La Lliga Hanseática, tamién nomada Hanse o Hansa (en baxu alemán: Hanse o Dudesche Hanse; en llatín Hansa, Hansa Teutonica o Liga Hanseatica) foi una confederación comercial y defensiva de los gremios mercantiles d'un bon númberu de ciudaes del norte d'Europa que dominó el comerciu nes agües del mar Bálticu y el mar del Norte y, al traviés de los puertos d'esos mares, en bona parte de les tierres interiores del norte d'Europa nos sieglos finales de la Edá Media y los primeros de la Edá Moderna (sieglos XIII-XVII).
La lliga creóse pa protexer los intereses económicos y los privilexos diplomáticos de los mercaderes agremiaos nes ciudaes, países y rutes de comerciu que visitaben. Les ciudaes de la Hansa teníen un sistema llegal propiu, y armaben exércitos de so p'axudase y protexese unes a otres. Pese a ello la organización nun yera una ciudá-estáu, ni tampoco puede llamáse-y una confederación de ciudaes-estáu, una y bones solo perpoques de les ciudaes teníen una autonomía comparable a la que tenía una ciudá imperial llibreHansen, Mogens Herman. A comparative study of thirty city-state cultures: an investigation, p. 305. Royal Danish Academy of Sciences & Letters: Copenhagen Polis Centre (Historisk-filosofiske Skrifter 21), 2000..
L'alcordanza de la Hansa caltiénse anguaño nos nomes de delles empreses y instituciones: la compañía aérea de bandera alemana Lufthansa (Air Hansa), l'equipu de fútbol de la ciudá de Rostock (F.C. Hansa Rostock), una universidá de la ciudá holandesa de Groningen (Hanzehogeschool Groningen, Universidá Hanseática de la Ciencia Aplicada), el bancu Hansabank (anguaño Swedbank) y el festival marítimu de Rostock (Hanse Sail). Una de les mayores compañíes navieres alemanes, hasta la so quiebra en 1980, nomábase DDG Hansa.
Historia Los historiadores avecen a remontar los oríxenes de la Lliga al momentu de desarrollu de la ciudá de Lübeck, nel norte d'Alemaña. Esta ciudá, que tien puertu nel mar Bálticu, empezó a garrar puxu en 1159, dempués de que'l duque de Saxonia y Bavaria Enrique-y la quitara al conde de Schauenberg y Holstein Dolfu II, que la fundara en 1143 y ficiera un castiellu nella. Primero d'eso el mar Bálticu yá tenía sío escenariu d'aventures esploratories -los marinos de la islla sueca de Gotland xubieron pelos ríos aportando a ciudaes tan llonxanas del mar como Novgorod, por exemplu- y tamién zona d'actividá de bandes de pirates, pero la escala del comerciu al traviés d'elli yera enforma pequeña primero de que se desarrollara la Lliga Hanseática. Les ciudaes alemanes habríen facese en perpocos años, nel sieglu XIII, col control del comerciu nesti mar, y la ciudá de Lübeck convirtióse nel puntu central de les rutes de comerciu que conectaben les ciudaes de los mares Bálticu y del Norte. El puntu cimeru de la so hexemonía algamolu nel sieglu XV, entamando entonces una lenta decayencia hasta la desapaición de la Lliga nel sieglu XVII. right|thumb|250px|Catedral de Lübeck (Lübecker Dom). La so construcción entamó en 1173 por encargu d'Enrique'l Lleón, duque de Saxonia y Bavaria. Fundación y formación Lübeck convirtióse nuna base pa que los mercaderes de Saxonia y Westfalia comerciaran con puertos asitiaos al norte y al este d'ella. Bien de tiempu primeru de que'l términu Hanse apareciera nún documentu en 1267 los comerciantes de delles ciudaes entamaran a formar gremios (o Hansa) pa comerciar con ciudaes del otru llau del mar, especialmente coles de la fastera oriental del Bálticu, económicamente menos desarrollaes. Esta zona yera rica en madera, cera, ámbar, resinas y pieles que, amás del trigu y el centén, yeren baxaes en barca dende les tierres interiores a les ciudaes portuaries, aú yeren embarcaes nos barcos de la Hansa. Eses ciudaes foron creando gremios de comerciantes (Hansa) y tamién los sos propios exércitos, nos que los gremios taben obligaos, cuando facía falta, a poner soldaos. Aidábense militarmente ente elles, y avezaben a poner tamién soldaos nos barcos comerciales pa protexelos.
