Os Monegros ye una comarca aragonesa dividita entre as provincias de Zaragoza y Uesca.
Cheografía A sierra d'Alcubierre trescruza a comarca de nord-ueste ta sud-este, adubindo a suya mayor altaria en mont Escuro a 822 metros. O clima ye semiarido con escasas plevias y alteras temperaturas en verano. Bi ha muitas lacunas saladas y basetas que forman o complexo endorreico mas important d'Europa. Destacan a lacuna de Sarinyena y a salada d'a Playa.
Muga a o norte con a Plana de Uesca, a l'este con Semontano de Balbastro, Cinca Meya y Cinca Baixa, a l'ueste con a comarca de Zaragoza y a o sud con a Ribera Baixa d'Ebro y Baixo Aragón-Casp.
Toponimia O toponimo Monegros fa referencia a la escuritat d'a vechetación que bi heba en a Edat Meya antes d'una intensa desforestación por causas ganaderas. En aragonés medieval se documenta o toponimo comarcal en singular:
Tamién Cheronimo Zurita se refiere a esta comarca en singular en o sieglo XVI en castellano d'o sieglo XV:
Territorio y población Num. Municipio Superficie(km²)Datos d'o Instituto Aragonés d'Estatistica (IAEST). Zifras completas.</center> ! %d'o total !Población(2011)Datos d'o Instituto Nacional de Estadística, relativos a l'1 de chinero de 2011. Zifras completas. ! %d'o total ! Altaria(metros) ! Lugars |- | align="right" | 1 | align="left" | Albalatiello | align="right" | 9,1 | align="right" | 0,3 | align="right" | 237 | align="right" | 1,1 | align="right" | 259 | align="left" | |- | align="right" | 2 | align="left" | Albero Baixo | align="right" | 22,2 | align="right" | 0,8 | align="right" | 109 | align="right" | 0,5 | align="right" | 411 | align="left" | |- | align="right" | 3 | align="left" | Abaruela de Tubo | align="right" | 20,8 | align="right" | 0,8 | align="right" | 355 | align="right" | 1,7 | align="right" | 350 | align="center" | Sodeto. |- | align="right" | 4 | align="left" | Alcubierre | align="right" | 115,3 | align="right" | 4,2 | align="right" | 439 | align="right" | 2,1 | align="right" | 466 | align="left" | |- | align="right" | 5 | align="left" | L'Almolda | align="right" | 131,3 | align="right" | 4,7 | align="right" | 615 | align="right" | 3,0 | align="right" | 491 | align="left" | |- | align="right" | 6 | align="left" | Almunient | align="right" | 37,6 | align="right" | 1,4 | align="right" | 550 | align="right" | 2,6 | align="right" | 337 | align="center" | Frula. |- | align="right" | 7 | align="left" | Barbués | align="right" | 19,6 | align="right" | 0,7 | align="right" | 96 | align="right" | 0,5 | align="right" | 361 | align="left" | |- | align="right" | 8 | align="left" | Burcharaloz | align="right" | 120,9 | align="right" | 4,4 | align="right" | 1.048 | align="right" | 5,0 | align="right" | 327 | align="left" | |- | align="right" | 9 | align="left" | Cabosaso | align="right" | 17,7 | align="right" | 0,6 | align="right" | 176 | align="right" | 0,8 | align="right" | 313 | align="left" | |- | align="right" | 10 | align="left" | Castillón de Monegros | align="right" | 165,3 | align="right" | 6,0 | align="right" | 649 | align="right" | 3,1 | align="right" | 466 | align="left" | |- | align="right" | 11 | align="left" | Castiflorit | align="right" | 34,8 | align="right" | 1,3 | align="right" | 128 | align="right" | 0,6 | align="right" | 310 | align="left" | |- | align="right" | 12 | align="left" | Farlet | align="right" | 104,1 | align="right" | 3,8 | align="right" | 435 | align="right" | 2,1 | align="right" | 413 | align="left" | |- | align="right" | 13 | align="left" | Granyén | align="right" | 124,0 | align="right" | 4,5 | align="right" | 1.988 | align="right" | 9,5 | align="right" | 332 | align="center" | Callén, Curbe, Fraella, Montesusín. |- | align="right" | 14 | align="left" | Huerto | align="right" | 86,7 | align="right" | 3,1 | align="right" | 267 | align="right" | 1,3 | align="right" | 370 | align="center" | Usón, Venta de Ballerías. |- | align="right" | 