Iste articlo ye sobre a comarca teruelana. Pa atros emplegos se veiga Xiloca (desambigación).
Xiloca (en castellano Jiloca) ye una comarca d'Aragón situada en a provincia de Teruel, a lo sud-ueste de Zaragoza, especial por a suya naturaleza. Muga a lo norte con o Campo de Daroca, a l'ueste con Guadalachara, a lo sud con a Comunidat de Teruel y a l'este con as Cuencas Meneras y o Campo de Belchit.
Capital: Calamocha y Mont-reyal Superficie: 1.932,1 km² Población: 13.829 habitants
En ista comarca se culle a flor d'o zafrán, una d'as especias mas valiosas existents, que alimenta una impotant industria local. Atra important industria d'a comarca ye a industria d'o pernil, y l'activo turismo rural, por a diversidat de l'anvista y os suyos molimentos.
Visitas interesants Rotas turisticas: Rota d'o Cit. Rota d'os Camparols. Rota d'o Pernil. Visita a la lacuna de Gallocanta. Rota por as torres mudéchars d'a comarca. Camín de fierro de Uellos Negros (Rota Menera). Museus: Museu d'o Zafrán de Mont-reyal.
Territorio y Población Municipio <center>Superficie(km²)</center> ! %d'o total ! Población(2007) ! %d'o total ! Densidat(hab/km²) ! Altaria(metros) ! Distanciata/dendeCalamocha (km) ! Lugars
| style="font-size: 90%;" |Allueva| align="right" |18,65 | align="right" |0,97 | align="right" |13 | align="right" |0,09 | align="right" |0,70 | align="right" |1.200 | align="right" |32,90 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Badenas| align="right" |31,31 | align="right" |1,63 | align="right" |30 | align="right" |0,21 | align="right" |0,96 | align="right" |998 | align="right" |39,50 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Baguena| align="right" |25,17 | align="right" |1,31 | align="right" |407 | align="right" |2,88 | align="right" |16,17 | align="right" |793 | align="right" |16,70 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Banyón| align="right" |54,27 | align="right" |2,83 | align="right" |166 | align="right" |1,18 | align="right" |3,06 | align="right" |1.141 | align="right" |21,20 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Barrachina| align="right" |24,86 | align="right" |1,30 | align="right" |150 | align="right" |1,06 | align="right" |6,03 | align="right" |1.047 | align="right" |17,20 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Bello| align="right" |52,49 | align="right" |2,74 | align="right" |309 | align="right" |2,19 | align="right" |5,89 | align="right" |1.005 | align="right" |20,40 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Beya| align="right" |23,37 | align="right" |1,22 | align="right" |40 | align="right" |0,28 | align="right" |1,71 | align="right" |1.134 | align="right" |31,90 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Blancas| align="right" |73,80 | align="right" |3,85 | align="right" |168 | align="right" |1,19 | align="right" |2,28 | align="right" |1.047 | align="right" |31,80 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Buenya| align="right" |40,75 | align="right" |2,12 | align="right" |74 | align="right" |0,52 | align="right" |1,82 | align="right" |1.213 | align="right" |28,50 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Burbaguena| align="right" |39,02 | align="right" |2,03 | align="right" |298 | align="right" |2,11 | align="right" |7,64 | align="right" |814 | align="right" |13,30 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Calamocha| align="right" |316,63 | align="right" |16,50 | align="right" |4.563 | align="right" |32,33 | align="right" |14,41 | align="right" |884 | align="right" |-- | align="Left" |Collados, Cuenca Buena, Cutanda, Estación Vega, Lechago, Luco de Xiloca, Navarret, Nueros, Olalia, Lo Pueyo, Salobral-Gascons, Tramasaguas, Valverde, Lo Villarello.
| style="font-size: 90%;" |Camín Reyal| align="right" |44,40 | align="right" |2,31 | align="right" |751 | align="right" |5,32 | align="right" |16,91 | align="right" |920 | align="right" |10,30 | align="Left" |Villalba de los Morals.
| style="font-size: 90%;" |Castellón de Tornos| align="right" |30,90 | align="right" |1,61 | align="right" |74 | align="right" |0,52 | align="right" |2,39 | align="right" |1.085 | align="right" |16,80 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Cingla| align="right" |36,72 | align="right" |1,91 | align="right" |98 | align="right" |0,69 | align="right" |2,67 | align="right" |1.010 | align="right" |33,60 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Cosa| align="right" |54,81 | align="right" |2,86 | align="right" |87 | align="right" |0,62 | align="right" |1,59 | align="right" |1.185 | align="right" |26,20 | align="Left" |Corbatón.
| style="font-size: 90%;" |Cucalón| align="right" |31,93 | align="right" |1,66 | align="right" |106 | align="right" |0,75 | align="right" |3,32 | align="right" |1.034 | align="right" |27,10 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Ferreruela de la Uerba| align="right" |20,47 | align="right" |1,07 | align="right" |72 | align="right" |0,51 | align="right" |3,52 | align="right" |1.015 | align="right" |23,20 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Fuent Frida| align="right" |20,35 | align="right" |1,06 | align="right" |26 | align="right" |0,18 | align="right" |1,28 | align="right" |1.247 | align="right" |29,10 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Fuents Claras| align="right" |36,64 | align="right" |1,91 | align="right" |605 | align="right" |4,29 | align="right" |16,51 | align="right" |909 | align="right" |8,40 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Lagueruela| align="right" |26,34 | align="right" |1,37 | align="right" |65 | align="right" |0,46 | align="right" |2,47 | align="right" |1.066 | align="right" |27,80 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Lanzuela| align="right" |14,20 | align="right" |0,74 | align="right" |26 | align="right" |0,18 | align="right" |1,83 | align="right" |1.010 | align="right" |29,60 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Loscos| align="right" |71,88 | align="right" |3,75 | align="right" |190 | align="right" |1,35 | align="right" |2,64 | align="right" |981 | align="right" |48,10 | align="Left" |Castelecho, Collado de Per Esteban, Mercadal, Mezquita de Loscos, Perafita.
