Os berons (berones en latín) fuoron un pueblo prerromano en as edaz de Bronce y de Fierro d'a peninsula iberica. Tanto as fuents clasicas,ESTRABON: "Geografía", III, 4, 12. "...a o norte d'os celtibers, mugando con os cantabros coniscos, habitan os berons, naixius tamién d'a emigración celtica". "ex transmigratione celtica" (sic.)ESTRABON: "Geografía", III, 4, 5. "...os celtas que agora se dicen celtibers y berons..." como os investigadors modernos, The Celts in Iberia: An Overview. Alberto J. Lorrio, Gonzalo Ruiz Zapatero. e-Keltoi, Volume 6 MARCO SIMÓN , F., op. cit. p. 74 . La problemática de la pertenencia o no de los berones a los celtíberos en VILLACAMPA RUBIO , M.A., op. cit. pp. 29 y 30 “De garra modo se puet deducir d'a cita d'Estrabón, como fació Hübner, que os berons fan parti d'os celtibers, independientement d'os rasgos comuns en a cultura material. Ye posible que en un primer momento os autors grecolatins podesen haber-se referido tamién a os berons como "celtibers" (prenendo iste termín en sentiu cheografico, como "celtas" d'Iberia); pero ye claro que dimpués d'a obra de Posidonio –primerías d'o sieglo I aC– y dende dimpués en a epoca augustea en a que escribe Estrabón, que se basó sin dandalos en l'autor anterior, o termín de celtibers s'ha concretau ya y s'aplica a uns pueblos especificos como os pelendons, os arevacos, os belos u os lusons de Moncayo” consideran que os berons yeran un pueblo celta, encara que no incluyiu entre os pueblos celtibers.
As mugas cheograficas d'ista etnia son imprecisas, abarcan un gran territorio en a depresión d'Ebro dende a sierra de Cantabria dica o río Cidacos, ocupando parti d'as actuals Alaba, Burgos, La Rioja y Navarra. Ciudaz importants d'iste pueblo estioron Oliba u Lybia, MARCOS POUS, ALEJANDRO: Trabajos arqueológicos en la Libia de los Berones. Tritio Metallo y Varia, ista zaguera a suya urbe prencipalPTOLOMEO, CLAUDIO: Cheografía, 1. II. Capitol 6 "...baixo os autrigons habitan ciertament os berons entre qui son as ciudaz de Tricio Metalo, Oliba, Varia. Baixo os pelendons y berons son os arevacos."ESTRABON: Cheografía, III, 4, 12. "...y la ciudat prencipal ye Varia, sita chunto a un puent que trescruza l'Ebro".ITINERARIA ANTONINI AUGUSTA, o burdigalense, Ed. Otto Cuntz, Leipzig (1929). A on s'enumeran ciudaz de paso en cuantos itinerarios como o intitulau Itinerarium Provinciarum. Gallia-Hispania con numers 393 y 394 se citan entre atros Calagorra, Vereia, Tritio, Lybia, Segesamunclo, Verovesca.... identificada con o chacimiento arqueolochico de La Custodia en o termín municipal de Viana en Navarra, podendo estar o suyo castro defensivo situau en l'amanau Mont Cantabria.PASCUAL FERNÁNDEZ, JESÚS MARÍA: Origen de la ciudad de Logroño: historia antigua del municipio logroñés. Logronyo (1991). Ed. Pevisa. Posteriorment, en l'antiguo territorio berón y chunto a o puesto a on yera Varia sería fundada a población romana de Vareia, d'alcuerdo a bellas hipotesis.
Fuoron descritos por historiadors como Ptolomeu, Estrabón, Aulo Hircio u Tito Livio entre atros. Tito Livio os nombra en o relato d'as Guerras Sertorianas de l'anyo 76 aCLIVIO, TITO: Ad Urbe Condita Libri. como enemigos de Sertorio y o suyo exercito. Estrabón fa referencia a la suya identidat explicitament celticaTARACENA AGUIRRE, BLAS: La antigua población de La Rioja, A.E.A., XIV, Madrid (1941), pp. 157 y ss. "...tan pocas trazas son prous para corroborar a prochenie celtica que Estrabón asigna a os berons, habitants anterromanos d'a mayor extensión de La Rioja, restas d'a primera invasión centroeuropea en a Peninsula Iberica, que probablement por Roncesvals y a traviés d'as planas navarras, os rasals d'Ebro y os pasos d'a serranía soriana, enta l'anyo 900 aC, se desbordó en a Meseta a on quedó aislada dica sofrir a invasión d'a nueva oleada celtica d'arevacos y a fusión que produciron os celtibers, mientres que en La Rioja se conservaría a etnia orichinaria evolucionando sobre os suyos propios elementos dica tiempos d'as fuents d'Estrabón." y Aulo Hircio, en o suyo libro Bellum Alexandrinum describe a bravura y posterior fidelidat a Roma d'os guerrers berons.HIRCIO, AULO: Bellum alexandrinum, C.U.F., Paris (1954). Nombrando a Quinto Casio Longino legau de Chulio César y propretor d'a Hispania Ulterior, que teneba siempre berons como guardia personal cita "...s'acude pa esfender a Cassio, pues s'heba acostumbrau a tener siempre con él muitismos berons feitos venir con as suyas sayetas. Toz os demás que veniban a asasinar-le son rodiaus por istos".
Desapareixe como pueblo en as fuents clasicas en l'anyo 72 aC dimpués d'a fin d'as guerras sertorianas, encara que bellas poblacions mantienen mientres bel tiempo a suya cultura debiu a una romanización tardana.
Referencias
Bibliografía MARCOS POUS, ALEJANDRO: Miscelánea de Arqueología Riojana. Imprenta Moderna, Logronyo (1973). GIL DEL RÍO, ALFREDO: Los berones, a la búsqueda del pasado. (1988). VILLACAMPA RUBIO, MARÍA ANGUSTIAS: Los berones según las fuentes escritas. Editorial Ochoa, Logronyo (1980). PASCUAL FERNÁNDEZ, JESÚS MARÍA; SAN MIGUEL NAVARRO, LUIS CARLOS Y GAJATE GARCÍA, JOSÉ MARÍA: La Beronia (1998).
Categoría:Celtibers en Aragón Categoría:Pueblos prerromanos d'Hispania