A nomenclatura quimica d'os compuestos inorganicos ye a traza como se nombran os compuestos quimicos, en iste caso, inorganicos. Iste sistema de nomenclatura arrocla y nombra istos compuestos, que son diferents d'os organicos. Actualment s'acceptan tres sistemas u subsistemas de nomenclatura: O sistema de nomenclatura estequiometrica u sistematica, O sistema de nomenclatura funcional, clasica u tradicional e O sistema de nomenclatura Stock.
Istos tres sistemas nombran cuasi toz os compuestos inorganicos, estando a nomenclatura tradicional a mes extensa. En tien de grans ramificacions en o desarrollo fisico alternativo y leva a cabo diversas interpretacions d'as funcions basicas de cada elemento.
A Unión Internacional de Quimica Pura y Aplicata (IUPAC) ha recomendata una serie de regles aplicables ta la nomenclatura quimica d'os compuestos inorganicos; istos se conoixen como "O libro royo". Nomenclature of inorganic chemistry. IUPAC recommendations 2005. Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2005. ISBN 9780854044382.
Tamién existe una nomenclatura IUPAC ta la quimica organica. Os compuestos organicos son os que contién carbonio, normalment enlazatos con hidrocheno, oxicheno, nitrocheno, ixufre, boro, fosforo y bels halochenos. A resta d'os compuestos se clasifican como compuestos inorganicos, o mes comuns son os minerals. Istos se nombran seguntes os regles establitos per a IUPAC.
Os compuestos inorganicos se clasifican seguntes a función quimica que realizan y per o numero d'elementos quimicos que los forman, con regles de nomenclatura particulars per cada grupo. Una función quimica ye a tendencia d'una substancia ta reaccionar d'una traza semblant en presencia d'una atra. Per eixemplo, os compuestos acetos han propiedaz quimicas caracteristicas d'a función acido, perque toz éls han l'ión d'hidrocheno que da H+; as bases han propiedaz caracteristicas d'iste grupo a causa de l'ión OH−1 present en istas moleculas y que'n reciben de protons. As principals funcions quimicas son: oxidos, bases, acidos y sals.
Formula y nomenclatura d'os elementos Os elementos han una formula Xn, estando la X cualsiquier elemento quimico y n a valencia. A nomenclatura consiste en o prefixo numeral y o nombre de l'elemento. Os prefixos numerals d'orichen griego se recullen en a siguient taula:
Prefixo griego Numero d'atomos Mono- 1 Di- 2 Tri- 3 Tetra- 4 Penta- 5 Hexa- 6 Hepta- 7 Octo- 8 Non-, Nona-, Enea- 9 Deca- 10
Eixemplos: P4: Tetrafosforo O2: Dioxicheno
Compuestos binarios Compuestos con oxicheno: oxidos y peroxidos Oxidos Se coloca primero lo simbolo de l'elemento X (puet estar cualsiquier elemento d'o sistema periodico); d'espeso, s'anota o simbolo de l'oxicheno (O); y a la fin, s'entrecambean as valencias entre os dos atomos, y si ye posible se simplifican. Allora la formula remane X2On, estando n impar u XOm.
Eixemplos: Entre o N+5 y l'O−2: N2O5. Entre o C+4 y l'O−2: C2O4, como se puet simplificar, queda CO2.
Isto implica que si o subindiz de l'elemento X (o d'a ezquierda d'a formula) ye 2, l'oxido no ye simplificato; per contra, si o subindiz ye 1, l'oxido ye simplificato.
Eixemplos: N2 O5 no ye simplificato perque o subindiz d'o N ye 2. C O2 sí ye simplificato perque o subindiz de C no ye 2.
Si a formula de l'oxido no ye simplificata, a valencia de l'elemento X estará la indicata per o subindiz de l'oxicheno. Manimenos, si a formula ye simplificata, a valencia de l'elemento X s'obtendrá multiplicando per 2 o subindiz de l'oxicheno.
Eixemplos: N2 O5, como no ye simplificato, a valencia d'o N ye a 5. C O2 como ye simplificato, a valencia d'o C ye 2*2=4.
Nomenclatura Stock Se nombran con a palabra "oxido" seguita d'a preposición "de" y d'o nombre de l'elemento X, colocando entre parentesis a valencia de l' elemento X en numeros romanos. Allora la nomenclatura consiste en "oxido de" mes o nombre de l'elemento X con a valencia en numeros romanos y entre parentesis.
Eixemplos: Fe2 O3: Oxido de fierro (III). Pb O2: Oxido de plumo (IV). Hg O: Oxido de mercurio (II).
A excepción ye cuan l'elemento X ha només que una valencia, pus no se coloca pas la suya valencia en numeros romanos.
Eixemplos: Ba O: Oxido de bario. Na2 O: Oxido de sodio. Al2 O3: Oxido d'aluminio.