Primero de que se formara la Hansa yera la ciudá sueca de Visby la que dominaba'l comerciu nel Bálticu. Mercaderes de la ciudá establecieran, en 1080, un puestu comercial, nomáu Gutagard o Gotenhof, na ciudá rusa de Novgorod.. Los mercaderes alemanes primero instaláronse tamién nelli, pero dempués llevantaron, agües arriba del ríu Volkhov, uno propiu, que nomaron Peterhof. Esto ficiéronlo na primer metá del sieglu XIII, y pa 1229 los mercaderes alemanes yá consiguieran ciertos privilexos na ciudá qu'afitaron la so posiciónTorna de los privilexos de los mercaderes alemanes en Novgorod (n'inglés)
Nesos documentos, sicasí, nun s'usaba entá la pallabra Hanse, que nun apaez davezu hasta la fundación de la Lliga en 1356; los habitantes de Gotland (islla sueca aú s'asitia Visby) usaben, en cuenta d'ella, la pallabra varjag.
Les sociedaes gremiales trabayaron pa eliminar les restricciones al comerciu per ende. Por exemplu, en 1157 los mercaderes de la Hansa de Colonia convencieron al rei inglés Enrique II de que los lliberara de tolos peaxes en Londres y de que-yos dexara comerciar faciendo feries per toa Inglaterra. La ciudá de Lübeck, la reina de la Hansa, que facía de puertu intermediariu ente los mares Bálticu y del Norte, consiguió el privilexu imperial de convertise nuna ciudá imperial llibre, como tamién lo yera Hamburgu dende 1189.
En 1241 Lübeck, que tenía consiguío l'accesu a los recursos pesqueros de los mares Bálticu y del Norte, formó una alianza -precursora de la Lliga- con Hamburgu, otra ciudá comercial que controlaba les rutes del comerciu de la sal de la rodiada de Lüneberg. Les ciudaes aliaes pasaron a controlar asina'l comerciu del pescáu en salazón, y especialmente el mercáu de Scania, una feria añal celebrada nesa rexón sueca al entrar la seronda na que se comerciaba con arenque. Colonia axuntose a les dos ciudaes na Dieta (asamblea) de 1260. En 1266 Enrique III concedió-y a les Hansa de Lübeck y Hamburgu un estatutu que-yos permitía comerciar n'Inglaterra, y la Hansa de Colonia xunióse a elles en 1282 pa formar una poderosa colonia hanseática en Londres. Estos alcuerdos víense facilitaos pola fragmentación de los poderes políticos de la dómina, que yeren incapaces munches vegaes de garantizar la seguridá del comerciu. Nos siguientes 50 años la Hansa foi formándose mediante la firma d'alcuerdos de cooperación y confederación coles ciudaes que salpicaben les rutes comerciales al este y al oeste de Lübeck. Esta ciudá siguió siendo l'exe y la ciudá principal de la confederación, que adquirió un carácter oficial na Dieta celebrada nesa ciudá en 1356. right|thumb|300px|Colonia en 1411 D'otra banda, en 1258 comerciantes de la ciudá holandesa de Groningen consiguieron el derechu de comerciar n'Inglaterra, y tamién privilexos pal comerciu dientro d'Holanda. Groningen yera, ya d'aquella, un miembru del guañu de Lliga Hanseática que, de manera entá non oficial, taba formándose. Yá años anantes, en 1227, dos mercaderes d'esa ciudá figuraben como testigos, en Gotland, d'un tratáu firmáu ente la Hansa y el príncipe de Smolensk, y había contactos regulares de los mercaderes d'esa ciudá colos d'Hamburgu y Bremen. En 1273 l'abá d'Aduard (una villa asitiada a les afueres de Groningen) consiguió, del arzobispu d'Hamburgu, el derechu de comerciar cola ciudá alemana de Stade, ribereña del ríu ElbaHistoria breve de Groningen (n'inglés).
