y os febles en narancha:
Infinitivo bavaro Participio bavaro Participio bavaro alternativo Infinitivo alemán Participio alemán Infinitivo aragonés Participio aragonés ozindn (okendn) ozundn ozindd (okendd) anzünden angezündet enchegar enchegau/da aufheem aufkebbd aufkoom aufheben aufgehoben guardar guardau/da eischoiddn eigschåiddn eigschåidd einschalten eingeschaltet enchegar enchegau/da friàn gfreàd gfroàn frieren gefroren chelar chelau/da baggà (båchà) baggd (båchd) baggà (båcha) backen gebacken forniar forniau/da biddn bidd - bitten gebeten demandar demandau/da fangà gfangd gfangà fangen gefangen agafar agafau/da fiachtn gfoàchddn gfiàchdd fürchten gefürchtet temer temiu/da hengà kenggd - hängen gehangen penchar penchau/da haun kaud - hauen gehauen peleyar peleyau/da leitn gleidd - läuten geläutet sonar sonau/da måin gmåin gmåid malen gemalt pintar pintau scheina gscheind gschienà scheinen geschienen brilar brilau/da schneim gschniem gschneibd schneien geschneit nevar nevau/da sitzn gsitzd gsessn sitzen gesessen posar posau/da winschn gwunschn gwinschdd wünschen gewünscht deseyar deseyau/da scheichà gschichà - scheuen gescheut fuyir fuyiu/da schdroaffà gschdriffà gschdroàfd streifen gestreift rozar rozau/da
En a formación d'o preterito perfecto y pluscuamperfecto se fa servir o verbo håm como auxiliar con verbos transitivos u que describen un comportamiento. O verbo auxiliar sei se fa servir con verbos intransitivos que describen un cambio d'estau u posición:
Bavaro Alemán Aragonés i håb en Stoa gwoafa ich habe den Stein geworfen he tirau una piedra i håb gårwadd ich habe gearbeitet he treballau i bin gfåin ich bin gefallen m'ha feito goyo
Bi ha manimenos verbos que sinyalan un comportamiento y que tanto en bavaro como en alemán bavaro se conchugan con sei (en alemán sein), mientres que en alemán estándard ye con haben:
Bavaro Alemán bavaro Alemán estándard Aragonés i bin gsessn ich bin gesessen ich habe gesessen m'he posau i bin gstandn ich bin gestanden ich habe gestanden m'he devantau i bin gleeng ich bin gelegen ich habe gelegen m'he chitau
Bibliografía "Bairische Grammatik". Ludwig Merkle. Hugendubel. Múnich, 1975.
Categoría:Tiempos verbals en bavaro