Ta atros emplegos d'o toponimo Novallas se veiga Novalla (desambigación).
Novallas ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca de Tarazona y Moncayo. Catálogo de pueblos y municipios de Aragón. Estadística de población y nomenclaturas toponímicas entre 1900 y 2004 (PDF), Gubierno d'Aragón, 2005, , p.344
A suya población ye de 885 habitants (2008) en una superficie d'11,3 km², con una densidat de población de 78,32 hab/km².
Parla En Novallas se parla o mesmo castellano con aragonesismos que en toz os lugars d'a redolata, tanto en Aragón como en Navarra. Se conoix un texto alchamiato provinient de Novallas con fonetica ya prou castellana pero con conservación d'a F- inicial como herencio d'a fonetica aragonesa: Texto alchamiato de Novallas.
Como aragonesismos tenemos faras, fembra, aparçero, desobidiente, perche, la ora, d-aqui-a que, natura y trabado). echar-se con encara que con fonetica castellana, puet representar un aragonesismo semantico (verbo aragonés "chitar-se" en cuenta d'o castellano acostar-se.
Como arabismos tenemos a forma «i» que introduce a apodosis d'una oración condicional traducindo o que en arabe se fa con fa, con a mesma función (i si lo faras / i judgara Allāh entre vosotros); «judgara entre» ye a traducción literal d'a costrucción arabe hakama bayna, con o sentito de conoixer a; l'adchetivo en -ble «fruytible» corresponde a un participio no adchectivo arabe). I trobamos, a més lexico arabe: Allāh, yā arrizqi, halāl, Aššaytān ("satán") y bi-smi-llāhi r-rahmāni r-rahīmi.
Toponimia En textos medievals de 1119-1120 o nombre sale latinizato como Novalias. Un texto de 1128 fa referencia a un García Sanz de Novalla u García Sanç de Nowalga (una mera variant fonetica).
O nombre vien d'o latín Novalia, plural neutro de l'adchetivo latín novalis. Os romanos clamaban a la huebra ager novalis, pero tamién yera aplicable a los yermos u a una tierra nueva en una clase de cautivo. A evolución dende Novalia ta Novalla ye d'alcuerdo con a fonetica aragonesa y mozarabe, en castellano ese estato Novaja. Esiste una finca en Escatrón con o mesmo nombre.
Bi ha microtoponimos en aragonés como La Torraza, on bi ha una villa romana, Barranco d'el Navallo, y una zaica dita Nau que contina por o termin de Mont Agut. Bi ha una zaica que se diz agora Mendienique pero que no ye un toponimo basco, yera arabe porque en la Edat Meya Bendenic (escrito Bendenich u Bendieneque). Talment siga una variant relacionada con a cequia de "Bajenique" en o termino d'Arandiga.
Cheografía Novallas ye situato a 425 metros d'altaria dencima d'o ran d'a mar, en a marguin ezquierda d'o río Queiles, a una distancia de 6 km de Tarazona, a capital d'a suya comarca, y a 90 km de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Demografía
Administración Reparto de concellers Eleccions municipals Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 Partido de los Socialistas de Aragón 4 5 Partido Popular 2 2 Partido Aragonés 1 0 Total 7 7
Alcaldes Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983 José Luis Vázquez Baigorri Unión de Centro Democrático1983–1987 Javier Gorrindo Lasheras Alianza Popular1987–1991 Javier Gorrindo Lasheras Alianza Popular1991–1995 Javier Gorrindo Lasheras Partido Popular1995–1999 Juan Luis Alegría SoriaHonorio Jesús Fernández Cornago Partido AragonésPartido de los Socialistas de Aragón1999–2003 José Manuel Chueca EchaúzHonorio Jesús Fernández Cornago Partido AragonésPartido de los Socialistas de Aragón2003–2007 Honorio Jesús Fernández Cornago Partido de los Socialistas de Aragón2007–2011 Honorio Jesús Fernández Cornago Partido de los Socialistas de Aragón2011–2015 Honorio Jesús Fernández Cornago Partido de los Socialistas de Aragón2015–2019Honorio Jesús Fernández CornagoPartido de los Socialistas de Aragón2019–2023Honorio Jesús Fernández CornagoPartido de los Socialistas de Aragón2023–2027 Pedro Luis Lapuente Aranda Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón PSOE
Puestos d'intrés Castiello, actualment emplegau como Casa d'a Villa. Ilesia de Sant Marzal.
Fiestas Sant Marzal, 30 de chunio. Santa Cruz, 14 de setiembre. Santa Barbara, 4 d'aviento.
Vinclos externos
Pachina web oficial de Novallas. Pachina web no oficial de Novallas.
Referencias
*