| style="font-size: 90%;" |Mont-fort| align="right" |47,74 | align="right" |2,49 | align="right" |81 | align="right" |0,57 | align="right" |1,70 | align="right" |1.008 | align="right" |52,90 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Mont-reyal| align="right" |89,05 | align="right" |4,64 | align="right" |2.652 | align="right" |18,79 | align="right" |29,78 | align="right" |939 | align="right" |17,20 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Nogueras| align="right" |18,94 | align="right" |0,99 | align="right" |32 | align="right" |0,23 | align="right" |1,69 | align="right" |861 | align="right" |47,60 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Odón| align="right" |74,00 | align="right" |3,86 | align="right" |245 | align="right" |1,74 | align="right" |3,31 | align="right" |1.090 | align="right" |28,20 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Peracens| align="right" |28,66 | align="right" |1,49 | align="right" |121 | align="right" |0,86 | align="right" |4,22 | align="right" |1.217 | align="right" |43,60 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Pozuel| align="right" |27,85 | align="right" |1,45 | align="right" |105 | align="right" |0,74 | align="right" |3,77 | align="right" |1.128 | align="right" |31,00 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Rubiuelos| align="right" |66,90 | align="right" |3,49 | align="right" |53 | align="right" |0,38 | align="right" |0,79 | align="right" |1.240 | align="right" |22,70 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Sant Martín d'el Río| align="right" |16,58 | align="right" |0,86 | align="right" |234 | align="right" |1,66 | align="right" |14,11 | align="right" |780 | align="right" |21,00 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Santa Cruz de Nogueras| align="right" |15,18 | align="right" |0,79 | align="right" |38 | align="right" |0,27 | align="right" |2,50 | align="right" |894 | align="right" |44,00 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Tornos| align="right" |48,74 | align="right" |2,54 | align="right" |250 | align="right" |1,77 | align="right" |5,13 | align="right" |1.018 | align="right" |13,30 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Torralba de los Sisons| align="right" |44,66 | align="right" |2,33 | align="right" |197 | align="right" |1,40 | align="right" |4,41 | align="right" |1.041 | align="right" |14,40 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Torre los Negros| align="right" |29,09 | align="right" |1,52 | align="right" |109 | align="right" |0,77 | align="right" |3,75 | align="right" |1.083 | align="right" |23,80 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Torreciella| align="right" |63,71 | align="right" |3,32 | align="right" |165 | align="right" |1,17 | align="right" |2,59 | align="right" |1.142 | align="right" |23,90 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Torrillo| align="right" |43,97 | align="right" |2,29 | align="right" |485 | align="right" |3,44 | align="right" |11,03 | align="right" |923 | align="right" |13,20 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Uellos Negros| align="right" |90,71 | align="right" |4,73 | align="right" |496 | align="right" |3,51 | align="right" |5,47 | align="right" |1.151 | align="right" |31,90 | align="Left" |Ferrera de Uellos Negros, El Fornillo, Mierla, Montiel, El Pozuelo.
| style="font-size: 90%;" |Villafranca| align="right" |66,55 | align="right" |3,47 | align="right" |349 | align="right" |2,47 | align="right" |5,24 | align="right" |956 | align="right" |28,50 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Villafermosa| align="right" |19,20 | align="right" |1,00 | align="right" |89 | align="right" |0,63 | align="right" |4,64 | align="right" |956 | align="right" |33,50 | align="Left" |
| style="font-size: 90%;" |Villar d'el Salz| align="right" |38,69 | align="right" |2,02 | align="right" |95 | align="right" |0,67 | align="right" |2,46 | align="right" |1.219 | align="right" |43,80 | align="Left" | |- | Total| align="right" | 1.919,18| align="right" | | align="right" | 14.114'''
Luengas y parlas Actualment en Xiloca se charra lo castellano rechional d'Aragón, con substrato lingüistico provinient de l'aragonés que se charró en la Edat Meya en las comunidaz de la muga sud-occidental de lo Reino d'Aragón. Lo lexico aragonés d'intrés etnografico de Xiloca se conoix relativament bien por figurar las localidaz de Barrachina, Bello, Ferreruela de la Uerba, Nogueras, Torrillo y Villar d'el Salz en l'ALEANR Manuel Alvar: Atlas lingüístico y etnográfico de Aragón, Navarra y Rioja. Institución Fernando el Católico. Departamento de Geografía Lingüística, Institución Fernando el Católico de la Excma. Diputación Provincial de Zaragoza, 1983. Tomo I, Lamina 3, Mapa nº 3. con las siglas Te 104, Te 103, Te 101, Te 100, Te 301 y Te 303. La revista Xiloca tamién ha publicau estudios sobre vocabulario local y articlos de tematica medieval con apendices documentals que amuestran l'aragonés que s'escribiba en esta comarca en la Edat Meya.
Referencias
Se veiga tamién Lista de molimentos de Xiloca catalogaus como Bien d'Intrés Cultural.
Vinclos externos Pachina web oficial d'a comarca de Xiloca. Centro de Estudios del Jiloca.
*