Iste articlo ye sobre un d'os continents d'a Tierra; ta atros usos, se veiga Europa (desambigación).
right|thumb|250px|O rapto d'Europa, cuadro de Peter Paul Rubens. Europa ye una d'as grans peninsulas d'Eurasia, a la que por un regular y por razons historicas se considera un continent por si mesma. Europa s'estendilla por a metat oriental de l'Hemisferio Norte, dende l'Oceano Glacial Arctico por o norte dica a Mar Mediterrania por o sud. Por l'ueste, arriba dica l'Oceano Atlantico, y por l'este, dica os Monts Urals.
Ye unita (y a la vegata deseparata) d'Asia por os monts Urals a l'este, en una linia que contina por o Caucas, a mar Negra, o Bosforo, a mar de Marmara, os Dardanelos, a mar Echea y a mar Mediterrania. Antiparte, ye deseparata d'Africa por a mar Mediterrania, estando o estreito de Chibraltar a l'ueste a on que istos dos continents se troban mas amanatos. En fan parte cuantas islas amanatas a o continent, como as islas britanicas (isla de Gran Bretanya y isla d'Irlanda) y as islas Feroe en a mar d'o Norte y l'Oceano Atlantico, u Corcega, Sicilia, Cerdenya y Creta en a mar Mediterrania. Tamién se considera que en fa parte a isla d'Islandia, encara que ye mas amanata a America, deseparata nomás de Groenlandia por o estreito de Dinamarca.
O continent europeu tien una superficie de 10.180.000 km², estando o seiseno d'os siet continents por a suya superficie, y una población de 731.000.000 d'habitants (o tercero d'os continents por a suya población), con una densidat de población de 70 hab/km². Cal parar cuenta, sindembargo, que dende a segunda meitat d'o sieglo XX a tasa de creixencia d'a población en Europa ye menor que en atros continents, reducindo-se asinas o suyo peso demografico global en o total d'a población mundial.
Ye un continent con una gran importancia historica, en estar no nomás uno d'os puestos d'orichen de cuantas cevilizacions como l'Antiga Grecia u l'Antiga Roma, sino tamién a on que se fació a revolución cientifica d'os sieglos XIV y XV que fació que dica o sieglo XIX cuasi todos os territorios d'os atros continents quedasen dominatos por potencias europeas, por medio d'o Colonialismo.
Mientres o sieglo XX Europa perdió parte d'a suya potencia, substituyida por os nuevos poders economicos y militars emerchents, Estaus Unius y a Unión Sovietica, como consecuencia d'a Primera Guerra Mundial y d'a Segunda Guerra Mundial, continando o continent dividito en dos bloques diferenciatos demientres a Guerra Fría. En rematar ista zaguera situación, a Unión Europea, un organismo supranacional establito cuan remató a Segunda Guerra Mundial, enampló muito as suyas mugas enta l'este, con antigos países miembros d'o Pacto de Varsovia que d'antis mas yeran aliaus d'os sovieticos.
O nombre d'Europa O continent europeu recibe o suyo nombre, seguntes a mitolochía griega, por un princesa fenicia a qui segrestó o dios Zeus incarnato en un toro de color blanca ta portar-la dica a isla de Creta y fer-la convertir-se en a suya amant.
En aragonés medieval se puet veyer escrito Europa en o "Libro d'el Trasoro" y amés as variants Auropa y Eoropa.
O chentilicio pa os habitants d'Europa que se fa servir en idioma aragonés ye europeu, y en femenín europea, (con a forma femenina d'o sufixo -eu propia de cultismos).Academia de l'Aragonés "Propuesta ortografica de l'Academia de l'Aragonés". EDACAR, 7. Zaragoza, 2010
Cheografía
right|thumb|250px|As rechions d'Europa. En primer lugar, cal parar cuenta que Europa no ye en realidat mas que una peninsula d'Asia, con a cual forma una solenca placa tectonica. No bi ha garra limite cheografico cientifico d'Europa enta l'este, encara que a ormino se considera que Europa ye unita (y a la vegata desepadata) d'Asia por os monts Urals y o río Ural a l'este, en una linia que contina por o Caucas, a mar Negra, o Bosforo, a mar de Marmara, os Dardanelos, a mar Echea y a mar Mediterrania.
