L'apelliu Chasco u Txasko ye un apelliu basco que tiene as suyas radices tradicionals en Los Arcos (Reino de Navarra), encara que tiene ramas en a propia Navarra (Viana) y en Alaba (Santa Cruz de Campezo).

Historia y heraldica

Se tracta un linache d'orichen basco-navarro que a suya mas antiga casa solar radicó en a villa de Los Arcos,Google maps Casa en Los Arcos, Navarra, en a carrera mayor 31, con o escudo de Chasco. d'o partiu chudicial d'Estella, en Navarra, d'an pasó a las poblacions cercanas de Nazar, Piedramillera, Torralba del Río, Estuniga y Espronceda. Prebó lo suyo hidalguía en repetidas ocasions, en Los Arcos se devanta encara la suya casa-palacio d'o S. XIV con torre y cabo d'armería, esto ye, piedra angular con as armas d'a familia en baixorrelieu, frent a la plaza mayor y la Seu. Chasco, consultada o 15 d'aviento de 2019. En esta mesma ciudat yera emparentada con atros linaches nobles d'allí, como lo d'Alba, descendent d'o ilustre linache d'Alaba, Merindad de Estella, consultada o 15 d'aviento de 2019. que lo suyo escudo usaba, y asinas trobamos que José d'Alba y Chasco, con atros chirmans y deudos, litigoron y obtenioron sentencia favorable de l'Audiencia de Navarra respective a l'uso d'o referiu escudo. Amás, asistió siempre Juan Chasco, en Los Arcos, a las chuntas que lo estau noble celebraba en o claustro d'a ilesia parroquial y estió Rechidor perpetuo d'a villa, como compreban abundants testimonios d'escribanos.

miniaturadeimagen|Escudos de l'apelliu Chasco.

L'apelliu data de 1307, Antzinako - Antzninako, consultada o 15 d'aviento de 2019. pero dica l'anyo 1798 no s'incorpororon os expedients d'hidalguía, y en él consta o escudo d'armas que amaneixeba en a casa de Los Arcos. A suya heraldica consta d'un pino, y un lión andante, trascruzau a lo piet d'o tronco, rancau; a cada costau de l'arbol, un castiello. BASANTA DE LA RIVA, Alfredo (1930). Imprenta castellana, ed. Nobleza alabesa nobiliario compuesto con documentos inéditos de la Real Cancillería de Valladolid, p. 165. Consultau o 27 d'octubre de 2019. Existe unatro escudo seguntes Vicente de Cadenas y Vicent: azul, una clau de plata, mesa en palo y acompanyada, en a diestra, por un candau d'oro. Heráldica de Viana, consultada o 15 d'aviento de 2019.

Etimolochía

Seguntes Euskaltzaindia a suya grafía actual para os bascofonos habría d'adoptar a tx y a k de l'euskera actual, substituindo Chasco por Txasko. Euskal deiturak - deiturak (Euskalzaindia). p. 46. Consultau o 15 d'aviento de 2019. Grafía tradicionalGrafía academica actualChascoTxasko L'orichen y etimolochía d'o linache "(De) Chasco" u "Txasko" no ha estau obchecto d'estudio por parte de muitos historiadors por o que existen pocos libros que charren d'o apelliu como que tal. Entre os estudiosos d'iste apelliu trobamos a l'erudito Don Alfredo Basan. Contino s'exposan cualques d'as obras que analisan l'apelliu en o dito aspecto:

Euskal deituren izendegia (Philippe Oyhamburu):

Chasco: Etxazko (D'o termin "casa", en euskera "etxe") u Sasko (D'o termin "chinestra", en euskera "sasi").

Apellidos bascos (Endika de Mogrobejo):

Txasko: Retamal (terreno poblau de chinestras, plantas arbustivas de flors amariellas).

Como que conclusión, destacamos a coincidencia d'os dos autors en que a etimolochía d'o apellido deriva de "sasi" (barza, chinestra). Tot ixo, sin perchuicio de que encara que toz dos autors haigan intentau trobar radices euskericas, a partir de "etxe" (casa) u "sasi" (barza, barzal), res verosimil se puede decir a o respecto.

En tot caso, y parando cuenta a la localización cheografica que historicament ha teniu l'apelliu, ye probable que a suya formación pueda estar relacionada con o romance navarro u navarro, charrau entre os sieglos X dica o XVII en o centro y sud de Navarra, que pese a o proceso de castellanización sufierto, tanto o lexico como que as fablas castellanas d'o centro, sud y este de Navarra han manteniu dica calendata recient u conservan hue lo día rasgos identificativos d'iste como que l'aversión a las parolas esdruixulas. Entre as caracteristicas d'o citau idioma destacamos, por a suya posible relación con l'apelliu que estudiamos, as particularidaz foneticas que presenta, como que puede estar a tendencia a perder a y- inicial. Eixemplo d'ixo será la formación d'o navarrismo mas extendiu como que ye o antropónimo Xabier, adaptau a muitas luengas occidentals.

Etxe (u etxa- en componius) berri ("Casa nueva" en basco) > Exavierre (1091) > Xavier, (y atras variants dende 1102)

Seguindo ista teoría podemos plegar a la siguient conclusión:

Etxe (u etxa-) asko ("Aglomeración de casas u muitas casas" en basco) u unatra posible composición a partir de l'afixo -zko (Sufixo de materia, que indica a composición u substancia d'un obchecto u ser CAMPIÓN, Arturo (1884). Gramática de los cuatro Dialectos Literarios de la Lengua Euskera. p. 233. basco) > Echasco u Etxazko > Chasco.

Preba d'ixo será la cita que exposamos contino fechada en l'anyo 1358 d.C. en a villa de Piedramillera d'a Merindat d'Estella:

miniaturadeimagen|Repartición de l'apelliu Txasko u Chasco en a Peninsula Iberica.

Referencias

Enlaces externos

Euskal deiturak-Euskaltzaindia (Pachina 46). Consultas Patrimonio Cultural de Navarra Registro nº: NA-1-033-002078-000. Escudo de armas de Chasco. INE - Instituto Nacional de Estadística: INE Apellido Chasco por provincia de residencia, INE Apellido Chasco por provincia de nacimiento, INE Apellido Chasco por nacionalidad. El Gran Priorato de Navarra de la Orden de San Juan de Jerusalén (Pachinas 5 y 8). Notas del vecindario de Los Arcos en la Baja Edad Media: laicos y cabildo parroquial, presencia de judíos y organización municipal (Pachinas 205, 222, 223, 225, 227 y 229).

Categoría:Idioma basco Categoría:Bascos Categoría:Apellius navarros Categoría:Apellius bascos Categoría:Historia de Navarra Categoría:Cultura de Navarra