250px|thumb|right|Vercingetorix chita as armas suyas a los piez de César, cuadro de Lionel Royer, 1899. Bi ha celtismos en francés que reflectan en a suya mes gran part o substrato lingüistico galo y perteneixen a lo lexico d'o medio rural. O francés ha puesto amprar palabras celtas a atras luengas neolatinas con o mesmo substrato celta como l'arpitán y l'occitán. Tamién bi ha un adstrato bretón (sobre tot en as luengas d'oïl nordoccidentals), y palabras d'orichen celta insular transmesas por l'anglés.

Celtismos cheneralizaus en latín 250px|thumb|Cervesa Ámbar 1900 (La Zaragozana). A palabra gala cerevĭsĭa plegó a las luengas romances occidentals a traviés d'o latín. A partir d'o sieglo XIV se cheneralizó l'uso de l'alpetrique como aromatizant dende o norte d'Europa. A nueva variant d'esta bebida se conoixeba por o suyo nombre d'orichen chermanico bière, que substituyó como termin cheneral a l'anterior denominación cervoise. En latín bi heba palabras d'orichen celta que plegoron a cheneralizar-sen en tot l'Imperio dende Hispania dica Dacia, por o que se troban en todas as luengas latinas.

O celta galo se charraba antes d'o latín en o territorio d'o norte de Galia a on que dimpués apareixerían as luengas d'oïl y o francés, por o que se puede considerar un substrato lingüistico. Manimenos tamién se charraba en amplas zonas d'o norte d'Italia (Galia Cisalpina), y d'o sud de Galia (Narbonés), que ya heban encomenzau a romanizar-sen antes d'a conquiesta cesariana, y a on que apareixioron os dialectos norditalians y l'occitán. A romanización de Galia estió un proceso lento y bi habió un periodo de coexistencia entre a luenga celtica gala que retaculaba y un latín galico plen de celtismos, que por a centralidat y importancia d'este territorio podeban convertir-se en chenerals en o territorio romano.

Son palabras galas que se cheneralizoron en latín ALAUDA, AREPENNIS, CAMISIA, CAPANNA, CEREVISIA, CARPENTUM, CARPENTARIUS, CARRUS, SALMO y LEUKA, Rafael Lapesa: Historia de la lengua española, Editorial Gredos, 2001. p 50-51. que se pueden trobar en luengas romances bien luent de l'antiga Galia. De feito, en aragonés en perdura beluna: aloda, camisa, cabanya/capana, cervesa, carro y salmón. En francés a primera lista ha perdurau como alouette, arpent, chemise, charpente, charpentier, char, saumon y lieue. A palabra cabane present en francés ye en realidat un occitanismo.

Comparanza con os celtismos presents en as luengas pirenencas y basco Bi ha palabras celtas d'os Alpes y Pireneus que se troban en toda Francia. Son derivaus de derivaus de *KUMBA, *GRAVA, *RIKA, *BERTIO, *KLETA, *BANNO, *BIDLA, *PARIOLO, *LIGA, *SUDIA, *ULVA, *AGRANION, *ALIKA, *BRUKO, *VERNA, *GABELLA, *MULTON. De totas estas son representadas en catalán totas menos *RIKA y *ALIKA. En aragonés mancan os derivaus de *RIKA, *LIGA, *SUDIA, *ALIKA y *VERNA, y tamién os derivaus de *BERTIO, pero debioron d'existir en aragonés arcaico porque se troban iberorromanz antigo. En basco de Navarra encara bi ha derivaus de *KUMBO, *GRAVA, *KLETA, *PARIOLO, *AGRANION y *GABELLA. Antonio Llorente Maldonado de Guevara: Las «Palabras pirenaicas de origen prerromano», de J. Hubschmid, y su importancia para la Lingüística peninsular. Archivo de Filología Aragonesa, 8-9, pp. 127–157, 1958.

