Denomínase arte griegu al estilu propiu de l'Antigua Grecia carauterizáu pola busca de la belleza ideal, y que teniendo como precedentes l'arte cicládicu, el minoicu y el micénicu se desarrolla dende'l sieglu IX hasta'l periodu llamáu helenísticu, dómina qu'abarca dende la muerte d'Alexandru Magnu (añu 323 e.C.) hasta la conquista romana de Grecia (146 e.C.) y la batalla naval d'Accio (31 e.C.).
Periodos Xeométricu (sieglos IX y VIII e. C.) ya orientalizante (final del sieglu VIII y empiezos del VII e. C.) Arcaicu (sieglos VII y VI e. C.). Severu, clásicu tempranu o arcaicu final (finales del sieglu VI y empiezos del V e. C.) Clásicu (sieglos V y IV e. C.) Helenísticu
Precedentes
Arte de les Cíclades. Arte Minoicu. Arte micénicu
Periodu Arcaicu
Los órdenes arquiteutónicos y la arquiteutura griega del periodu arcaicu El templu ye'l llar d'un dios, o meyor: la casa de la estatua d'un dios, pero non un llugar d'aconceyamientu.
Dóricu, xónicu y corintiu son los trés órdenes griegos, entendiendo por orde'l d'un edificiu que tenga estos trés elementos fundamentales: pedestal, columna y entablamentu. Tola arquiteutura griega pertenez, poro, a la categoría d'arquiteutura arquitrabao, que nun fai usu del arcu y la bóveda.
El dóricu tien como base un pedestal de trés escalones, dos estereobatos (escalones inferior y mediu) y un estilobatu (escalón cimeru). La columna nun tien basa, asina que'l fuste sal dende lestilobatu. Venti (o dieciséis) estríes o fendedures llonxitudinales xunies n'arista vivo nel cuerpu del fuste realcen la verticalidá de la columna. El diámetru del fuste mengua dende lestilobatu al capitel, pero esta disminución nun ye en realidá regular: la columna aumenta de volume nel centru nel nomáu éntasis. El capitel fórmase con una moldura (collarín), un nucleu principal en forma de platu (equinu) y un prisma cuadrangular (ábacu) que va rematar la columna. Nel ábacu descansen los trés elementos horizontales del entablamentu: l'arquitrabe, el frisu y la cornisa.
El xónicu naz n'Asia como una construcción de formes orientales, sobre manera nos capiteles. La columna xónica tien un elementu que l'orde dóricu nun usara xamás: la basa. El capitel tien equinu con oves, una voluta —una almuhadina colos estremos enroscaos n'espiral— y un ábacu decoráu con fueyes y dardos. Al contrariu que nel arquitrabe dóricu, que ye llisu, l'arquitrabe xónicu divídise en trés fasciae o bandes horizontales.
L'ordenes dóricu y xónicu apaecen al entamu de la cultura griega, mientres que l'orde corintiu va ser un deriváu tardíu del orde xónicu, del que se va estremar nel capitel con fueyes d'acantu. L'elementu principal del templu fórmalu una sala rectangular (cella o naos) que guarda la estatua del dios al que'l templu ta dedicáu. Delantre la puerta d'esti recintu hai por regla xeneral un pórticu (pronaos) con parés llaterales con dos pilastres (antae), una a cada llau de la entrada. Cuando ente elles esisten columnes falamos de columnes in antis o de templu in antis. Nel estremu opuestu a la cella llevántase un falsu pórticu (opistodomos), incomunicáu col templu, o bien una cámara sin accesu al esterior (ádyton) pero con accesu dende la cella. Los templos monumentales tienen amás pórticos de columnes; unes veces arrodiénlu pelos costaos (templu perípteru), otres reduzse a la fachada principal (próstilu) y a la del opistodomos (templu anfi próstilu). Dependiendo del númberu de columnes del so frontispiciu, el templu pue ser dístilu (dos columnes), tetrástilu (cuatro), hexástilu (seis), octástilu (ocho), etc.