15 | align="left" | Lanacha | align="right" | 183,7 | align="right" | 6,6 | align="right" | 1.381 | align="right" | 6,6 | align="right" | 369 | align="center" | Cantalobos, Orillena. |- | align="right" | 16 | align="left" | Lecinyena | align="right" | 178,6 | align="right" | 6,5 | align="right" | 1.339 | align="right" | 6,4 | align="right" | 415 | align="left" | |- | align="right" | 17 | align="left" | A Lueza | align="right" | 88,2 | align="right" | 3,2 | align="right" | 1.089 | align="right" | 5,2 | align="right" | 285 | align="center" | Marcén, Sant Lorient d'o Flumen. |- | align="right" | 18 | align="left" | Monegrillo | align="right" | 183,2 | align="right" | 6,6 | align="right" | 472 | align="right" | 2,3 | align="right" | 437 | align="left" | |- | align="right" | 19 | align="left" | Penyalba | align="right" | 156,7 | align="right" | 5,7 | align="right" | 765 | align="right" | 3,7 | align="right" | 254 | align="left" | |- | align="right" | 20 | align="left" | Perdiguera | align="right" | 109,8 | align="right" | 4,0 | align="right" | 651 | align="right" | 3,1 | align="right" | 473 | align="left" | |- | align="right" | 21 | align="left" | Polinyino | align="right" | 33,0 | align="right" | 1,2 | align="right" | 224 | align="right" | 1,1 | align="right" | 290 | align="left" | |- | align="right" | 22 | align="left" | Robres | align="right" | 64,3 | align="right" | 2,3 | align="right" | 606 | align="right" | 2,9 | align="right" | 400 | align="left" | |- | align="right" | 23 | align="left" | Sangarrén | align="right" | 32,2 | align="right" | 1,2 | align="right" | 231 | align="right" | 1,1 | align="right" | 379 | align="left" | |- | align="right" | 24 | align="left" | Sarinyena | align="right" | 275,6 | align="right" | 10,0 | align="right" | 4.402 | align="right" | 21,1 | align="right" | 281 | align="center" | Cartuixa de Monegros, a Masadera, Lastanosa, Pallaruelo de Monegros, Sant Chuan d'o Flumen. |- | align="right" | 25 | align="left" | Sena | align="right" | 104,7 | align="right" | 3,8 | align="right" | 549 | align="right" | 2,6 | align="right" | 221 | align="left" | |- | align="right" | 26 | align="left" | Senés d'Alcubierre | align="right" | 20,5 | align="right" | 0,7 | align="right" | 64 | align="right" | 0,3 | align="right" | 390 | align="left" | |- | align="right" | 27 | align="left" | Tardienta | align="right" | 90,6 | align="right" | 3,3 | align="right" | 998 | align="right" | 4,8 | align="right" | 389 | align="left" | |- | align="right" | 28 | align="left" | Torralba d'Aragón | align="right" | 40,4 | align="right" | 1,5 | align="right" | 107 | align="right" | 0,5 | align="right" | 380 | align="left" | |- | align="right" | 29 | align="left" | Torres de Barbués | align="right" | 13,9 | align="right" | 0,5 | align="right" | 301 | align="right" | 1,4 | align="right" | 345 | align="center" | Valfonda de Santa Ana. |- | align="right" | 30 | align="left" | Val Farta | align="right" | 33,2 | align="right" | 1,2 | align="right" | 90 | align="right" | 0,4 | align="right" | 372 | align="left" | |- | align="right" | 31 | align="left" | Villanueva de Xixena | align="right" | 146,4 | align="right" | 5,3 | align="right" | 478 | align="right" | 2,3 | align="right" | 231 | align="left" | |- | align="center" |# | Os Monegros| align="right" | 2.764,4| align="right" | 100,0| align="right" | 20.839| align="right" | 100,0| align="right" | —'''
Gastronomía Farinosos. Cesteta: torteta con matafalúa con un uego duro, tipico pa luns de Pascua en Castillón de Monegros. "calendario gastronomico" en a pachina web Gastronomía Aragonesa d'o Gubierno d'Aragón. Tortas de matacía. Torta adormida de Lanacha.
Se veiga tamién Lista de molimentos d'os Monegros catalogaus como Bien d'Intrés Cultural.
Vinclos externos Pachina web oficial d'a comarca d'os Monegros. Os Monegros, web dedicau a la recuperación de l'aragonés d'ista comarca.
Referencias
*