El Partíu Comunista d'España (PCE) ye un partíu políticu marxista español formáu'l 14 de payares de 1921 por persones disconformes cola socialdemocracia y cuya intención d'aniciu yera sumase a la III Internacional convocada por Lenin.Fundáu nos sos oríxenes pola xunión del Partíu Comunista Español y el Partíu Comunista Obreru Español (PCOE). Dende 1986 forma parte d'Izquierda Xunida.
Historia
Fundación del PCE (congresos I, II y III) Siguiendo les indicaciones de la Internacional Comunista, el Partíu Comunista Español y el Partíu Comunista Obreru Español celebren en Madrid, del 7 al 14 de payares de 1921, una Conferencia de fusión dando llugar al Partíu Comunista d'España.Historia del Partíu Comunista d'España , Partíu Comunista d'España, 1960.
El 15 de marzu de 1922, el Partíu Comunista d'España celebra'l so I Congresu en Madrid. El primer secretariu xeneral foi Antonio García Quejido, que plantegó la necesidá de llograr la unidá de la clase obrera alredor de la vanguardia constituyida pol nuevu Partíu, coles mires d'algamar el socialismu.
El II Congresu, celebráu'l 8 de xunetu de 1923, escoyó a César Rodríguez González, quien fuera cofundador del PCOE en 1921, como secretariu xeneral del PCE. Yá nesi momentu'l PCE tarrecía la involución y llamaba a la unidá de los trabayadores. El 13 de setiembre, el xeneral Miguel Primo de Rivera, en connivencia col rei Alfonso XIII daba un golpe d'Estáu y establecía la dictadura. Los llocales del PCE son clausuraos y les detenciones de militantes comunistes asocédense, incluyíu'l secretariu xeneral.
Con un PCE illegal, el III Congresu se celebró en París n'agostu de 1925, qu'escueye a José Bullejos como nuevu secretariu xeneral, el PCE naquellos años cai nel sectarismu. En 1927 xúntase bona parte de la CNT de Sevilla y en 1928 cai esmantelada tola direición. Tres la cayida de la dictadura en xineru de 1930 y la llegada de la dictablanda, el gobiernu del xeneral Berenguer restablez delles llibertaes y llegaliza dellos partíos políticos, ente los que nun s'atopa'l PCE. El 23 d'agostu d'esi añu apaez el primer númberu selmanal del muérganu del Partíu, Mundo Obrero, que n'avientu del añu siguiente de tresformó en diariu.
El 14 d'abril de 1931 proclamábase la II República, que'l PCE consideraba un engañu "pa la clase trabayadora". El PCE proclamó: "¡Embaxo la república burguesa! ¡Vivan los soviets!"
Segunda República (1931-1939)
Lideralgu de José Díaz (IV Congresu) Tres la proclamación de la República'l PCE volvió a la lluz nuna situación bien precaria, dempués de tar práuticamente na clandestinidá o cuasi nella dende la so fundación, pasaba a ser llegal. Ye escoyíu'l primer alcalde comunista mientres la Segunda República, Luis Cicuéndez, natural de La Villa de Don Fadrique, na provincia de Toledo, d'onde foi nomáu alcalde tres la segunda vuelta de les eleiciones municipales de 1931. El PCE pasó de tener un millar de militantes a principios de 1931 y escasa influencia social ya institucional, a 8800 a finales d'esi añu.
El 17 de marzu de 1932 celebróse'l IV Congresu del PCE en Sevilla, qu'escueye a José Díaz Ramos como secretariu xeneral, coles mires de construyir un gran partíu comunista de mases y a finales d'esi añu yá llega a 15 000 afiliaos, abrióse a aliances con otres fuercies polítiques como'l PSOE. El 3 d'avientu de 1933, ye escoyíu'l primer diputáu comunista de la historia d'España, Cayetano Bolívar Escribano, que salió de la cárcel pa ocupar el so escañu pola provincia de Málaga. Tamién la Federación vasco-navarra del PCE, constituyóse na Federación Comunista d'Euskadi so la Plataforma Revolucionaria del Partíu Comunista pa la Lliberación Nacional y Social d'Euskadi".Plataforma Revolucionaria del Partíu Comunista pa la lliberación nacional y social d'Euskadi, Federación Comunista d'Euskadi, 28 d'ochobre de 1933.
