thumb|250x250px|Portalada d'as Normas Graficas de l'Aragonés (Uesca, 1987)As Normas Graficas de l'Aragonés, de 1987 (Normas graficas de l'aragonés. Emologatas en o I Congreso ta ra Normalización de l'aragonés), fruto d'os alcuerdos firmatos en Uesca o 19 d'abril, son un conchunto de convencions ortograficas ta l'aragonés alcordatas en o I Congreso ta ra normalización de l'aragonés.Normas graficas de l'aragonés. Emologatas en o I Congreso ta ra normalización de l'aragonés (formato PDF).

Criterios Os criterios que se pretenden seguir son: Sencillez y coherencia sistematica. Posibilidat de servir ta todas modalidaz d'aragonés. Fonematismo: siempre que ye posible, se fa corresponder, a cada fonema, un solo grafema y, a cada grafema, un fonema. Se restrinche o criterio fonematico: Por morfolochía, mantenendo integros os elementos compositivos (beyiemos, preterito; beyemos, present). Por unidat transdialectal (chiquet representa a chiqué, chiquer, chiquete, chiqued...). Por semantica (verbo has; determinant as). Por costumbre u tradición como fabla romanica (ca, que, qui, co, cu).

Representación d'os fonemas vocalicos letrafonemasoneixemplostransdialectalexcepcióna/a/palla, faba, taca, agoraen variedaz de benasqués y altorribagorzano, representa /e/ en as rematanzas de plural femenino: las casas, /les káses/; tamién de segunda persona de singular: cantas, /kántes/; y de tercera persona de plural: cantan, /kánten/.e/e/meter, rete, perera, tiedai/i/[i]ibón, ixo, río, muir; i (=bi)i/i/[j]pai, beigo, foi, mui; tabierna, cudiau, piularrepresenta o son /ʝ/ en l'adverbio ie: meter-ie, /metéʝe/.conchunción y, /i/o/o/plorar, motolónu/u/[u]puyas, otular, ugau/u/[w]augua, neutro, puyau; mueso, cuaternar Amás, la u forma parte d'os digrafos gu (/g/) y qu (/k/) debant de e, i.

Representación d'os fonemas consonanticos letra u grafemafonemaemplegoeixemplostransdialectalexcepciónb/b/beyeba, buroc/k/nunca debant de e, icaxa, coco, cuco; clamar, cremar; actor; oczitano, secsoch/tʃ/chemecar, chugar, mesache, pocha, abetochd/d/dien, cadof/f/fillo, afogarg/g/nunca debant de e, igalocha, gorga, augua, glera, gruñolera; agnosticogu/g/debant de e, ibotiguero, guitogü/gw/debant de e, igüello, güitanta, agüerroos toponimos mayors prencipiatos por [gwé] u [wé] y os derivatos: Uesca, uescano; Uerta de Bero, uertero...h/∅/como diacritico, con cuatro formas d'o verbo aber ('haber')he, has, ha, hanj/x/en ampres d'atras fablasmajo, jota, joriarl/l/lebar, lolo, emplir, cobalto, clau, flamala l cheminata d'o belsetán se representa con un puntet volato: bel·la, payel·la; representa /ʎ/ en aragonés ribagorzano cuan ye palatalización de l'aragonés común /l/: luna, /ʎúna/; bal, /baʎ/; flama, /fʎáma/; clucar, /kʎukáɾ/; replega, /repʎéga/ ll/ʎ/llebre, millorm/m/muito, cremar, almarios'emplega como rematanza d'a primera persona de plural en ribagorzano y chistabín en formas acutas: fem, feremn/n/nino, nantar; trunfa, enfarinar; mancheta, inllada; capanna, lannas'emplega como rematanza d'a primera persona de plural en ribagorzano y chistabín en formas planas: feban, ferían, fesen; en formas dialectals, n'i representa /ɲ/ debant d'o verbo aber ('haber'): n'i abrá, /ɲabɾá/; n'i eba, /ɲéba/...en interior de parola, debant de b, p, s'escribe m: embolicar, emplirñ/ɲ/añada, escañarp/p/palla, napo, plegar, Ipqu/k/debant de e, iquera, quiestor/ɾ/entre vocals, en final de silaba y cuan forma silaba con a consonant precedentxera, carero; árbol, mardano; broxa, crosta, drullón, fraxino, grillar, ampre, cuatrón, Alquezrase mantiene la r d'os plurals en -er, -ero, mesmo si no se pronuncia: corders, primers;se mantiene la -r final d'os infinitivos y atras formas, mesmo si no se pronuncia dialectalment u contextual: muller (/muʎé/), millor (/miʎó/), tornar (/toɾná/), fer-lo (/félo/)representa o fonema vibrant simple /ɾ/ en os determinants: ro, ra, ros, rasrr/r/entre vocalsfierro, arrozegaren inicial de parola y dezaga de n, l, s, s'escribe una sola r ta representar o fonema vibrant multiple /r/: radiz, riseta; enruena, alredor, esradigars/s/solenco, casa, onsost/t/tener, catar, rete; mozet, airot, negrutrepresenta tamién, como rematanza, realizacions en /r/, /d/, /∅/ en achiquidors y dispreciativos en masculino singular: mozet, /moθét/, /moθéɾ/, /moθéd/, /moθé/x/ʃ/baxo, buxo, ixo, uto, aloxrepresenta /jʃ/ en redoladas orientals: coxo, /kójʃo/; representa /tʃ/ en redoladas meridionals: buxo, /bútʃo/y/ʝ/yera, mayo, royo, yayorepresentada con i en l'adverbio ie: meter-ie, /metéʝe/conchunción copulativa: y, /i/.z/θ/zarrar, zereña, matazía, calz, boz; mozez, abez; querébaz, cantaz, ésezen benasqués, se realiza como /s/: alazet, /alasét/; y representa la rematanza d'a segunda persona de plural /ts/: querébaz, /keɾébats/

