O reino de Galicia estió una entidat politica existent mientres a Edat Meya como monarquía privativa mientres un breu periodo, en pendendo d'o reino de Leyón (cabeza d'a Corona), posteriorment d'a corona de Castiella y finalment d'a Corona Hispanica, servindo de base ta la conformación contemporania d'a rechión de Galicia, precedent historico de l'actual comunidat autonoma de Galicia.

Os antecedents d'a constitución d'o reino de Galicia se remontan a lo sieglo X, en situar Alifonso III d'Asturias a los suyos fillos a lo frent d'o gubierno de cuantos territorios d'o suyo dominio: o suyo primochenito García I recibió los territorios a lo sud d'a cordelera de Cantabria, León; Fruela II recibió Asturias y Ordonyo II obtenió Galicia, en fixando la suya capital en Braga. A la fin d'o suyo reinau, os tres chirmans se devantoron en armas contra su pai, en privando-lo de toz os suyos poders (encara que no d'o titol reyal), y a la suya muerte en 910 estió succediu en o trono leyonesa por García, qui conservó una posición de supremacía sobre los suyos chirmans reis. García morió en 914, en deixando a Ordonyo lo trono leyonesa, rematando asinas con o primer Reino de Galicia. Manimenos, no i hai unanimidat respective d'as afirmacions de que estió ya en ixas envueltas cuan quedó constituyiu como reino aintro d'a Corona de Leyón, ni tampoco con os periodos de gubierno de Sancho Ordónyez, dende 926 dica 929, y Bermudo II, dende 982 dica 984.

En cualsiquier caso, ye por un nuevo reparto d'o reino de Leyón, en morir Ferrando I de Leyón en 1065, que García de Galicia, lo suyo fillo menor, estió proclamau Rei de Galicia, en dos periodos, dende 1065 dica 1071, cuan fue depuesto por Sancho II de Castiella y dede 1072 dica 1073, cuan estió depuesto y engarcholau per Alifonso VI de Leyón y Castiella, qui se convirtió asinas en rei de Galicia.

En morir presonero o rei García de Galicia, en 1090, o reino de Galicia fue dividiu administrativament en dos condaus, prenendo como referencia a lo río Miño, establindo-se lo condau de Galicia en o norte y lo condau de Portugal en o sud (que dimpués sería lo chermen d'a constitución en 1139 d'o reino independient de Portugal a partir d'Alifonso Enríquez).

O rei Alifonso VI de Leyón gubernó lo reino de Galicia dica la suya muerte en 1109, estando efectivament o zaguer rei de Galicia; en ixa calendata lo suyo territorio se reincorporó en o reino de Leyón, que en 1230, con Ferrando III de Castiella, quedó definitivament integrau en o reino de Castiella, en a Corona castellana.

La denominación de reino de Galicia se conservó mientres l'Antigo Rechimen, dica que estió substituyida oficialment con a reforma administrativa espanyola de 1833, encara que continó emplegando-se con fins honorificas y protocolarias.Los monarcas espanyols han emplegau y continan emplegando lo títol honorifico de rei de Galicia. Cualques sectors politicos han proposau la suya recuperación como denominación oficial d'a Comunidat Autonoma. O Partido Galeguista propón Reino de Galicia, en El Correo Gallego, 27 de chunio de 2006. [https://web.archive.org/web/20190908133728/http://www.galiciahoxe.com/opinion/gh/reino-vs-nacion/idNoticia-111008 Reino vs Nación, en Galicia Hoxe.

Tamién s'emplega ista denominación ta designar, aintro d'o suyo contexto, a lo reino que se conformó baixo l'autoridat d'os sueus entre los sieglos V y VI, en parte d'os territorios que perteneixioron a las provincias romanas de Gallaecia, y d'o norte d'a Lusitania, y que la suya historia forma parte de cualques d'as reivindicacions historiograficas d'o galleguismo y corrients amanadas.Papers presented at the Colóquio "Suevos--Schwaben", held Mar. 4-6, 1996, at the Universidade do Minho in Braga, Portugal.Carlos Barros: Mitos de la historiografía galleguista, en Manuscrits. Revista d’història moderna, num. 12, Barcelona, 1994, pp. 245-266.