Darréu, na llamada Revolución de 1934 contra la política del gobiernu radical-cedista, el PCE desempeñó un papel menor que'l del PSOE. Sicasí tuvo que volver a la clandestinidá, teniendo yá 20 000 militantes. En 1935 la Federación Comunista d'Euskadi, constituyóse en partíu nacional y de clase, Partíu Comunista d'Euskadi-Euskadiko Partidu Komunista (PCE-EPK).«Acta fundacional del partíu de los comunistes vascos». Nesi momentu'l PCE s'axuntó a la política de crear un Frente Popular qu'arrexunte a toles fuercies d'izquierda. Tres la victoria eleutoral del Frente Popular el 16 de febreru de 1936, el prestíu del Partíu Comunista creció rápido: en cinco meses pasa de 30 000 a 100 000 afiliaos.
Dende 1933 el PCE entamó una milicia paramilitar, les llamaes Milicies Antifascistes Obreres y Llabradores (MAOL). Les MAOL cuntaron cola instrucción d'oficiales del Exércitu como Francisco Galán o de militantes comunistes como Enrique Líster y Juan Modesto que recibieren formación militar na Xunión Soviética mientres los años 1930.
La espansión del PCE tuvo nos momentos previos a la Guerra Civil y nos darréu posteriores dos grandes finxos:
Guerra civil española Desque españó la Guerra Nacional Revolucionaria (denominación que-y dio'l PCE a la Guerra Civil), la estratexa'l PCE foi siempre'l buscar la unidá contra la reacción golpista, formando un Frente Popular qu'apigurara a toles fuercies lleales a la República, incluyendo a la pequeña burguesía y a determinaos sectores de la media burguesía.
Asina, emprestó'l so sofitu pa entamar la llucha contra'l fascismu dende'l primer gobiernu constituyíu mientres la guerra, el presidíu por José Giral, d'Izquierda Republicana (DIR).
En Madrid, la mayoría de los militantes del PCE collaboraron nel zarru de los caminos d'accesu a la ciudá. Coles mesmes, el partíu realizó un denodado esfuerciu pa incorporar a la llucha, encuadrando nos primeros batallones de milicies a mamplén de combatientes antifascistes. En Barcelona, en ganando a les guarniciones sublevaes, constituyíase'l Partíu Socialista Unificáu de Cataluña (PSUC).
Nesa llucha, que se desenvolvía d'un estremu a otru del país, tomaron parte dende'l primer momentu los dirixentes comunistes José Díaz, Dolores Ibárruri, Vicente Uribe, Pedro Checa y Antonio Mije, amás de los dirixentes de la Mocedaes Socialistes Unificaes como Santiago Carrillo, Trifón Medrano, Fernando Claudín, José Cazorla, Federico Melchor, Ignacio Gallego, Andrés Martín y Lina Odena. Los dos últimos cayeron nos primeros combates.
El PCE tamién foi responsable de la creación de les Milicies Antifascistes Obreres y Llabradores (MAOL) y de la unidá sindical ente la Unión Xeneral de Trabayadores y la CGTU. Mientres esti periodu, el númberu d'afiliaos al PCE siguió n'ascensu, asina, a finales de xunu de 1937 la militancia foi envalorada en 301 000 afiliaos, a los qu'habría que sumar a los 22 000 afiliaos a la seición vasca y a los 60 000 de la sección catalana del partíu.La movilización con vistes a la guerra total: la esperiencia republicana, Helen Graham, en La República asediada, Paul Preston, ed. ISBN 84-8307-400-1, páxina 300.
El gobiernu republicanu solo recibió ayuda de la Xunión Soviética y Méxicu, escasa en comparanza col inmensu sofitu militar y armamentístico de l'Alemaña nazi y la Italia fascista a los sublevaos.
Les Brigaes Internacionales El 29 de xunetu de 1936, a los diez díes d'empezar la guerra, Dolores Ibárruri fai un llamamientu internacional per radio pa defender la República. Entamaron a formase les Brigaes Internacionales de voluntarios, representantes de más de mediu centenar de países, integraes por comunistes, socialistes, xente d'otros partíos, obreros, llabradores, intelectuales y antifascistes polo xeneral.
thumb|140px|Emblema del 5ᵘ Reximientu. El 4 de setiembre de 1936, el socialista Francisco Largo Caballero esixó la collaboración de los comunistes p'aceptar les responsabilidaes gubernamentales, énte lo cual el PCE aportó a incorporase a l'alministración gubernamental y conformar un gobiernu del Frente Popular. Nomaron a Vicente Uribe como ministru d'Agricultura y a Jesús Hernández Tomás como ministru d'Instrucción Pública y Belles Artes, representantes del PCE nel gobiernu.Asina yeren los ministros comunistes de la II República , Cuartu Poder, 12 de xineru de 2020. Asina yeren los ministros comunistes de la II República , Cuartu Poder, 12 de xineru de 2020.