Nel periodu ente 1300 y 1500, sicasí, el comerciu a gran distancia de Groningen amenorgó, debilitando la posición de la ciudá dientro la Lliga, cola que tuvo dellos desencuentros. Asina, en 1358 Lübeck unvió cartas a tolos miembros de la Hansa nes que-yos pedía que ficieran un boicot comercial a Flandes, pero Groningen nun recibió la carta y, cuando-y llegó al final, protestó por tener que boicotear a los sos vecinos, magar qu'acabó sumándose al bloquéu comercial. Diez años dempués tamién refugó participar nuna flota que la Lliga axuntó pa enfrentase al rei Waldemar de Dinamarca pa protexer la llibertá de navegación al traviés del Øresund. Pese a ello Groningen siguió siendo miembru de la Hansa, y nel entamu del sieglu XV agospió la celebración d'una asamblea de la Lliga.
Espansión right|thumb|300px|Principales rutes comerciales de la Hansa L'ascensu de Lübeck, y el so accesu al comerciu con Escandinavia y el Rus de Kiev, fízo-y entrar en competencia direuta colos mercaderes escandinavos, que teníen previamente'l control d'eses rutes. La competición, sicasí, finó tres de firmar un tratáu cola Hansa de Visby, pol que los mercaderes de Lübeck vieron aseguráu el accesu al puertu fluvial de Novgorod, aú construyeron un puestu comercial o Kontor. Esi tratáu foi siguíu por otros similares con otres ciudaes del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, y la Lliga foi tomando forma. Nunca, por embargu, foi una federación como tal. Ye cierto que hubo reuniones (Hansetag o dietes hanseátiques) de les ciudaes de la Lliga en Lübeck a partir de 1356, pero nun teníen una periodicidá regular, había ciudaes que decidíen nun mandar representantes y los alcuerdos que s'adoptaben nun yeren de cumplimientu obligatoriu. A lo llargo del tiempu la rede d'aliances crecía y menguaba, xuniendo a un númberu variable (ente 70 y 170) de ciudaes nos distintos momentos de la so esistenciaBraudel, Fernand. The Perspective of the World. Volume 3: Civilization and Capitalism, 15th–18th century. Phoenix Press. ISBN 1-84212-289-4..
La Lliga consiguió tamién establecer Kontors en Bruxeles (Flandes), Bergen (Noruega) y Londres. Esos puestos comerciales medraron hasta convertise n'enclaves foriatos dientro d'eses ciudaes. El de Londres, establecíu en 1320, allugábase al oeste de la ponte de Londres (London Bridge), nel llugar qu'anguaño ocupa la estación de ferrocarril de Cannon Street. Col tiempu foi medrando hasta ser un barriu amuralláu coles sos propies cases, oficines, ilesies, almacenes, oficina de pesos y midíes... La primer referencia al enclave col nome de Steelyard (del alemán der Stahlhof) ye de 1422. Además d'estos grandes Kontors, nes ciudaes hanseátiques había un representante comercial y un almacén de la Lliga. N'Inglaterra, por exemplu, habíalos en Boston, Bristol, King's Lynn, Ipswich, Norwich, Yarmouth y York. right|thumb|300px|L'Oostershuis, el Kontor d'Amberes La Lliga, que comenzó comerciando con texíos de llana basto, tuvo l'efectu de desarrollar, amás del comerciu, la industria testil del norte d'Alemaña, qu'ameyoró la calidá de los sos productos de llana y entamó a producir teles de llinu y inclusive sedaFrederick Engels, The Peasant War in Germany. Incluyíu nes Obres Completes de Karl Marx y Frederick Engels (Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels), New York, International Publishers, 1978) p. 400.. Esi procesu de refinamientu de la producción industrial afectó a otros sectores industriales: talla en madera, producción d'armes, grabáu en metal, tresformaos de la madera... En poques pallabres, el monopoliu de la navegación y el comerciu marítimu de la Lliga, que duró más d'un sieglu, fizo posible que'l Renacimientu aportara al norte d'Alemaña muncho tiempu anantes que al restu d'EuropaFrederick Engels, The Peasant War in Germany. Incluyíu nes Obres Completes de Karl Marx y Frederick Engels (Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels), New York, International Publishers, 1978) p. 400..
Los productos colos que comerciaba la Lliga incluyíen madera, pieles, resina, llinu, miel, trigu y centén, que yeren llevaos del este d'Europa a Flandes ya Inglaterra y intercambiaos por ropa y bienes manufacturaos producíos nesos países. Dende Suecia, pela so banda, traía mineral de cobre y fierro y pescáu en salazón.