Nomenclatura sistematica Se nombran colocando un prefixo numeral (que indica o numero d'atomos d'oxicheno) debant d'a palabra "oxido", seguita d'a preposición "de" y d'o nombre de l'elemento X, precedito d'atro prefixo numeral que indica o numero d'atomos de l'elemento X. Os prefixos numerals d'orichen griego se recullen en a siguient taula:
Prefixo griego Numero d'atomos Mono- 1 Di- 2 Tri- 3 Tetra- 4 Penta- 5 Hexa- 6 Hepta- 7 Octo- 8
Eixemplos: Fe2 O3: Trioxido de difierro. P2 O5: Pentaoxido de difosforo. Cl2 O7: Heptaoxido de dicloro.
A excepción ocurre cuan l'elemento X ha només que una valencia, pus no se coloca garra prefixo numeral en dengún d'os dos elementos.
Eixemplos: Zn O: Oxido de zinc. K2 O: Oxido de potasio. Cd O: Oxido de cadmio.
Veyemos, per tanto, que, cuan l'elemento X ha només que una valencia, se nombra d'a mesma traza en a nomenclatura de Stock que en a sistematica.
Cuan l'elemento X ha mes d'una valencia y o suyo subindiz ye 1, no se li mete garra prefixo numeral, pero a l'oxicheno perén se lo coloca o prefixo numeral d'o subindiz que haiga.
Eixemplos: Ni O: Monoxido de niquel. C O: Monoxido de carbonio. Pb O2: Dioxido de plumo.
Peroxidos Cuan l'oxicheno actúa con o numero d'oxidación u valencia -1 en forma de peroxidos con bella mena de metals (grupos I, II, XI y XII). O grupo caracteristico d'os peroxidos ye formato per l'ion peroxido (O2−2).
Nomenclatura sistematica Istos compuestos se nombran con o termín chenerico "oxido", precedito per o prefixo numeral que indique o numero d'atomos d'oxicheno. Se mete a continación a preposición "de", seguita per o nombre de l'elemento, precedito d'o prefixo numeral que indique o numero d'atomos de l'atro elemento.
Eixemplos: H2O2: Dioxido de dihidrocheno (o suyo nombre común ye "augua oxichenata"). BaO2: Dioxido de bario. Cu2O2: Dioxido de diarambre. CuO2: Dioxido d'arambre. ZnO2: Dioxido de zinc.
Nomenclatura Stock Os peroxidos se nombran con o termín "peroxido", seguito per a preposición "de" y per o nombre de l'elemento que se chune ta l'oxicheno. A continación, s'indica la valencia de l'elemento pero en numeros romanos y entre parentesis, perén que n'haiga mes d'una.
Eixemplos: H2O2: Peroxido d'hidrocheno (o suyo nombre común ye "augua oxichenata"). BaO2: Peroxido de bario. Cu2O2: Peroxido de diarambre (I). CuO2: Peroxido d'arambre (II). ZnO2: Peroxido de zinc.
Formulación Se formulan igual que os oxidos, pero, en cuenta d'emplegar l'oxicheno (O2-), emplegamos l'ion peroxido (O2−2).
Istos compuestos no se simplifican.
Nombre Simbolo y numero d'oxidación + Simbolo y numero d'oxidación - Formula Peroxido de litio Li+1 O2−2 Li2O2 Peroxido de calcio Ca+2 O2−2 CaO2 Peroxido de mercurio (II) Hg+2 O2−2 HgO2 Dioxido de cadmio CdO2 Dioxido de disodio Na2O2
Compuestos sinse oxicheno: sals binarias y hidruros metalicos Se coloca primero lo simbolo de l'elemento X (puet estar cualsiquier elemento d'o sistema periodico); d'espeso, s'anota o simbolo de l'electo Y (que estará cualsiquier d'os elementos que ha valencia negativa); y a la fin, s'entrecambean as valencias entre os dos atomos, y si ye posible se simplifican. A formula queda asinas; XnYm, a on n ye a valencia de Y (l'elemento menos metalico) y m ye a valencia de X (l'elemento mes metalico). S'exceptúa d'ista norma l'O y l'H. En os hidruros metalicos, l'H actúa con valencia -1.
Eixemplos: Entre Cu+2 y o N−3: Cu3N2. Entre o Sn+4 y o Se−2: Sn2Se4, como se puet simplificar, queda como SnSe2.
Si o subindiz de l'elemento X (o d'a ezquierda d'a formula) coincide con a valencia negativa de l'elemento Y, a sal binaria no ye simplificata; per contra, si o subindiz ye 1, a sal binaria ye simplificata.
Eixemplos: Hg3 P2 no ye simplificata perque o subindiz d'o Hg ye 3, que coincide con a valencia negativa d'o fosforo. Cu2 C sí que ye simplificata, perque o subindiz de l'Cu no ye 4, que ye a valencia negativa d'o carbonio.
