Chinchiella de Mont Aragón (Chinchilla de Montearagón en castellano y oficialment) ye un municipio y ciudat d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). Fa parte d'a comarca de La Manchuela y d'o partiu chudicial d'Albacet.
A suya población ye de 3.924 habitants (2010) en una superficie de 680,03 km² y una densidat de población de 5,77 hab/km².
Cheografía Chinchiella de Mont Aragón se troba situata a 903 metros d'altaria dencima d'o ran d'a mar, a una distancia de 15 km d'a ciudat d'Albacet, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Mugas Muga con Albacet, Valdeganga, Casas de Juan Núñez, Higueruela (Albacet), Hoya-Gonzalo, Bonet (Albacet), Montealegre del Castillo, Corral-Rubio, Pétrola, Fuente-Álamo, Tobarra y Pozo Cañada.
Historia Chinchiella encomenzó a estar un puesto bien conoixito dende l'anyo 928, en ixas envueltas d'o Califato de Cordoba, y yera una d'as poblacions mes importants d'o que dimpués será a Taifa de Murcia.
Una coalición de cristianos conquirió Chinchiella en l'anyo 1242: yeran as huests d'Alifonso X lo Sabio, a Orden de Calatrava y os exercitos de Chaime I d'Aragón, con Don Pelayo Pérez Correa, (comandador d'a Orden de Sant Chaime), debant.
En o sieglo XIV fació part d'o Marquesau de Villena. Chuan II la adhibió a la Corona de Castiella. Mientres o reinato de Chuan II o infant Henrique d'Aragón, mayestre d'a Orden de Sant Chaime, prebó d'apoderar-se d'a sinyoría de Villena, pero no lo tenió que un anyo, pus Chinchiella oposó una gran resistencia. Por ixa fidelidat a la monarquía castellana a villa de Chinchiella recibió o títol de Ciudat, estando a capital d'a Mancha de Mont Aragón.
Toponimia Se barallan bellas hipotesis sobre l'orichen d'o toponimo, pero o toponimo actual Chinchilla ha pasato a traviés d'o mozarabe, y ye citato en fuents arabes tanto con diftongo en o sufixo -iello como sin diftongo, (Xantachiyala, Chinchiyala, Xantachila, Xintchala, Xintchila, Chinchala, Chinchila, etc..). En aragonés s'escribiba con diftongo, como podemos veyer en un texto que fan os achustes d'o matrimonio de Gostanza d'Aragón con Don Juan Manuel, fillo d'o infant Manuel de Castiella, en 1306:
Demografía
Administración Alcaldes Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983 Francisco García de la Encarnación Partido Socialista Obrero Español1983–1987 Francisco García de la Encarnación Partido Socialista Obrero Español1987–1991 Dionisio F. García Gabriel Partido Popular1991–1995 Daniel Ballesteros Madrona Partido Socialista Obrero Español1995–1999 Daniel Ballesteros Madrona Partido Socialista Obrero Español1999–2003 Vicente Martínez Correoso Partido Socialista Obrero Español2003–2007 Vicente Martínez Correoso Partido Socialista Obrero Español2007–2011 Vicente Martínez CorreosoDaniel Ballesteros Madrona Partido Socialista Obrero EspañolPartido Socialista Obrero Español
Bibliografía Antonio Benavides. Memorias de Don Fernando IV de Castilla. Real Academia de la Historia, 1860. Achustes d'o matrimonio de Gostanza d'Aragón y Don Juan. Robert Pocklington. La etimología de los topónimos Chinchilla y Nubla. Estudios Románicos Nº5 1987-1989.
Vinclos externos
Pachina web oficial municipal de Chinchiella de Mont Aragón.
Categoría:Localidaz d'a provincia d'Albacet