Guions S'emplegan ta tallar as parolas en rematanza de ringla, fendo-lo por silabas completas: fuellas, en fue-/llas; estiemos, en es-/tie-/mos.

Tamién sirven ta unir os pronombres y adverbios encliticos con o verbo: Infinitivo con pronombre u adverbio: ascuitar-la, trayer-ne, meter-bi, trayer-le-ne. Cherundio con pronombre u adverbio: ascuitando-la, trayendo-ne, dizindo-lis-ne. Imperativo con pronombre u adverbio: ascuita-la, traye-ne, torna-la-me; tornaz-la, trayez-ne, ascuitaz-le-ne. Atras formas verbals conchugatas: tornaba-se, fue-se-ne...

Apostrofación Las falquetas (') sinyalan a desaparixión d'una vocal.

{| class="wikitable" !forma plena !forma apostrofada (respectivament) !emplego !eixemplos !excepción |- |lo, el (determinants) |l|debant de vocal, opcional y no gosa prener a forma apostrofada debant de i, ni silabas atonas es-, en, em- |l'onso, l'ordio, l'urmo, l'articlo; l'ibert, l'autor

|el (determinant) |'l |debant de consonant, opcional fer a contracción con as preposicions ta, enta, pa, a |ta'l mon; a'l mon

|els, es (determinants) |'ls, 's |opcional fer a contracción con as preposicions ta, enta, pa, a |ta'ls mons; a's mons

|la (determinant) |l|opcional y solament debant de a- |l'aloda, l'augua

|que |qu|debant de vocal, pero se consella no apostrofar-lo |O qu'has dito no me choca guaire. |no s'apostrofa nunca qué exclamativo u interrogativo: Qué has dito?, Qué angulema! |- |de |d''' |perén debant de vocal |d'astí, d'un, d'ixo|debant d'o determinant o, os, a, as, puede no apostrofar-se: de o, de os...|- |ta, enta|t', ent |opcional fer a contracción con os determinants o, os, a, as|t'o, ent'a| |- |me, te, se|m', t', s |perén debant de verbo prencipiato por vocal; y se contraye con pronombre u ('hu') y adverbio i|m'esbarizo, m'u fa, t'i mete, s'esbarizan| |- |el (pronombre personal atono) |l |perén debant de vocal de verbo |te l'ha consellau| |- |el (pronombre personal atono) |'l|perén dezaga de vocal de verbo; si va debant de verbo prencipiato por consonant, se contraye con o pronombre personal atono (me, te, se) de debant |dona'l; te'l doi| |- |els (pronombre personal atono) |'ls|perén dezaga de verbo rematato en vocal; se contraye con o pronombre personal atono (me, te, se) de debant |dona'ls; te'ls doi| |- |lo, la, li, le (pronombres personals atonos) |l'|opcional debant de verbo prencipiato por vocal, consellato si coenciden dos vocals iguals |l'oloraba, l'alzaba, l'impediba| |- |bi, be (adverbios) |b|opcional debant de verbo prencipiato por vocal |b'ha

|ne, en (adverbios) |n''' |opcional debant de verbo prencipiato por vocal |bi n'ha, nos n'imos| |- |ne, en (adverbios) |'n|si va debant de verbo prencipiato por consonant, se contraye con o pronombre personal atono (me, te, se, le, li) de debant |me'n boi; te'n bas; se'n ba, se'n ban; le'n das|

Signos diacriticos S'emplega la dieresi en güe, güi, ta pronunciar la u: güeito, güitanta. S'emplega perén la h como diacritico en as formas: ha, he, has y han, d'o verbo aber, haber'. Tamién s'emplega l'accento como diacritico opcional en: á (preposición). Y perén en: él, éls (pronombres tonicos); más, més, mái, sí (adverbios); ó (interchección, adverbio); sé, dé (verbos), té (substantivo), y en todos los pronombres, adchectivos y adverbios interrogativos y exclamativos (qué, quí, cuán...).

