Villaviciosa ye un conceyu, una parroquia y un pueblu d'Asturies. Llenda al norte col mar Cantábricu, al sur con Sariegu, Nava, Cabranes y Piloña, al oeste con Xixón y Siero y al este con Colunga.
La so ría ye la mayor d'Asturies. Hai un importante puertu pescador en Tazones. La capital del conceyu ye Villaviciosa y el conceyu ta hermaniáu con Villaviciosa de Odón, Madrid.
El conceyu ye conocíu pola calidá de la so sidra y pola doyura en pumaraes. Na Edá Media denomóse Maliayu, topónimu que dio llugar a la creación del xentiliciu "maliayu" o "maliayés", usáu sobre too na prensa, en cuenta de "villaviciosín". Anguaño'l topónimu "Villaviciosa" remanez precisamente polo vicioso, esto ye, granible, del so terrén.
Historia
Prehistoria y época romana Lo vicioso de la tierra y les bones condiciones físiques, xeográfiques y climátiques de tol conceyu faen suponer que dende la época epipaleolítica, na etapa asturiense, yá tuviere colonizáu'l territoriu villaviciosín, teniendo'l conceyu un importante conxuntu de monumentos megalíticos.
Los castros tamién foron abondosos y estremaos, allugándose los más d'ellos pela exa de la ría, más contra la cuesta-granda occidental. La dominación romana dexárase ver en gran midida nel conceyu, darréu que'l territoriu yera mui granible con salida a la mar. Hai dellos cabuercos y esteles repartíos per tol conceyu que prueben esa colonización, como les alcontraes na ilesia de Grases o la de Miravalles. Mesmamente tamién s'atoparon restos arqueolóxicos d'antigües villes romanes na boca de la ría en Rodiles.
Na época de la monarquía asturiana, la población allóñase de Rodiles y asítiase n'otres zones como Amandi, Camoca, Fontes o Bedriñana, nomándose de cutiu'l conceyu como territoriu maliayu, maliaiu y malayu.
Edá Media y Moderna thumb|250px|Vista del barriu de San Roque de Tazones, cola sablera y el puertu thumb|250px|Interior de la ilesia de San Salvador de Priesca. Pel sieglu XII, representantes del territoriu aconceyen col obispu Pelayo d'Uviéu al envís de poner fin a los desórdenes que taben produciéndose en tola zona. na dómina d'Alfonsu IX, constutúise'l conceyu por mor de la política repobladora y urbanizadora qu'elli mesmu anició, y ye nel añu 1270 que'l rei Alfonsu X el Sabiu concede la carta puebla o villa per intermedies d'un documentu datáu en Vitoria'l 17 d'ochobre y nel que dexa afitao que la población s'asitie dende'l llugar llamáu Buetes. Al empar que se crea'l territoriu villaviciosín, una orden Cisterciense asítiase nel fondu'l valle en Boides, au se funda'l monesteriu de Valle de Dios (Valdediós), constituyendo un señoríu xurisdiccional y qu'exerció un llabor civilizador y iguador.
Nel sieglu XIV, el territoriu pasa a denomase yá como Villaviciosa, que garra esti nome polo vicioso de les sos tierres, qu'ufríen una abondanza de productos. Tamién per esti sieglu les xentes del conceyu sofitaríen al obispu Guterre na so llucha escontra'l conde de Xixón, protexendo los intereses del príncipe Don Enrique. A lo cabero del sieglu XV un socesu marca la vida de la villa, y ésti nun ye otru que'l fueu qu'estrozó la capital destruyéndola dafechu. Por esti motivu los Reis Católicos emitieron un documentu pel qu'entreguen una cantidá de dineru col enfotu de reconstruyir tola zona. Ta afitada per esta época la esistencia d'un hospital na arrodiada del templu de Santa María, al ser el conceyu llugar de pasu nel pelegrinaxe pa Santiago pela ruta de la Costa.
