A fricativa palatal sonora ye un soniu consonantico present en bellas luengas parladas. En l'AFI iste soniu se denota con o signo [] y o suyo equivalent en X-SAMPA ye j\.
Caracteristicas Ye una consonant fricativa, lo que significa que parti d'o suyo soniu ye produciu por una turbulencia d'aire; no nomás con as cuerdas vocals. O suyo punto d'articulación ye palatal, lo que significa que s'articula metendo a parti meya u posterior d'a luenga contra o paladar richido. Ye un fonema sonoro, lo que significa que as cuerdas vocals vibran mientres l'articulación d'o fonema. Ye una consonant oral, lo que significa que se permite que l'aire eslampe a traviés d'a boca y no a traviés d'o naso. Ye una consonant central, lo que significa que se produce deixando pasar l'aire sobre o centro d'a luenga y no pas por os cantos. O suyo mecanismo de fluxo de l'aire ye egresivo pulmonar, lo que quiere decir que s'articula exhalando aire dende os polmons, como a mayoría de sonius.
Presencia En aragonés En aragonés existe iste fonema y se representa con o grafema <y> en todas as suyas realizacions: ye ([ʝe]), ya ([ʝa]), yo ([ʝo]), yabos (['ʝaβos]), yera (['ʝera]), bayo (['baʝo]), mayo (['maʝo]), suyo (['suʝo]), aduya ([a'ðuʝa]), gayata ([ga'ʝata]), paseyo ([pa'seʝo]), veyer ([be'ʝer]), muyiba ([mu'ʝjβa]), trayeba ([tra'ʝeβa]), fuyir ([fu'ʝjr]), pueyo (['pweʝo]), naya (['naʝa]). Ortografía de l'aragonés. AAL
Por razons morfolochicas y como excepción, s'escriben con <i> as variants d'o pronombre adverbial i/bi/ie, tanto en posición proclitica como enclitica: i eba (['ʝeβa]); meter-ie ([me'teʝe]).
S'escribe la secuencia <hi> por razons etimolochicas, tanto si se pronuncia como consonant /ʝ/ u como semiconsonant palatal [j]: hiato (['ʝato]), hialino ([ʝa'lino]), hialuronico ([ʝaluro'niko]), hierba ([ʝe'rβa]), hiedrera ([ʝe'ðrera]), hiena (['ʝena]), hieratico ([ʝera'tiko]), hiogloso ([ʝo'ɣloso]), ahier/ahiere ([a'ʝer]/[a'ʝere]). En termins con una consonantización consolidada, se permite a escritura con <y>: yerba, ayer.
Eixemplos en diferents luengas Idioma Palabra AFI Significau Notas Alemán Jacke chaqueta Se veiga fonetica de l'alemán Aragonés aduya aduya Se veiga fonetica de l'aragonés Castellano sayo sayo Se veiga fonetica d'o castellano Catalán Balear figuera figuera Se veiga fonetica d'o catalán Italiano Meridional figlio fillo Se veiga fonetica de l'italiano Neerlandés ja sí Se veiga fonetica d'o neerlandés Ruso яма clot Se veiga fonetica d'o ruso
Referencias
Palatal sonora Fricativa palatal Fricativa palatal Categoría:Fonemas de l'aragonés