Precedent: l'espacio galaico en o sieglo VIII Dimpués d'a conquiesta musulmana d'a peninsula iberica en o 711 y d'a disolución d'o reino hispanovisigodo, lo cabo nortoccidental d'a peninsula conoixiu como Gallaecia conformau en espacio de muga, estió escenario mientres a segunda metat d'o sieglo VIII d'a expansión d'o reino d'Asturias en oposición a lo dominio d'os Omeyas. Cualques usos y tradicions visigodas de l'administración se recuperoron y s'incorpororon por o rei Alifonso II lo Casto en a cort d'Oviedo, entre ellas, la d'os Comites u contes.Benito Montejo: Disertación sobre el principio de independencia de Castilla(...). Memorias de la Real Academia de la Historia. Real Academia de la Historia. p. 253. 1799.

O titol de conde, d'o latín comes -itis, yera una d'as dignidaz caracteristicas por as que se reconoixeba a cualques miembros destacaus d'a nobleza hispano-visigoda pero tamién a cualques gubernadors de villas u territorios. Os Comites Palatii yeran aquéls que feban parte d'a cort u d'o palacio y yeran encargaus d'aspectos especificos de l'administración, mientres que difuera d'a cort, os Comites gubernadors yeran designaus directament por o rei en respondendo de l'administración y esfensa d'as provincias u ciudaz d'as mugas, mas que mas d'as que podeban estar exposadas a la hostilidat enemiga.Claudio Sánchez-Albornoz: El palatium regis, p. 5-20. citau por R. Collins. L'administración propia d'as ciudaz hispano-visigodas se basaba en un modelo de división con fins militars y civils, herencio d'a diferenciación entre la población romana, con as suyas leis, y la chermana, con as suyas leis, a on lo Comes Civitati yera un funcionario militar mientres que l'Iudex, que feba labors de chuez civil encara que subordinau a lo Comes.Roger Collins, La Conquista Árabe 710-797, p. 167. Editorial Crítica, Barcelona, 1989. . D'atra man, dende l'edicto De tributis relaxatis de l'anyo 698, la figura hispano-visigoda d'o Dux, evolución d'os antigos rectors provinciae romanos, se corresponderba con as funcions d'un funcionario fiscal.La organización territorial en la Hispania tardoantigua. Departamento de Arqueología de la Antigüedad Tardía. Universidad Autonoma de Madrit.

Con a expansión asturiana en tiempos d'Alifonso I d'Asturias que plegó a ocupar as ciudaz de Leyón y d'Astorga, o territorio de Galicia quedó dende lo 760 baixo l'autoridat d'os monarcas asturians que bien luego deixoron o gubierno d'o territorio en mans d'un comite, seguntes a serie recopilada en 1795 por l'historiador ilustrau Juan Francisco Masdeu, en a suya obra Historia crítica de España, y de la Cultura Española.Juan Francisco Masdeu: Número, época y orden de los Condes de Galicia hasta entrado el siglo XII, en Historia critica de España, y de la Cultura Española, 1795. Masdeu se basó en o Chronicon Albeldense y en atras fuents ta documentar a serie de contes de Galicia dende lo sieglo IX dica lo sieglo XII.

O primer conte, seguntes l'obra de Masdeu, estió lo caballero Conte Don Pedro, citau por l'Albeldense en a suya breu cronica d'o reinau de Ordonyo I d'Asturias, fendo frent a un ataque normando, episodio que Masdeu sitúa en l'anyo 859.Libro I de la España Árabe 120, citau por Masdeu 169 Don Pedro fue succediu por Fruela Bermúdez, seguntes Masdeu, u por Froilán, qui seguntes la cronica ye Gallicie comite. Iste conte lideró una revuelta contra lo rei Alifonso, pero en resultó muerto en a primavera de 876.

Alto u baixo en l'anyo 885, la titularidat d'o condau, que heba pasau a la dinastía real d'Alifonso III lo Gran, recayó en o suyo fillo Ordonyo, asistiu por un consello dica plegar en a edat suficient ta lo gubierno de Galicia y que conservó mientres toda la suya vida. Dimpués, como resultau d'a crisi politica escaicida en a etapa final d'o reinau d'Alifonso, Ordonyo fue declarau sobirán de Galicia, aproveitando iste refirme dimpués ta plegar en o trono d'o reino de Leyón.