Si a formula d'a sal binaria no ye simplificata, a valencia de l'elemento X estará a indicata per o subindiz de l'elemento Y. Pero si a formula d'a sal binaria ye simplificata, a valencia de l'elemento X s'obtendrá multiplicando per a valencia negativa de l'elemento Y o subindiz de l'Y y dividindo lo resultato per o numero d'atomos X.
Eixemplos: Hg3 P2 no ye simplificato, a valencia d'o Hg ye a 2. Cu2 C sí que ye simplificato, a valencia de l'Cu ye 1*4=4, que lo dividimos entre 2 atomos d'Cu y nos da 2.
Nomenclatura Stock Se nombran con a palabra formata per a radiz de l'elemento Y rematata en "-uro" seguita da preposición "de" y d'o nombre de l'elemento X, colocando entre parentesis a valencia de l'elemento X en numeros romanos. Aquí debaixo se fica una taula con os nombres d'os elementos Y que en forman de sals binarias:
Nombres d'os elementos Y que en forman de sals binarias H−1 Hidruro B−3 Boruro C−4 Carburo Si−4 Siliciuro N−3 Nitruro P−3 Fosfuro As−3 Arseniuro Sb−3 Antimoniuro S−2 Sulfuro Se−2 Seleniuro Te−2 Telururo F−1 Fluoruro Cl−1 Cloruro Br−1 Bromuro I−1 Yoduro
Eixemplos: P Cl3: Cloruro de fosforo (III). Cu H2: Hidruro d'arambre (II). Cr F3: Fluoruro de cromo (III).
A excepción aparixe cuan l'elemento X ha només que una valencia, pus no se coloca pas o numero romano en a nomenclatura de Stock.
Eixemplos: Ca Cl2: Cloruro de calcio. Na H: Hidruro de sodio.
Nomenclatura sistematica Se nombran colocando un prefixo numeral (que indica o numero d'atomos de l'elemento Y) debant d'a radiz de l'elemento Y rematata en "-uro", seguita d'a preposición "de" y d'o nombre de l'elemento X, precedito d'atro prefixo numeral que indica o numero d'atomos de l'elemento X.
Os prefixos numerals d'orichen griego se replegan en a siguient taula:
Prefixo griego Numero d'atomos Mono- 1 Di- 2 Tri- 3 Tetra- 4 Penta- 5 Hexa- 6 Hepta- 7 Octo- 8
Eixemplos: As2 S3: Trisulfuro de diarseni. Hg3 B2: Diboruro de trimercurio. Au4 Si3 Trisiliciuro de tetraoro.
A excepción ye cuan l'elemento X ha només que una valencia, pus no se coloca o prefixo numeral en garra d'os dos elementos.
Eixemplos: Ag Br: Bromuro d'archent. Na2 S: Sulfuro de sodio. Cs2 Te: Telururo de cesio.
Veyemos, per tanto, que cuan l'elemento X ha només que una valencia y o suyo subindiz ye 1 no se li mete garra prefixo numeral, pero a l'elemento Y perén se li coloca o numeral d'o subindiz que haiga (mono-, di-, tri-, tetra-, penta-, hexa- u hepta-).
Eixemplos: Co S: Monosulfuro de cobol. Fe I3: Triyoduro de fierro. Pt C: Monocarburo de platín. Hg H: Monohidruro de mercurio.
Hidracidos Se coloca primero lo simbolo H de l'hidrocheno; a continación, s'anota o simbolo de l'elemento "Y"; y a la fin, s'intercambean as valencias entre os dos atomos. Aquí no cal mai simplificar, perque a valencia de l'hidrocheno ye +1. Allora la formula remane asinas: Hn, a on "Y" ye un elemento no metalico d'o Grupo VI A (oxicheno, ixufre, selenio, telurio y polonio) u d'o Grupo VII A (flúor, cloro, bromo y yodo). L'H actúa con valencia +1 y "Y" con a suya valencia negativa.
Eixemplos: Entre l'H+ y o Cl−1: H Cl. Entre l'H+ y o S−2: H2 S.
Nomenclatura Stock Se nombran igual que as sals binarias. Ye dicir, se nombran con a palabra formata per a radiz de l'elemento "Y", rematata con o sufixo "-uro", seguita per a preposición "de" y a palabra "hidrocheno". Allora la formula remane asinas: Radiz d'o nombre de l'elemento "X" con o sufixo "-uro" con o sintagma "d'hidrocheno".
Eixemplos: H F: Fluoruro d'hidrocheno. H Cl: Cloruro d'hidrocheno. H Br: Bromuro d'hidrocheno. H I: Yoduro d'hidrocheno. H2 S: Sulfuro d'hidrocheno. H2 Se: Seleniuro d'hidrocheno. H2 Te: Telururo d'hidrocheno.
Nomenclatura sistematica