Medio rural thumb|250px|right|Carro d'a Edat de Fierro d'Ohnenheim exposau en o Museu d'Estrasburgo. Os celtas destacaban como fabricants de carros, palabra que proviene d'o galo karros, corradical d'o verbo latino CURRERE u "correr". En francés bi ha palabras d'orichen galo en o lexico d'o medio rural Gramática francesa. Larousse Editorial, S.A, 2000., pp 161-163, pp 206-208. como: Bâche: lona Banne: canasta, banasto, cesto, carro pa transportar carbón. Bief: canal que leva l'augua a un molín, canal de navegación entre dos esclusas. Bouge: saco. Char: carro. Charrue: ("aladro"). Javelle: gaviella/garba. Jachère: campo de yermo en a cultura a redolín. Ouche: terreno cautivau a sobén cerrau con una tapia y a canto d'a casa. Raie: sulco. Souche: zueca, zoca, toza, base d'o tronco. Suie: follín. Tarière: taladro. Tonne: cuba.

A coexistencia diglosica entre o celta galo y o latín galico se reflecta en unas parellas lexicas que a on que se veye a competencia lexica entre a palabra celta y a palabra latina: CERA - BRISCA > cire - brèche ("cera" - "bresca"). VINUM - LIGIA > vin - lie ("vin" - "solada"). SPICA - GABELLA > épi - javelle ("espiga" - "gaviella"/"garba").

A palabra latina s'aplicará a un rechistro culto oficial u a un material u obchecto de cualidat, a diferencia d'a palabra celta, que se restrenyirá a lo subproducto. Jean-Louis Tritter: Histoire de la langue Française. Editor: Paris, Ed. Ellipses - 1999.

Fitonimia thumb|right|249px|Betula pendula, bouleau en francés. A mesma palabra latina BETULA ye un diminutivo de l'orichinal betua en celta galo. Fendo part d'o lexico rural, destaca a presencia de fitonimos u palabras que se remontan a fitonimos como balai. Balai: baleya, deriva d'a palabra celta pa dicir chinestra. Berle: Berula erecta. Fitonimo relacionau con l'aragonés berro (Nasturtium officinale, tamién d'a familia Brassicaceae). Bétoine: Stachys officinalis. Bourdaine: Frangula alnus. Bouleau: abetullo/abetoch. Bruyère: brueco. Chêne: caixigo. Corme: serba, fruito de Sorbus domestica. Droue: graminias de mala calidat. Gerzeau: Agrostemma githago. If: taixo. Sapin: abet. En realidat ye una forma hibrida entre o latín PINUS y o celta galo *SAPPOS. Souche: Toza, base d'o tronco, relacionau con o catalán soca. Tan: crosta de caixigo. Talment relacionau etimolochicament con l'aragonés tano. Vélar: Sisymbrium officinale, pero tamién s'aplica a las brassicacias d'o chenero Erysimum. Vergne: alverniz.

Zoonimia, caza, pesca y ganadería thumb|right|250px|Rabanyo d'ovellas. En francés actual mouton ye o nombre chenerico d'a especie Ovis aries, tanto o mardano (bélier), como a ovella (brebis). Moltón en aragonés benasqués y moton en occitán son as denominacions d'o masclo capau, o mesmo que as parolas equivalents en as luengas celtas actuals. Bièvre: vibre. Bouc: buco, boque, que manimenos no ye seguro que siga un celtismo y podría estar chermanismo d'orichen francico. Braire: bramar, cuan lo fan os somers Breuil: vedau de caza. Daim: o cervido Dama dama. Jarret: o tarso d'os animals y a zafraina d'as personas, a radiz presenta o mesmo orichen que l'aragonés garra. Mouton: nombre chenerico d'a especie Ovis aries incluyindo a fembra (brebis), y o masclo (bélier). Vautre: can gran emplegau en a caza d'o chabalin u l'onso.

Bi ha unas cuantas parolas relacionadas con as aus. Alouette: aloda. Barge: au d'o chenero Limosa y d'a familia Scolopacidae. Bec: pico. Pinson: pinzán. Vanneau: au d'o chenero Vanellus.