Antiparte, ye deseparata d'Africa por a mar Mediterrania, estando o estreito de Chibraltar a l'ueste a on que istos dos continents se troban mas amanatos. En fan parte cuantas islas amanatas a o continent, como as islas britanicas (isla de Gran Bretanya y isla d'Irlanda) y as islas Feroe en a mar d'o Norte y l'Oceano Atlantico, u Corcega, Sicilia, Cerdenya y Creta en a mar Mediterrania. Tamién se considera que en fa parte a isla d'Islandia, encara que ye mas amanata a America y deseparata nomás de Groenlandia por o estreito de Dinamarca, en estar situata en a dorsal que desepara as placas tectonicas euroasiatica y americana.
Os casos de Rusia y de Turquía son prou interesants ta veyer os problemas ta tobar una linia de deseparación u muga clara. Ye platero que Rusia fa parte d'a tradición cultural europea y que o suyo territorio s'estendilla a banda y banda d'os Urals, dica o punto que se diz a sobén mesmo que forma un subcontinent propio encabalgato entre Europa y Asia. Antiparte, Turquía, con una tradición cultural de puent entre l'Orient Meyo asiatico y Europa, tien parte d'o suyo territorio en Europa encara que a suya capital y a mayor parte d'o suyo territorio fan parte d'Asia. De feito, as institucions politicas europeas consideran a istos dos países como fendo parte d'Europa, mesmo que en as competicions esportivas.
As mugas orientals d'Europa tienen radices no pas cheograficas sino politicas, estando en tiempos d'o zar Pero I de Rusia en o sieglo XVIII cuan se fixoron ixas mugas en os Urals, que yeran alto u baixo as mugas que deseyaba l'Imperio Ruso antis d'anexionar-se Siberia. Tamién a muga d'o Caucas se desplazó enta la mar Caspia a prencipios d'o sieglo XIX ta chustificar l'anexión por Rusia de Cheorchia y Armenia.
Tamién son especials os casos de bellas islas de l'Oceano Atlantico (Madeira, as islas Azores u mesmo as islas Canarias) que, encara que cheograficament no en fan parte, se consideran como islas europeas. Tamién ye discutible o caso de Chipre, amanato a Asia encara que a suya tradición historica y cultural ye clarament europea, y o caso de Malta, puent entre Europa y Africa.
Ta rematar, bi ha o caso de Groenlandia, que cheograficament ye platero que fa parte d'America encara que ye una colonia de Dinamarca y tamién se gosa consoderar en bels medios que fa parte d'Europa, encara que a suya población mesmo decidió en un referendum albandonar a Unión Europea.
Encara que con as matizacions anteriors, se puet distinguir en Europa a exitencia d'as siguients arias cheograficas:
Europa occidental. Europa central. Europa d'o sud. Europa d'o norte. Europa oriental.
Hidrolochía right|thumb|250px|Mapa d'Europa, con as suyas cuencas hidrolochicas. Os ríos europeus desauguan en as mars mugants con Europa, ye decir, l'Oceano Atlantico y as mars que en fan parte: mar Baltica, mar d'o Norte, Golfo de Bizcaya, mar Mediterrania, mar Tirrena, mar Adriana, mar Echea, mar Negra y mar d'Azov son as mars que reciben as auguas d'os prencipals cursos fluvials continentals, amás d'a mar Caspia, una mar interior, y d'a mar de Barents, que fa parte de l'Oceano Antarctico.
Os prencipals ríos d'Europa, con alto y baixo a suya longaria, son:
nombre longaria desembocadura nombre longaria desembocadura Río Volga 3.690 kmMar Caspia Río Rin 1.320 km Mar d'o Norte Río Danubio 3.020 km Mar Negra Río Elba 1.165 km Mar d'o Norte Río Ural 2.428 km Mar Caspia Río Vistula 1.047 km Mar Baltica Río Dniepr 2.290 km Mar Negra Río Tacho 1.038 km Oceano Atlantico Río Don 1.950 km Mar d'Azov Río Daugava 1.020 km Mar Baltica Río Petchora 1.809 km Mar de Barents Río Loira 1.012 km Oceano Atlantico Río Kama 1.805 km Río Volga Río Save 1.010 km Río Danubio Río Oka 1.500 km Río Volga Río Ebro 928 km Mar Mediterrania Río Belaya 1.430 km Río Kama Río Roine 812 km Mar Mediterrania Río Tisza 1.378 km Río Danubio Río Sena 776 km Canal d'a Manga Río Dniestr 1.352 km Mar Negra Río Po 652 km Mar Adriana
Antiparte, tamién se troban en Europa cuantos lacos, que se pueden agrupar seguntes a suya posición cheografica:
Lacos d'o norte d'Europa, formatos por l'acción d'as cheleras, destacando-ie os lacos de Rusia y Finlandia: laco Ladoga, laco Onega, laco Saimaa, laco Peipus. Lacos d'os Alpes u de zonas amanatas, que pueden estar creyatos por as cheleras u estar d'orichen tectonico: laco de Garda y laco Mayor; tamién o laco Balaton (iste zaguero, en Hongría). Lacos d'a mar Mediterrania, muito mas chicoz, y que gosan estar fomatos por os ríos.