Orichen: la triarquía d'o reino d'Alifonso III Alto u baixo en 910, en a etapa final d'as suyas 42 anyadas de reinau, Alifonso III lo Gran afrontó la situación de crisi provocada por as presions d'os suyos fillos García, Fruela y Ordonyo sobre la cuestión succesoria y, debant d'a temor de veyer as suyas rivalidaz dechenerar en una mayor violencia u mesmo en un enfrontinamiento directo con García, qui heba devantau un exercito, resolvió dividir o suyo reino entre éls, asignando-lis respectivament Leyón, Asturias y Galicia.(Montejo, 251)

En a situación de triarquía resultant, en declarar-se soberanos cadagún d'lo suyo territorio, García, lo chirmán mas gran, fácil que emparau por o conte de Castiella(Montejo, 251), aconsiguió amás dimpués d'una demostración de fuerza, recibir o titol de Princeps Regnum Legiones Regente, estando considerau dende alavez como lo fundador d'a dinastía leonesa seguntes o computo establiu en a dotación de Arlanza d'o conte Fernán González de 912.Yepes, tomo I, esc. 30 citado por Montejo, 251

Alifonso albandonó lo poder, en retirando-se enta Asturias, dimpués enta Santiago de Compostela y finalment, enta Zamora, a on contaba con l'emparo d'o bispe de Astorga, dimpués d'haber liderau una campanya militar contra los musulmans, y morió en 912.Alfonso III, en el Diccionario histórico, ó Biografía universal compendiada. Ed. Narciso Oliva, Barcelona, 1812.

La hostilidat entre los chirmans García y Ordonyo quedó patent con a ocupación d'os pasos d'o Bierzo y d'o Cebrero, que levoron a l'isolamiento de Galicia d'a meseta mientres tot o reinau de García, mientres que cada chirmán promoveba cambios lechislativos independients en cada reino.(Montejo, 265)

Ordonyo fue proclamau rei d'Asturias y de Leyón o 19 de chinero de 914 y, decidindo lo desplazamiento d'a suya cort dende Galicia, nombró a lo conde Aloito a lo frent d'o gubierno de Galicia, y a lo suyo fillo, Gumersindo, titular d'o bispau de Compostela en 920.(Masdeu, 170)

Galicia y o suyo entorno en os sieglos X y XI As politicas de Ramiro III de Leyón favorables a los intreses d'os contes castellans y leyoneses provocoron o descontento d'a nobleza gallega. O conte Rodrigo Velásquez, pai de qui alavez yera bispe de Santiago, don Pelayo, refirmó la revuelta que levó a la proclamación o 15 d'octubre de 982 como rei de Galicia de Bermudo II, nieto de Fruela II, enfrontinando-se posteriorment mientres dos anyadas a los fracasaus esfuerzos militars de Ramiro por recuperar o suyo dominio.(Masdeu, 170) Dimpués d'a muerte de Ramiro, Bermudo estió proclamau pacificament rei de Leyón, legando nuevament lo gubierno d'os suyos estaus de Galicia a Rodrigo Velásquez.(Montejo, 296) Manimenos, o descontento de Rodrigo Velásquez por a deposición per orden reyal d'o suyo fillo d'o bispau compostelano le levó a enemistar-se con o monarca y a promover una sublevación en 986.

Bermudo nombró alavez conte de Galicia a Guillén González, qui luitaría los anyos siguients contra Rodrigo Velásquez. L'antigo conte gallego s'alió con o califato de Córdoba, en refirmando la campanya d'Almanzor en 997 en a que se produció lo seche d'a ciudat de Leyón, a on morió en esfendendo-la Guillén González.(Masdeu, 172

En morir o rei Ferrando I de Leyón en l'anyo 1065, o testamento d'o monarca dividió los suyos dominios en tres reinos ta los suyos tres fillos: Castiella, Galicia y Leyón, correspondendo Galicia a García. Tanimientres, en 1071 García fue derrocau y lo suyo reino se repartió entre los suyos chirmans.