Destacan os ictionimos y parolas relacionadas con a pesca:Alose: peix d'o chenero Alosa, d'a familia d'os Clupeidae.Gord: obstrucción en una corrient d'augua pa ensobinar peixes.Loche: ictionimo ambiguo aplicau a muitas especies.Lotte: o peix Lotta lotta.Saumon: salmón.Tanche: o peix Tinca tincaVandoise: o peix Leuciscus leuciscus.

Suelo y descripción de lo medio fisico thumb|right|250px|Terrers formaus en uns salagons grisos de Sobrarbe. Lo salagón se diz en francés marne, derivau de lo celta galo marga.Berge: ripa.Boue: bardo. Proviene de lo galo *BAWA seguindo la lei fonetica de CLAVU > clou.Borne: fita.Caillou: piedra, zaborro.Chemin: camín.Combe: coma, nava.Étain: estanyo.Galet: ruello de glera.Glaise: tierra archilenca.Grève: grava, glera, placha.Lande: landa, paramo, erial.Marne: salagón.Quai.

Unidaz de mesura Lo francés conserva como denominacions d'unidaz de mesura d'orichen galo: Arpent: una unidat de mesura de largaria.Lieue < LEUCA, que compitió con exito contra la cheneralización de la unidat romana MILLA.Boisseau: ye una unidat de mesura d'aridos, relacionada con un atra que existiba en francés antigo (boisse), que deriva de lo galo bosta u bostia, que a traviés de la forma prefixada *ambostā dió en arpitán emboto, en piemontés anbösta, en biarnés mouste, en aragonés y catalán mosta, y en castellano ambuesta.

Ropa Como herencio d'a vestimenta d'os galos bi ha unas parolas que pasoron a lo latín galico, a lo latín cheneral y dimpués a las luengas romances.Braie:Broder: bordar.Coule: cogulla, capucha.Chainse:Chemise: camisa. Saie: sayo.

Bretonismos

thumb|right|250px|Eixemplos de bixutería. A palabra bijou ye d'orichen bretón. A presencia d'o bretón en Bretanya ha feito que as luengas d'oïl y o francés estándard haigan amprau bretonismos.

Os bretonismos que bi ha en francés gosan estar relacionaus con a mar: Aderne: una part rectangular d'una salera.Baille: balde.Bernicle: nombre común a lo molusco Patella y a las aus anatidas d'o chenero Branta.Bouette.Darne: roncha de peixGoéland: au d'a familia d'os Laridae.Goémon: alga d'a clase Phaeophyceae, en especial Fucus.Minot: una part u accesorio d'o trinquet.

Bi ha uns atros bretonismos perteneixents a uns atros campos lexicos:Baragouin: chirga.Bijou: choya.Mine: aspecto, en a frase ne payait pas de mine, "teneba buen aspecto".

A palabra bretona biz ("dido") orichinó bizoù ("aniello") y se convertió en francés en bijou ("choya"), base d'a palabra bijouterie, que plegó a lo castellano como bisutería y a lo catalán como bijuteria.

As palabras biniou, cagou, cromlech, dolmen y menhir son bretonismos ixemenaus por archeologos, etnologos, antropologos y escritors. Han estau transmesos por o francés ta atras luengas como lenguache especifico d'estos campos.

Referencias

Bibliografía Carlo Tagliavini: Los orígenes de las lenguas neolatinas. Introducción a la filología romance. Fondo de Cultura Economica, 1973. Gramática francesa. Larousse Editorial, S.A, 2000. Rafael Lapesa: Historia de las lengua española. Editorial Gredos. (1981). Jean-Louis Tritter: Histoire de la langue Française. Editor: Paris, Ed. Ellipses - 1999. Adolphe Hatzfeld et al.: Dictionnaire général. (1890-1900). Traité de la formation de la langue. Paris, Delagrave, 1890 Peter Rickard: A History of the French Language. Editor: Routledge, 2003. ISBN 1134838778, 9781134838776. Adolphe Hatzfeld et al.: Dictionnaire général (1890-1900). Traité de la formation de la langue''. Paris, Delagrave, 1890.

Frances Categoría:Lexicolochía d'o francés