El sieglu XVI dexa en Villaviciosa ún de los socesos más relevantes na historia del conceyu, que ye'l desembarcu y agospiu na villa del emperador Carlos I d'España en 1517.Carta de Carlos I, anunciando la so arribada a Villaviciosa, incluyida na Coleición de documentos inéditos pa la historia d'España, vol. II, pax. 306. El monarca, arribó a Tazones por mor d'una tormenta que fizo variar el rumbu que siguía tola corte a Santander. Yá nel conceyu, empobinóse xunto cola so hermana Leonor pa la villa agospiándose na casa de Rodrigo d'Hevia, na que quedaron trés díes y cuatro nueches completes, recibiendo mentanto a los rexidores del conceyu. Pasaos esos tres díes, abandonó'l conceyu per tierra en direición a la vecina tierra de Colunga.
Nel sieglu XVII produzse un gran cambéu na villa, tresformándose dafechu'l panorama urbanísticu de la mesma, apruciendo casones nobles, palacios y plazueles, que se caltienen anguaño bona parte d'esi espoxigue urbanu. A lo cabero'l sieglu los franciscanos funden un conventu na villa col envís de predicar les enseñances xurdíes del Conceyu de Trento, allugándose nun primer momentu na Vallera, sustituyéndose por otru nun sitiu próximu, de mayor capacidá y que la so ilesia conventual ye'l templu parroquial actual.
Sieglu XIX endelantre El sieglu XIX déxanos nel conceyu les consecuencies de la guerra peninsular, sufriendo la villa numberosos ataques, llogrando ocupar los franceses el territoriu en delles ocasiones, hasta que se-yos espulsó dafechu. En 1835 afítase definitivamente l'ayuntamientou constitucional, desaniciando los poderes conceyeros que foron ocupaos per muncho tiempu por families poderoses. A finales de sieglu una nueva clas social surde na zona, la burguesía lliberal, qu'orixina al empar el nacimientu d'un sindicalismu obreru mui revolucionariu. L'actividá comercial medra de xeitu considerable gracies al allugamientu de la so ría, entóncenes navegable.
Yá nel sieglu XX, la dictadura de Primo de Rivera trái consigo una nueva urbanización siendo de destacar la trayida d'agües y la creación de les escueles graduaes. La república tien nel conceyu ún de los bastiones más reaicionarios, al ser los sos rexidores mayoritariamente monárquicos. La guerra civil dura en Villaviciosa 15 meses, acabando'l 19 d'ochobre de 1937, cola toma de la villa poles tropes franquistes.
Los nuevos tiempos déxenmos una importante industria alimenticia (lleche y sidra), asina como una mayor dependencia de la estaya turística, gran reactivadora económica del conceyu, que mos ufre unes ablucantes paisaxes, tanto na zona interior como na parte costera, onde los sableros son de les más visitaes de toa Asturies.
Xeografía thumb|250px|Granda mareal L'accidente xeográficu más destacáu dientro de tol conceyu ye la ría de Villaviciosa, que percuerre dende la llocalidá de Güetes, un total de 7 km configurando al so blagu un tarabazáu irregular, pa dir a parar a la mar ente'l Puntal y la sable de Rodiles. A la derecha de la ría, la cuesta orixina una enorme granda llamada granda de Seloriu, orixinando otra bien asemeyada asitiada a la izquierda a la que-y llamen Les Mariñes. Perimportante ye la importancia de la ría dientro del conceyu, ya que condicionó la posición de la villa y capital dientro d'ésti. Otros acidentes fluviales d'importancia son los ríos España, La Ñora, Fabares, Grases, Sebrayu y el ríu d'Amandi, formáu pola confluyencia de les ñores Espadañal, Viacaba, Grases y Sotu. Esti últimu ríu tien continuidá na ría en Güetes.
Xeoloxía Dende'l puntu de vista xeolóxicu la carauterística más significativa dánosla l'estuariu de Villaviciosa y la cuenca que drena al traviés d'elli. Dellos autores como Caveda Solares afirmen que ta íntegramente incluyíu dientro de la cuenca Xixón-Villaviciosa siendo una de les trés principales unidaes dientro de la cuenca mesozoico-terciaria d'Asturies, llegando a constituyir una cuenca de sedimentación pelos periodos triásicu, xurásicu y cretácicu inferior.