Nuna asamblea pública celebrada en Madrid, el PCE espunxo los puntos esenciales del so programa políticu que yeren, en resume, ganar la guerra, resolver los problemes de la revolución democrática y guarnir la unidá de toles fuercies populares, colo cual les midíes revolucionaries quedaríen aplazaes.
L'Exércitu Popular El Partíu Comunista empezó a crear un Exércitu Popular mientres l'empiezu de la guerra coles formaciones que constituyeron el Quintu Reximientu de Milicies Populares, que llegó a cuntar con 70 000 combatientes antifascistes y qu'echó los cimientos de la nueva organización militar. El 5ᵘ Reximientu dotó de cuadros de mandu al naciente Exércitu del Pueblu.
Los postulaos esenciales d'esa política, foron los siguientes: l'usu de los mandos que diben surdiendo del pueblu nos puestos a los que yeren alzaos polos mesmos combatientes; el desarrollu d'un ampliu trabayu de preparación y educación militar de nuevos cuadros, surdíos tamién del pueblu; l'usu simultáneu nel nuevu Exércitu de tolos antiguos militares fieles a la República; el nomamientu de comisarios políticos en toles unidaes de les fuercies armaes...
Mientres los combatientes populares figuraron munchos miembros del PCE como Santiago Aguado, Guillermo Ascanio, José Bobadilla Candón, Manuel Cristóbal Errandonea, Valentín Fernández, Eduardo García, Enrique García Vitorero, Enrique Líster, «Manolín» Álvarez, Pedro Mateo Merino, Rafael Menchaca, Juan Modesto, Pando, Vicente Pertegaz, Polanco, Puig, José Recalde, Joaquín Rodríguez López, Francisco Romero Marín, Alberto Sánchez, José Sánchez, Eugenio R. Sierra, Ramón Soliva, Etelvino Vega, Agustín Vilella, Matías Yagüe y otros. Coles mesmes, militares del antiguu Exércitu ingresaron nel PCE p'acabar convirtiéndose en cuadros y dirixentes del mesmu, como Luis Barceló Jover, Emilio Bueno Núñez del Prado Bueno, Francisco Ciutat, Antonio Gordón, José María Galán, Rodrigo Gil, Ignacio Hidalgo de Cisneros, Manuel Márquez, Matz o Pedro Prado, ente otros. Esti emplegu de los oficiales del antiguu Exércitu en puestos de mandu y responsabilidá de les Fuercies Armaes consideróse que s'afaía a los principios del Marxismo-leninismu.
Pero la política del Frente Popular llevó-y a conflictos colos anarquistes de la CNT-FAI y los comunistes antiestalinistes del Partíu Obreru d'Unificación Marxista (POUM), que nun taben acordies coles aliances cola pequeña burguesía nin en retardar la revolución a la guerra. Per otru llau, como artífiz de la militarización de les milicies nel Exércitu Popular Republicanu, el PCE tamién foi acusáu de deshumanizar el procesu revolucionariu.
Mientres la guerra civil, el partíu algamó los 300.000 militantes, mientres que les XSU los 500.000 militantes.
Transición y rotura interna (1975-1986)
Llegalización del PCE N'avientu de 1975 el rei Xuan Carlos I d'España treslladó a Santiago Carrillo'l mensaxe de que pretendía democratizar el réxime, pidiendo paciencia y el fin de los ataques a la Monarquía. El PCE, qu'hasta entós siguía impulsando una «rotura democrática», nel comité executivu de xineru de 1976 dexaba yá a un llau les crítiques al rei y baxa'l nivel d'ofensiva y movilización. Esta posición se confirmó nel Comité Central celebráu en Roma'l 28 de xunetu, onde s'alcuerda acabar cola estructura en célules pa impulsar agrupaciones territoriales, y onde'l PCE ruempe la Xunta Democrática p'averase a la Plataforma de Converxencia.Carrillo, ¿traidor o estadista?, El Mundo, 14 d'abril de 2017.Santiago Carrillo quier volver a España la próxima selmana, Informaciones, 21 d'agostu de 1976.
thumb|300px|Actu de clausura de la primer Fiesta del PCE, celebrada na Casa de Campo de Madrid en 1977.