Casp (Caspe en castellano, Casp en catalán) ye una ciudatCon o títol historico de villa. d'Aragón, situata a una distancia de 100 km a l'este de Zaragoza. Ye capital d'a comarca Baixo Aragón-Casp. Actualment tien unos 10.000 habitants, no habendo creixito cuasi cosa en tot o sieglo XX.

Estió un important nugo de comunicacions, hue venito a menos.

A suya economía se basa en o sector servicios, a industria textil y as grans explotacions agricolas de regano (emparadas en gran mesura gracias a la immigración). Os prescos de Casp entran drentro d'a denominación d'orichen melocotón de Calanda.

Mugas O suyo termin municipal muga con Mequinenza, Favara, Maella, Alcanyiz, Escatrón, Chiprana, Sastago, Burcharaloz, Penyalba y Fraga.

Toponimia O toponimo Casp, documentato en fuents andalusís como Qsp, Qasp u Qasb s'ha quiesto relacionar con a palabra arabe Casba. Manimenos en aragonés existe a palabra caspiello pa dicir "tierra suelta, petrosa, que pierde a humidat pronto", y como microtoponimo lo trobamos en Rodellar y encara Andolz replega a palabra Caspillo en o suyo glosario de palabras d'o territorio aragonés. Chesús Vázquez Obrador: Toponimia de Rodellar. Archivo de Filología Aragonesa. Nº 36-37 Caspiello puet tener una etimolochía relacionata con caspa y con o mozarabe gazpacho.

Bi ha muitos microtoponimos interesants que amuestran que d'antes se charró l'aragonés, y en alzan muitos caracters, como una basa dita Saladiella, la Ifesa, Efesa de la Villa, Lastras del Pallaruelo, un puesto dito mata lo perro, y atro trascrito como Miralpeis, pareixito a los toponimos Miralpeix que se troban en Ribagorza. Bi ha toponimos arabes adaptatos a la fonetica aragonesa como Malchares Albanillos.

Luengas y parlas A luenga tradicional de Casp ye o castellano d'Aragón, con substrato aragonés. O lexico d'intrés etnografico de Casp se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con a sigla Z 605. Manuel Alvar: Atlas lingüístico y etnográfico de Aragón, Navarra y Rioja. Institución Fernando el Católico. Departamento de Geografía Lingüística, Institución Fernando el Católico de la Excma. Diputación Provincial de Zaragoza, 1983. Tomo I, Lamina 3, Mapa nº 3.

Apellitos En Casp son mas frecuents os apellitos occitans tipicament rematatos en -ac que en atros lugars d'o Baixo Aragón: Albiac, Cirac.

Historia 250px|thumb|right|Casp y a Mar d'Aragón. O lugar ya existiba en o periodo musulmán y se transcribe de l'arabe Qsp, Qasp u Qasb. O escritor musulmán Yaqut d'os sieglos XII-XIII en da noticia: Qasb ye un castiello (hisn) de Zaragoza.

En o sieglo XV perteneixeba a la Castellanía d'Amposta.<ref> Fernando Arroyo Ilera División señorial de Aragón en el siglo XV (PDF) en Saitabi: revista de la Facultat de Geografia i Història, ISSN 0210-9980, Nº. 24, 1974, pp. 65-102</ref>

En o sieglo XV estió seu d'o famoso "Compromís de Casp" por o cual s'imposó a dinastía d'os Trastamara en o reino d'Aragón.

En o sieglo XX mientres a Guerra Civil Espanyola estió seu d'o "Consello d'Aragón", Organo de Gubierno de l'Aragón Republicano.

Demografía

Administración Reparto de concellers Eleccions municipalshttps://web.archive.org/web/20110105133451/http://portal.aragob.es/archelec/index.jsp Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 Partido de los Socialistas de Aragón 9 9 8 8 6 7 5 5 5 Compromiso por Caspe - - - - - - 5 5 3 Partido Popular - 2 2 1 2 1 1 1 2 Partido Aragonés - - 0 3 4 1 1 2 2 Chunta Aragonesista - - - - - 0 1 0 1 Independientes - - - 1 1 4 - - - Centro Democrático y Social - 2 3 0 - - - - - Unión de Centro Democrático 4 - - - - - - - - Total 13 13 13 13 13 13 13 13 13

Alcaldes Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983 José Besteiro Asensio Treinta aniversario de las primeras elecciones municipales de la democracia. Partido de los Socialistas de Aragón1983–1987 1987–1991 Mariano Gómez Callao Partido de los Socialistas de Aragón1991–1995 Mariano Gómez Callao Partido de los Socialistas de Aragón1995–1999 Luis Javier Sagarra de Moor Partido Aragonés1999–2003 María Teresa Francín Piquer Partido de los Socialistas de Aragón2003–2007 María Teresa Francín Piquer Partido de los Socialistas de Aragón2007–2011 María Teresa Francín Piquer Partido de los Socialistas de Aragón2011–2015 Florencio Meuris Repollés Lasheras (2011-2013) María Pilar Herrero Poblador (2013-2015) Partido de los Socialistas de AragónPartido Popular 2015-2019Jesús SenantePartido de los Socialistas de Aragón 2023-hue Ana Jarque Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de AragónPartido Popular

Puestos d'intrés Conta con un important patrimonio historico-artistico, encara que muitas d'istas construcions se troban en deficient estato de conservación.

Edificios relichiosos Colechiata de Santa María la Mayor. Ermita de la Malena. Convento de Franciscanos. Ermita de Santa María d'Horta.

Edificios militars Castiello d'o Compromís. Torre de Salamanca.

Edificios civils Casa Barberán, protechida legalment dende lo 6 d'octubre de 1979 con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural''. Ficha d'a Casa Barberán de Casp en a pachina web d'o Ministerio de Cultura. Mausoleu Romano de Miralpeix, huei en o nuclio urbán pero trayiu dende Miralpeix.

Fiestas Fiesta de Sant Antón. Semana Santa. Mas Música, 30 d'abril y 1 de mayo. Fiesta d'o Compromís de Casp,o zaguer cabo de semana de chunioo. Fiestas patronals de Sant Roque, 12 -17 d'agosto. Expocaspe, 29 d'otubre - 1 de noviembre.

Esportes O fútbol ye representato por o Club Deportivo Caspe.

Gastronomía Pastels d'alma. Pastels de rodeta.

Personalidaz naixitas de Casp Sant Indalecio,un d'os siet varons apostolicos que convirtió a lo cristianismo Sant Chaime en a evanchelización d'Hispania. Manuel Buenacasa,1886-1964, sindicalista, periodista y politico. Florencio Repollés Julve, 1931-1986,avogau y politico. Luís Andrés Edo, 1925 – 2009, historiador anarquista. Manuel Pellicer Catalán, 1926- 2018, arqueologo. Abel Mustieles, ciclista.

Ciudaz achirmanadas Almería, Espanya Gaillac, Francia Santa Maria a Vico, Italia Regla, Cuba

Vinclos externos

Ficha d'a población.

Notas

Referencias

*