Os verbos de movimiento en francés se distribuyen en pars simetricos y fan as suyas formas composadas con o verbo auxiliar être, derivau d'o essere latín y con o participio en concordancia con o subchecto.
As parellas son: Aller y venir: "ir" y "venir". Entrer y sortir: "(d)entrar" y "salir". Arriver y partir: "plegar"/"arribar" y "ir-se-ne". Monter y descendre: "puyar" y "baixar". Nâitre y mourir: "naixer" y "morir", (encara que no sigan de movimiento se comportan como si en fuesen).
Os derivaus d'estos verbos tamién se conchugan con o verbo être: rentrer ("tornar a lo puesto d'orichen", repartir ("tornar a ir-se-ne"), revenir ("tornar"), devenir ("esdevenir") si lo derivau contina estando un verbo de movimiento. O verbo retourner fa part d'estos verbos porque significa "tornar a ir". O verbo tomber ("cayer") tamién ye de movimiento. O verbo rester se considera de movimiento porque indica un desplazamiento
Conchugación O pasau perfecto composau d'indicativo (passé composé) ye:
Persona Aller 1era Sing. (Je) suis allé(e) 2sup>nda</sup> Sing. (Tu) es allé(e) 3sup>era</sup> Sing. (Il, elle, on) est allé(e) 1sup>era</sup> Plur.(Nous) sommes allé(e)s 2sup>nda</sup> Plur. (Vous) êtes allé(e)s 3sup>era</sup> Plur.(Ils, elles) sont allé(e)s
Sintaxi Os verbos de movimiento no van seguius d'a preposición à cuan se combinan con un verbo en infinitivo Gramática francesa. Larousse Editorial, S.A, 2014., p 126.. En este aspecto lo francés coincide con l'occitán y se diferencia de l'aragonés, o catalán y lo castellano.
Antiparte, o verbo de movimiento aller ("ir") fa part d'una construcción dita futur proche como verbo semiauxiliar Jesús Cantera y Eugenio de Vicente: Gramática francesa. Editorial Cátedra, S.A., 1999. p 157, p 266. seguiu d'un infinitivo. En aragonés a perifrasi temporal ir a + infinitivo marca un futuro inmediato Chabier Lozano Sierra y Ánchel Loís Saludas: Aspectos morfosintácticos del belsetán, 2005, Gara d'Edizions, p 104. y ye lo suyo equivalent.
Variants transitivas Si estos verbos presentan complementos directos se conchugan con o verbo avoir ("haber"). En este caso presentan un significau lucherament diferent.
O verbo descendre se conchuga con avoir si tiene lo significau transitivo d'"abaixar": Il a descendú la bouteille. Él ha abaixau Ángel Ballarín Cornel: Diccionario del Benasqués. Institución Fernando el Católico, Zaragoza, segunda edición, 1978. p 19, p 100 y p 443. Bienvenido Mascaray Sin: Vocabulario del habla de Campo (Ribagorza, Huesca). Xordica Editorial, 2014. p 25. a botella.
O verbo monter se conchuga con avoir si significa "puyar una cosa dende baixo t'alto": Il a monté l'escalier. Él ha puyau as escaleras.
O verbo passer ("pasar") se conchuga como verbo de movimiento con être si tiene o significau de "caminar", "travesar", "pasar a canto de", pero si significa "experimentar", "haber teniu" bellacosa ye transitivo y se conchuga con avoir: J'ai passé un bon été. Yo he pasau un buen estiu.
O verbo rentrer se conchuga con avoir si significa "entrar adintro d'un puesto una cosa": J'ai déjà rentré le bouteille de butane. Yo ya he entrau Fernando Blas Gabarda y Fernando Romanos Hernando: Diccionario Aragonés: chistabín-castellano. (Bal de Chistau). Gara d'Edizions, 2008, p 191, p 231 y p 441. la botella de butano.
O verbo retourner se conchuga con o verbo avoir si significa "chirar una cosa": Il a retourné l'omelette. Él ha chirau a tortilla.
O verbo sortir se conchuga con être si significa "salir", pero si significa quitar/sacar ye transitivo y se conchuga con avoir: J'ai sorti les chèvres. Yo he sacau/he quitau as crabas.
Referencias
Movimiento Francés