Accentuación grafica Todas as parolas polisilabicas pueden levar accento grafico ta sinyalar a tonicidat, pero solament ye obligato en os casos siguients y sobre a vocal tonica.

parolascon accento graficoeixemplossin accento graficoeixemplosesdruixulasperénfébanos, Puértolasplanassi rematan en consonant diferent de n, s;

si rematan en grupo de consonants;

si la vocal zaguera ye i, u semivocalsniérbol, ráfil, querébaz;

chóbens, niérbols;

marchábaisi rematan en vocal no semivocal, sola u seguita de n u s final de parolacanto, cantas, cantanacutassi rematan en vocal no semivocal, sola u seguita de n u s final de parolaberdá, astí, debán, Chesús, calién, arreósi rematan en consonant diferent de n, s;

si rematan en grupo de consonants;

si la vocal zaguera ye i, u semivocalscantar, criut; chicotons; Alastuei, Borau, repuiacutas y planasperén si a vocal tonica ye zarrada (i, u) y está en hiato con vocal ubierta (a, e, o)cría, bandíe, abrío, autúan, autúe, autúo, países, leíto, roído, paúl, reúma. En os diftongos y triftongos con vocal ubierta, si cal accentuar graficament, se fa sobre la vocal ubierta (á, é, ó): calién, fuésenos, metió; pero: palpiar, estudiet.

Sinyals d'interrogación y exclamación Os sinyals d'interrogación d'apertura (¿) y de tancada (?) incluyen un enunciau interrogativo. O sinyal d'apertura ye opcional si la pregunta ye curta y prencipia por pronombre, adchetivo u adverbio interrogativo: Qué has feito?

Os sinyals d'exclamación d'apertura (¡) y de tancada (!) incluyen un enunciau exclamativo. O sinyal d'apertura ye opcional si la exclamación ye curta y prencipia por pronombre, adchetivo u adverbio exclamativo: Cómo plora!

Firma d'alcuerdos Las refirmoron os miembros d'as asociacions y entidaz: Instituto de Estudios Altoaragoneses, Consello d'a Fabla Aragonesa, Ligallo de Fablans de l'Aragonés, Rolde d'Estudios Nazionalista Aragonés, Chunta Unibersitaria por a Reconoxedura y a Promozión de l'Aragonés, Rolde de Fabla Aragonesa de Chaca, y Asoziazión 'Alasets' (Bal de Benás).

No las firmoron os representants d'o Grupo de Triballo de lo Cheso a títol particular, pero sí como miembros d'o Consello Asesor: Victoria Nicolás Minué y Chusé Coarasa Atienza.

En representación d'o Consello Asesor, firmoron: Inazio Almudébar Zamora, Rafel Andolz Canela, Santiago Bal Palazios, Chesús Bernal Bernal, Chusé Coarasa Atienza, Mariano Coronas, Nieus Luzía Dueso Lascorz, Chusé María Ferrer Fantoba, Antonio Martínez Ruiz, Bienvenido Mascaray Sin, Francho Nagore Laín, Chusé Inazio Navarro García, Victoria Nicolás Minué, Francho E. Rodés Orquín, Santiago Román Ledo, Miguel Santolaria, Chesús Vázquez Obrador y Eduardo Vicente de Vera.

Os miembros d'o Consello Asesor que no firmoron: Ánchel Conte Cazcarro y Juan José Pujadas. Amás, Chulio Brioso y Mairal no se cuaterna entre los miembros d'o Consello Asesor en as Normas graficas de l'Aragonés, pero sí en as Propuestas de Normas GraficasPropuestas de normas gráficas, Publicazions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa, Uesca, febrero de 1987.

Os miembros d'a Comisión Organizadera firmoron todos. Yeran: Francho Nagore Laín, Fernando Romanos Hernando, Chorche Escartín Guillén, Chusé Inazio Navarro García, Chesús Lorién Gimeno Vallés y Enrique Chabier Compairé.

Comparanza con a ortografía castellana