Arquiteutura dórica arcaica nel sieglu VI e. C. La basílica de Paestum (Nápoles) dedícase a Hera; ye un templu cuasi pseudodípteru, con pronaos de trés columnes in antis y nueve na fachada; la cella divídese en dos naves con una filera de columnes idéntiques a les de los pórticos. Toles columnes acentúen l'entásis.
Arquiteutura xónica arcaica A comienzos del sieglu VI e. C. el rei Creso de Lidia ayuda a los sos vecinos, los xonios d'Ephesus, a construyir el colosal Artemision sobre cimientos d'edificios más vieyos. Ye un templu xónicu dípteru, con columnes de base xónica. Les columnes tienen el pie del fuste decoráu con relieves; el fuste márcase con fendedures (ente cuarenta y cuarenta y ocho) de tipu dóricu; la voluta de los capiteles lleva una ornamentación de tipu arcaicu.
El templu xónicu arcaicu del que más restos se conserven ye'l pequeñu Tesoru de los Sifnios, en Delfos (circa 530-520 enantes de Cristo). Pertenez esti templu a una serie de cuatro tesoros de mármole nel recintu d'Apolu polos sifnios, los knidios, los masaliotas y los habitantes de Clazomene. Dístilos in antis toos ellos, los dos primeros lleven estatues de muyer (cariátides) en función de columnes.
Escultura
El kouros y la koreDos tipos xenéricos ocupen dende'l primer momentu l'atención del escultor: l'atleta desnudu (kouros) y la muyer vestida (kore). El primeru apaez siempres de pie, irguíu, adelantando la pierna izquierda. El calter de la cara axústase a les midies coles que la figura se representa: güeyos que sobresalen y malpenes fundios nes cuenques, oreyes de forma irreal pero decorativa; el pelo represéntase como una masa de llinies xeométriques superficiales cayendo sobre'l llombu; corónase la frente con un flequillu de bucles. Dacuando la boca represéntase como una llinia reuta, pero munches vegaes dóblase haza arriba nuna sorrisa, la “sorrisa arcaica”, que ye'l más espresivu de los rasgos.
Los kouroi del sieglu VII e. C., y tamién otros del añu 600 —Cleobis y Biton, pero tamién el Kouros de Sounion— tán cerca del canon exipciu pola postura que presenten, l'actitú de los brazos y los puños zarraos. Pasáu'l primer cuartu de sieglu el kouros va perdiendo esi primitivu caráyter cúbicu. Les exemplares de la década 570-560 (Apolo de Tenea, el Moscóforo) anuncien yá que pa movese en trés dimensiones l'escultor prefier trabayar en redondu y sustituyir los planos elementales por superficies convexes.
Estilu severu o Clásicu tempranu La victoria contra los perses na llanura de Maratón (490 e. C.) y Salamina (480. e. C.) fortalez la conciencia ya identidá griega. L'arte griegu d'esti sieglu va tar marcáu pol recuerdu de les Guerres Médiques, pues los perses saqueen l'Acrópolis nel 480 e. C., estrozando los sos templos y escultures. Surde asina un sentíu relixosu y ciudadanu nuevu. Van abandonándose les formes arcaíques. Son los años del llamáu Estilu severu –ente los años 490 a 450 e. C.
Escultura Dende l'añu 480 e. C. l'arte griegu ye naturalista; les formas naturales pueden vese yá idealizaes, simplificaes, estilizaes, pero enxamás descompuestes al mou primitivu. Los escultores tomen de la realidá la forma humana, el vistíu, el movimientu, les armes, los animales, tolos ingredientes necesarios pa facer grandes conxuntos monumentales —anque la exa va ser siempre l'home—; y sobre esta base real construyen arquetipos ideales. Por principiu estéticu, el cuerpu humanu desnudu concíbese como un edificiu y les sos distintes partes tienen que mostrase siempre con claridá.
