thumb|250px|Hei matau de pounamu thumb|250px|Hinepare, muller d'a tribu Ngāti Kahungunu con un hei-tiki de pounamu en o cuello O termín pounamu fa referencia a cuantos tipos de chemas de nefrita de chade, bowenita u serpentinita de gran dureza, durabilidat y valura que se troban a o sud de Nueva Zelanda. Pounamu ye o nombre que se da a istas rocas en maorí, mientres que en anglés neozelandés gosan conoixer-se chenericament como greenstone (literalment piedra verda).
Bi ha dos sistemas ta clasificar o pounamu. Cheolochicament, ista roca puet incluyir-se en as tres categorías debanditas, encara que os maorís clasifican a o pounamu por a suya apariencia. As clasificacions prencipals son kawakawa, kahurangi, īnanga y tangiwai. As tres primeras son nefrita de chade, mientres que tangiwai ye una mena de bowenita.
O īnanga pounamu prene o suyo nombre d'un peix d'augua dolza (Galaxias maculatus) y ye de color blanca-perla u verda-grisa, variando de translucido a opaco. O kahurangi pounamu ye muit translucido y tien una color verda prou vivida. O suyo nombre se debe a la claridat d'o cielo y ye a variedat mas rara de pounamu. O kawakawa pounamu se troba en diferents tonalidaz, gosa levar manchas d'atros tonos y prene o suyo nombre d'as fuellas d'un árbol local dito kawakawa (Macropiper excelsum). It is the most common variety of pounamu. O tangiwai pounamu ye claro como un veire, encara que con un gran rango de tonalidaz. O suyo nombre viene d'a palabra ta denominar a las glarimas provenients d'una gran pena.
En a luenga moderna s'emplega pounamu cuasi siempre ta fer referencia a la variedat de nefrita de chade. O pounamu se troba por un regular en ríos de zonas especificas d'a Isla d'o Sud en rocas u piedras mayors. Ye dificil d'identificar o pounamu sin crebar ditas rocas.
Significau ta os maorís O pounamu chuga un papel important en a cultura maorí. Ye considerau como un taonga (tresoro) y por ixo ye protechiu baixo o tractau de Waitangi. O pounamu taonga puya o suyo "mana" (prestichio) en pasar d'una cheneración a un atra. Os "taonga" con mayor valura son aquels que han conoixiu historias de muitas cheneracions anteriors. Se creye que istos tienen o suyo propio mana y por ixo son daus a sobén como regalo ta zarrar tractos importants.
O pounamu taonga incluye ainas como o toki (ixuelas), o whao y o whao whakakōka (sincels), o ripi pounamu (cutiellos), rascadors, punchons, martiellos de piedra y espirallos. Tamién bi ha ainas de cazata fabricadas d'iste material como o matau (hanzuelo), puntas de lanza u o kākā poria (aniello ta prener muixons); armas como o mere (maza de luita); y adornos como colgants (hei-tiki, hei matau y pekapeka), pendients (kuru y kapeu) y broches. Os obchectos de pounamu se fan servir por razons tanto practicas como ornamentals y a vegadas se fan servir nomás como choyas (hei kakï) mesmo dimpués de que deixan de fer-se servir como ainas. http://collections.tepapa.govt.nz/Publication/3154
O pounamu se troba nomás en a Isla d'o Sud de Nueva Zelanda, que ye conoixida en maorí como Te Wai Pounamu ("A [tierra] de l'augua d'a piedra verda") u Te Wahi Pounamu ("O puesto d'a piedra verda").
Uso moderno A choyería y atros obchectos decorativos feitos d'oro y pounamu yeran particularment de moda en a Nueva Zelanda victoriana y eduardiana d'os zaguers anyos d'o sieglo XIX y primerias d'o sieglo XX. Contina estando popular entre os neozelandeses y ye un regalo que gosa fer-se a os visitants y a os neozelandeses que se trasladan a vivir difuera d'o país. Viggo Mortensen, Aragorn en O Sinyor d'os Aniellos, levaba un hei matau d'iste material en o suyo cuello.
Referencias
External links
Fotos de 40 variedatz de pounamu con información "Pounamu" en Te Ara – a Enciclopedia de Nueva Zelanda
Categoría:Chemas Categoría:Cultura maorí Categoría:Idioma maorí Categoría:Petrolochía Categoría:Rocas