Cuesta El conceyu pecuñarízase por tener unes estensiones considerables de grandes, tando alterada la superficie d'igual manera por llombes, valles, altures, fondigales, y cordales empobinaes cuasi en llinia reuta dende los postreros al centru, con altures poco pronunciaes y con pocques pindidures. El monte de Cualmayor na llende de Colunga, ye'l que presenta un mayor altor con 322 metros, siendo importantes tamién los cordales de Pion, Cobertoria y Cubera, que treviesen el conceyu datraviés. La so franxa costera abarca una llonxitú de 28 km meciéndose cantiles con sableros como les de la Coneyera, Ñora, España, Merón, Tazones, El Puntal, Rodiles y Misiegu. De les que Rodiles ye la más estensa.
Clima El so clima, al empar que'l restu de los conceyos costeros del país, pue dicise que ye sele, templáu y abeyosu, teniendo unes temperatures bastante prestoses, tanto nes époques ivernales como nes braniegues, presentando unes temperatures medies máximes de 18,9ºC n'agostu y una mínima de 7,7ºC en febreru.
Fauna y flora thumb|250px|Garza Onde'l conceyu tien veramente una importancia cimera ye nel orde botánicu y ornitolóxicu de la ría de Villaviciosa, siendo ún de los pocos llugares en tol Cantábricu onde podemos adicar plantes cimeres de medios dunares o xuncaleros, como tamién podemos esfrutar de la presencia d'especies protexíes y escasamente vistes como les garces, gaviluetes, anátides y maeves.
Toes estes circunstancies faen que l'estuariu de Villaviciosa seya llugar escoyíu por bien de profesionales pa la realización de dellos trabayos téunicos como la ellaboración de tesis o ponencies. Tamién hai de destacar la gran importancia que tien pa les alministraciones llocales y nacionales tol contornu de la ría, concienciando a la población del gran valir ecolóxicu que tien tola zona. Ello ye que s'executara en 1992 un plan especial de protecición paisaxística y saniamientu de la ría de Villaviciosa, incluyéndose na rede d'espacios protexíos pol PORNA y se creara la reserva natural parcial de la ría de Villaviciosa, qu'efectúa un importante llabor didácticu con más de mil visites mensuales.
Parroquies El Conceyu de Villaviciosa dixébrase en 41 parroquies:
Les Mariñes Les Mariñes ye'l topónimu supraparroquial que se refier a la zona que formen les parroquies d'Oles, Argüeru (parroquia), San Xusto, Careñes, Villaverde, Castiellu, Quintes y Quintueles. El xentiliciu ye mariñán, -ana, -ano o mariñanu, -a, -o
Toponimia
En virtú del decretu 115/2005 de 17 de payares de 2005, espublizáu nel BOPA del 2 d'avientu, foron aprobaes les formes oficiales de los topónimos del conceyu de Villaviciosa, pasando a ser oficiales en tolos casos les denomaciones n'asturianu, sacante nos casos de San Justo/San Xusto y Santa Eugenia/Santoxenia, nos que s'optó por caltener una denomación billingüe. Les denomaciones agora oficializaes son les únices que podrán apaecer na señalización viaria y nos mapes oficiales.
Evolución demográfica
La evolución que siguiera'l conceyu per tol sieglu XX y lo que llevamos d'ésti, dexáranos un saldu decreciente en tornu a les 5.000 persones, tomando como data d'aniciu 1900. Dos son les etapes nes que podemos separtar esta evolución. Una primera, que diría dende principios de la centuria pasada hasta la década de los 40, y na que la población s'estabiliza en tornu a 22.000 habitantes. De magar entós, entama la segunda etapa, que dura hasta los nuesos díes. Equí la tendencia anterior ruempe y entama un retrocesu continuu, muncho más marcáu nel periodu de 1960-1980, presentando anguaño una cifra de 14.457 habitantes. Con too esto, les estructures demográfiques del conceyu entamen a rompese y desequilibrase, aumentando la edá media de la población y provocando un avieyamientu de la mesma.
Según datos del padrón conceyeru, en 2008 produxérase una gran medría tocántenes a otros años anteriores allugándose la cifra d'habitantes en 14.944.