Islas y peninsulas right|thumb|250px|Mapa fisico d'as islas britanicas, incluyindo-ie a isla de Gran Bretanya y a isla d'Irlanda, a primera y a tercera islas d'Europa por a suya superficie. As prencipals islas que en fan parte son: Isla de Gran Bretanya, con una superficie de mas de 218.000 km². En fan parte Anglaterra, Escocia y Galas. Antiparte, dende o punto d'avista politico fa parte d'o Reino Uniu. Islandia, con mas de 103.000 km². Isla d'Irlanda, con mas de 70.000 km². Dividita politicament, a mayor parte d'a isla ye ocupata por Irlanda, y a suya parte nord-este (Irlanda d'o Norte) fa parte d'o Reino Uniu. Sicilia, con mas de 25.000 km². Politicament, fa parte d'Italia. Cerdenya, con mas de 24.000 km². Politicament, fa parte d'Italia. Chipre, con mas de de 9.200 km². Corcega, con mas de 8.700 km². Politicament, fa parte de Francia. Creta, con mas de 8.300 km². Fa parte de Grecia. Sjælland, con mas de 7.000 km². Fa parte de Dinamarca. Eubea, con mas de 3.900 km². Fa parte de Grecia. Mallorca, con mas de 3.600 km². Fa parte d'as Balears y, politicament, d'Espanya. Fionia, con mas de 3.400 km². Fa parte de Dinamarca.
Antiparte, as prencipals peninsulas d'Europa son: Escandinavia, dividita politicament entre Suecia, a l'este, y Noruega, a l'ueste. Peninsula iberica (en fa parte Aragón), dividita politicament entre Espanya y Portugal, que ocupa una francha a l'ueste en as costas de l'Oceano Atlantico. Peninsula italica, ocupata en a suya mayor parte por Italia, encara que tamién en fan parte San Marino y a Ciudat d'o Vaticano. Os Balcans, tamién ditos peninsula balcanica, dividitos politicament entre Grecia, Albania, Bulgaria, Kosovo, Bosnia y Herzegovina, Macedonya d'o Norte, Montenegro, Serbia, Croacia y Eslovenia. Peninsula de Kola, que fa parte de Rusia. Peninsula de Chutlandia, que politicament fa parte de Dinamarca. Peninsula armoricana u peninsula de Bretanya, que politicament pertenix a Francia. Peninsula de Crimea, situata en Ucraína, en as costas d'a mar Negra.
Montanyas
As prencipals cordeleras europeas son: Os monts Urals, que deseparan Europa (a l'ueste) d'Asia (a l'este). O Caucas, que tamién desepara Europa (a o norte) d'Asia (a o sud), y d'o cual en fa parte a montanya de mayor altaria d'Europa, o mont Elbrús (5.642 m). Os Carpatos, una important cordelera situata en Europa Central. Os Alpes, con o mont Blanc (4.810,45 m). Os Apeninos, que trescruzan a peninsula italica de norte enta o sud. Os Peninos, que trescruzan o Reino Uniu en a isla de Gran Bretanya. Os Pireneus, que deseparan Aragón a lo sud d'Occitania a o norte y que forman a muga d'a peninsula iberica con a resta d'o continent europeu. Os Alpes escandinavos, situatos en Escandinavia.
Os Alpes escandinavos corresponden a la Orochenia Caledoniana y se formoron en o mesmo proceso d'unión de l'antigo continente de Baltica y Laurentia que os Apalaches d'o norte y bellas montanyas de Groenlandia y Escocia.
Os Pirineus, os Alpes, os Carpatos y o Caucas se formoron en a Orochenia Alpina, encara que puedan tener nuclios con materials paleozoicos d'a Orochenia Hercinica.
Población