Ente les escultures de la primer xeneración clásica esisten tovía kouroi —exemplu: el Bronce de Piombino— que apoyen dambos pies con igual firmeza nel suelu como facíen los prototipos arcaicos. Pero hai otra actitú más típica, que reflexa meyor l'ideal que los artistes persiguen, y ye la d'aquellos dioses y atletes que doblen la pierna adelantada pola rodiella y descargen cuasi tol pesu n'otra pierna, quedando asina una pierna de sostén y la otra pierna llibre. Esta novedá, qu'asoma yá nel llamáu Efebu de Kritios, va facese cada vez más frecuente nel arte posterior. Pero amás d'estes estatues en reposu van llevantase otres en movimientu. Exemplu d'esto son el Discóbolo y el Poseidón d'Artemision.
Arquiteutura
Templu de Zeus n'Olimpia Construyíu nel Peloponesu y na zona meridional del Altis, o bosque sagráu d'Olimpia, ente los años 468 y 460 e. C, n'honor a Zeus, y siendo arquiteutu Libón d'Elis. Ye d'orde dóricu hexástilu, cola cella dividía en trés naves con dos fileres de siete columnes que sosteníen otres tantes del mesmu orde como sofitu del techu. Guardaba la estatua de Zeus de Fidias, de tipu sedente ya colosal, y qu'ocupaba cuasique un terciu del santuariu. De proporciones más pesaes que les de los templos dóricos d'época arcaica, les columnes son tamién menos clásiques que les del Partenón, edificu que se va construyir na siguiente xeneración. Dicir, como conclusión, que los temes qu'apaecen nos frontones proceden de dos mitos que tán en rellación col orixe de los xuegos y les competiciones deportives: la carrera de carros de Pelops ya Enomao y la llucha de los lapitas y los centauros.
Templu d'Aphaia A principios de sieglu los habitantes de la islla d'Egina (Αίγινα) dediquen un templu dóricu hexástilu a la diosa llocal, Aphaia. Ye un templu que presenta toles carauterístiques del dóricu clásicu. La cella divídise en trés naves por dos fileres de columnes superpuestes en dos pisos, formando les más altes unes galeríes llaterales. Les escultures de los frontones conócense dende 1811, añu en que'l rei Ludwig I de Baviera les compra pa la Gliptoteca de Munich llueu de que les restaurara en Roma l'escultor Bertel Thorwaldsen.
Periodu Clásicu
Arquiteutura
Acrópolis d'Atenes Partenón
Entama a construyise nel añu 447 e.C. n'Atenes según proyeutos de los arquiteutos Ictino y Calícrates, y siguiendo'l conseyu y paecer de Fidias, encargáu de llevar la direición de toles obres de l'Acrópolis. Emplégase cuasi como únicu material el mármole, inclusive pa les teyes. Pese a los daños sufríos a lo llargo del tiempu llega hasta nós en relativu bon estáu de conservación. Ye un templu dóricu octástilu (8x17 columnes) de 69,50 metros de llonxitú y 31 d'anchor; la cella divídese en dos partes desiguales con una muria tresversal que tresforma'l recintu nun doble templu de seis columnes delantre de caúna de les sos puertes. Na más grande de les estancies podía atopase la estatua crisoelefantina de la Parthénos de Fidias ente una columnata dórica con arquitrabe; sobre ésti descansaba otra culumnata, dórica tamién, que sostenía les vigues del techu, que quiciabes fuera de madera y del que nun queden restos. El recintu del tesoru, más pequeñu que l'anterior ya incomunicáu con ésti, tenía'l techu apoyáu en cuatro columnes xóniques.
La arquiteutura del Partenón obedez a un canon más xeométricu qu'aritméticu. La impresión d'elasticidá que producen les sos llinies ye resultáu de la curvatura de los elementos en teoría rectillíneos. Asina, l'estilobatu dobla les sos aristes dexando los ángulos estremos a un nivel más baxu que'l del centru; toles columnes presenten la disminución y el éntasis; les columnes de les esquines son más voluminoses que les intermedies; les columnes del peristilu inclínense un poco contra los murios de la cella y toles superficies verticales sufren tamién una pequeña cayida contra l'interior, mientres l'entablamentu fai lo mesmo pero en sentíu contrariu. Toes estes esviaciones queríen correxir ilusiones óptiques pa nun facer del estilobatu rectu un miembru pasivu y non activu.
Templu d'Atenea Niké