L'articlo definito en occitán presenta variacions interesants que tienen paralelismos con las variacions en aragonés, catalán y francés.
Formas 400px|right|thumb|Os sistemas de l'articlo en occitan.
Sistema cheneral
Ye o sistema mes estendillau en occitán.
Chenero y numero Singular Plural Masculín lo (l’ + vocal) los Femenín la (l’ + vocal) las
Contraccions con as preposicions de + de + lo > del en lengadocián > dau en lemosín, auvernés, vivaro-alpín (tamién en lengadocián de Montpeller y en gascón d'o norte). > deu en gascón > localment delh, dal en bellas parlas. S'ha de parar cuenta - no bi ha contracción debant una vocal: de + l’ > de l’. de + los > dels en lengadocián y vivaro-alpín > daus en lemosín, auvernés (y dentro d'una parte d'o vivaro-alpín y d'o gascón) > deus en gascón localment delhs, dals en bella parla. a + a + lo > al en lengadocián > au en lemosín, auvernés, vivaro-alpín y gascón (y lengadocián de Montpeller) > localment alh en bellas parlas. S'ha de parar cuenta - No bi ha contraccion debant una vocal: a + l’ > a l’. a + los > als en lengadocián y vivaro-alpín > aus en lemosín, auvernés y gascón (y dentro d'una part d'o vivaro-alpín) > localment alhs en bellas parlas. per + per + lo > pel = per lo en lengadocián > peu en gascón per + los > pels = per los en lengadocián > peus en gascón sus + sus + lo > sul = sus lo en lengadocián > suu en gascón sus + los > suls = sus los en lengadocián > suus en gascón jos + (formas tipicas d'o lengadocián) jos + lo > jol = jos lo jos + los > jols = jos los entà (tà) + (formas tipicas d'o gascón) entà + los > entaus — tà + los > taus
Sistema provenzal nizardo O sistema nizardo representa una evolución moderada que ha quedau cerca d'o sistema cheneral u d'orichen, y que ye menos evolutiva que lo sistema provenzal cheneral.
Chenero y numero Singular Plural Masculín lo (l’ + vocal) lu Femenín la (l’ + vocal) li
Contraccions con preposicions de + de + lo > dau S'ha de parar cuenta - No bi ha contraccion debant d'una vocal: de + l’ > de l’. de + lu > dei de + li > dei a + a + lo > au S'ha de parar cuenta - No bi ha contraccion debant d'una vocal: a + l’ > a l’. a + lu > ai a + li > ai emb + emb + lo > embau = emb lo S'ha de parar cuenta - No bi ha contraccion debant d'una vocal: emb + l’ > emb l’ . emb + lu > embai = emb lu emb + li > embai = emb li
Sistema gascón pirenenco O sistema gascón cheneral ye o de l'sistema cheneral (se veiga dencima). O sistema gascón pirenenco, acá, ye buegant con as vals pirenencas de Biarn y Gascunya (de fueras d'a val d'Osal que sigue o sistema cheneral.
O sistema de l'aranés (y tamién d'as parlas vicinas de l'alta Comencha) ye una variant d'este sistema pirenenco: a suya particularidat ye fer iguals as formas d'o masculín plural y d'o femenín plural (un poco como dentro o sistema provenzal cheneral).
L'orichen d'o sistema gascón pirenenco no ye pas claro porque no ye documentau u ye mal documentau antes d'o sieglo XVII. Se baralla dos hipotesis:
Que fuese un sistema cheneral antesmás en tot o gascón primitivo, y que dimpués habría retaculau enta os Pirineus debant de l'abance d'o sistema cheneral. Que fuese un sistema recient que amaneixió en o sieglo XVII, derivando d'os adchectivos demostrativos aqueth aquera (> eth, era). Dentro d'ixa hipotesi, habría substituyiu a l'articlo salau, que encara ye documentau de cuan en cuan en cualques nombres de familia en os Pireneus, como Socasau (so casau = lo casau), Sacasa (sa casa = la casa)...
Chenero y numero Singular Plural Masculin eth (er + vocal) eths (aranés: es) Femenin era eras (aranés: es)
Remarcas Una parte d'o gascón pirenenco no fa servir pas er mas eth debant vocal. Un otro uso, frecuent en o estau francés, cambia era por er’ debant vocal: er’istòria .
Contraccions con preposicions de + de + eth > deth de + er > der de + era > dera de + eths > deths (aranés: de + es > des) de + eras > deras (aranés: de + es > des) a + a + eth > ath a + er > ar a + era > ara a + eths > aths (aranés: a + es > as) a + eras > aras (aranés: a + es > as) en + en + eth > en en + er > ener en + era > ena en + eths > ens (aranés: en + es > enes) en + eras > enas (aranés: en + es > enes) Remarca - En gascón pirenenco, as contraccions de en + articlo definiu (en país, ena montanha) corresponden en gascón cheneral a dens + articlo definiu (dens lo país, dens la montanha) , y en os atros dialectos a dins + articlo definiu (dins lo país, dins la montanha). entà (tà) + entà + eth > entath — tà + eth > tath entà + er > entar — tà + er > tar entà + era > entara — tà + era > tara entà + eths > entaths — tà + eths > taths (aranés: entà + es > entàs — tà + es > tàs) entà + eras > entaras — tà + eras > taras (aranés: entà + es > entàs — tà + es > tàs)
Sistemas secundarios Os sistemas secundarios que se presentan aquí no se fan servir, u se fan servir menos, en a luenga escrita y en a comunicación luenga.
Sistema septentrional y tolosán Lo, los son reemplazaus por as variants le, les: esto ye tipico en l'arvernés d'o norte, en ciertas parlas lemosinas d'o norte, en ciertas parlas vivaro-alpinas perifericas y en as parlas lengadocianas y gasconas cerca de Tolosa.
En a luenga escrita y en a comunicación larga se fa servir o sistema cheneral con lo, los.
Occitan Categoría:Morfolochía de l'occitán