thumb|240px|Achillea millefolium thumb|240px|Ilustración thumb|240px|Ilustración thumb|240px|Vista de la planta 240px|thumb| La ye una especie yerbácea perteneciente a la familia de les Compuestes (Asteraceae).
Descripción Esta planta pertenez a la familia de les asteracees, ye yerbácea y de la so rizoma pueden salir unu o dellos tarmos erectos qu'escasamente se ramifiquen.
Les flores diminutes xuntar no que denominamos capítulos con cinco lígules, que más o menos compautos da la sensación de ser una única flor.
Non tolos capítulos son heterógamos, esto ye, non toles flores son hermafrodites o tienen los dos sexos, sinón que van acompañaes d'otres que son unisexuales o d'un únicu sexu. Tolos capítulos radiales formen el corimbu.
Na primer semeya de la izquierda apréciense tantu les flores como les lígulas, puede apreciase, anque ésta nun mide más de 3 o 4 mm, que son tridentaes o acabaes en forma de tres dientes. Les flores diminutes del centru son flosculosas, de corola con cinco pétalos y actinomorfes. La tercer semeya amuesa en detalle'l arreyo o cubierta qu'envolubra al receptáculu nel que s'aprecien les brácteas en forma llanceolada y un pocu ovada que lo envolubra (esa especie d'escames qu'arrodia a les flores). Esti tipu d'arreyo denominar arreyo plurifloro al arrodiar a delles flores. El frutu de la Achillea millefolium ye un aqueniu y escarez de miriguanos.
Esta planta mielícola estremar de les sos hermanes principalmente nes sos fueyes que lleguen a midir hasta 15 cm de llargu y centímetru y mediu d'anchu. Como puede apreciase na cuarta fotografía, les fueyes estremar en segmentos bien pronunciaos que lleguen práuticamente al nerviu central de la fueya, estos segmentos de la mesma, vuelven estremase. El tarmu ye tomentoso o con pequeños pelos enrevesosos, finos y delgaos que-y da una sensación de terciopelu, nes fueyes tamién s'aprecien pero menos trupos.
Distribución y hábitat Probablemente vien d'Eurasia. Habita principalmente n'Asia y la zona mediterránea d'Europa, anque ye menos abondosa ya inclusive inesistente en rexones como Andalucía y el sur de Portugal. Habita tamién otros sitios n'América por causa de la dispersión accidental que fixeron los humanos.
Crez en praos incultos, en cantu de caminos o regueros; llugares húmedos.
Ecoloxía De forma natural, la cenoyina crez en zones non demasiáu seques y bien drenaes. Puede atopase en camperes, en campos cultivaos o non y de cutiu al pie de les carreteres, en fasteres de monte y en zones montiegues. Puede atopase ente los 0 y 2.400 m d'altitú, anque prefier altitúes inferiores a los 1.500 m. A partir de los 1.000 m escontra riba tien un porte más pequeñu y más arume.
Anque ye una planta bien tolerante a cualquier tipu de clima, requier unes condiciones templaes o templaes-fríes. Aguanta bien les xelaes (hasta −15 °C) y a la seca. De normal quier condiciones de plenu sol.
En cuanto al tipu de suelu, polo xeneral puede dicise que s'afai bien a tou tipu de suelos (ácidos o básicos, caliares, secos), siempres que tean bien drenaos una y bones nun aguanta'l encharcamiento. Poro, prefier suelos arenosos y frescos primero que suelos magrizos y compautos. Crez bien en suelos probes.
Toxicidá Les partes aérees de Achillea millefolium contienen sustancies que la so inxestión puede provocar efeutos adversos sobre la salú, pola presencia de monoterpenos bicíclicos nel aceite esencial de la planta fresca, la planta seca, les flores y les fueyes.
Usos en xardinería Les plantes del xéneru Achillea ye bien utilizáu en xardinería tantu poles sos flores como pol so golor. Especialmente utilizáu en arriates con bona resistencia a los suelos probes. Soporten bien la seca.
Taxonomía Achillea millefolium describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 2: 899. 1753.
Etimoloxía Achillea nome xenéricu nomáu n'honor d'Aquiles.CRONQUIST, A., A. H. HOLMGREN, N. H. HOLMGREN, J. L. REVEAL & P. K. HOLMGREN (1994) Intermountain Flora. Vascular Plants of the Intermountain West. U.S.A. Vol. 5. Asterales. Indicóse tamién que'l nome, más específicamente, provién de la guerra de Troya, onde Aquiles curó a munchos de los sos soldaos y al propiu rei Télefo, rei de Micenas, utilizando'l poder que la nrama tien pa detener les hemorraxes.TRIANO, E. C. (1998) Flora del Subbético Cordobés. Catálogu, recursos ya intereses. Diputación Provincial de Córdoba.
millefolium: epítetu llatín que significa "con mil fueyes".N'Epítetos Botánicos.
Sinonimia Achillea albida Willd. Achillea alpicola (Rydb.) Rydb. Achillea ambigua Boiss. Achillea ambigua Pollini Achillea anethifolia Fisch. ex Herder Achillea angustissima Rydb. Achillea arenicola A.Heller Achillea bicolor Wender. Achillea californica Pollard Achillea ceretanica Sennen Achillea compacta Lam. Achillea coronopifolia Willd. Achillea crassifolia Colla Achillea cristata Hort. ex DC. Achillea cuspidata Wall. Achillea dentifera Rchb. Achillea eradiata Piper Achillea fusca Rydb. Achillea gigantea Pollard Achillea gracilis Raf. Achillea haenkeana Tausch Achillea Entemedia Schleich. Achillea lanata Lam. Achillea lanulosa Nutt. Achillea laxiflora A.Nelson Achillea laxiflora Pollard & Cockerell Achillea magna All. Achillea magna L. Achillea magna Haenke Achillea marginata Turcz. ex Ledeb. Achillea megacephala Raup Achillea millefolilium E.Mey. Achillea nabelekii Heimerl Achillea nigrescens (E.Mey.) Rydb. Achillea occidentalis (DC.) Raf. ex Rydb. Achillea ochroleuca Eichw. Achillea ossica K.Koch Achillea pacifica Rydb. Achillea palmeri Rydb. Achillea pannonica Scheele Achillea pannonica f. laxa Dabrowska Achillea pecten-veneris Pollard Achillea pratensis Saukel & R.Länger Achillea pseudotanitifolia Wierzb. ex Rchb. Achillea puberula Rydb. Achillea pumila Schur Achillea rosea Desf. Achillea seidlii J.Presl & C.Presl Achillea setacea Schwein. Achillea sordida (W.D.J.Koch) Dalla Torre & Sarnth. Achillea subalpina Greene Achillea subhirsuta Gilib. Achillea submillefolium Klokov & Krytzka Achillea sylvatica Becker Achillea tanacetifolia Mill. Achillea tenuifolia Salisb. Achillea tenuifolia var. albicaulis (C.A.Mey.) Trautv. Achillea tenuis Schur Achillea tomentosa Pursh Achillea virgata Hort. ex DC. Achillios millefoliatus St.-Lag. Alitubus millefolium (L.) Dulac Alitubus tomentosus Dulac Chamaemelum millefolium (L.) E.H.L.Krause Chamaemelum tanacetifolium (All.) E.H.L.Krause Chamaemelum tomentosum (L.) E.H.L.KrauseAchillea millefolium en PlantList.
Nome común
N'asturianu tamién se conoz como rabu de gatu, mazanellón, pinella y salamanquina.
Ver tamién Terminoloxía descriptiva de les plantes Cronoloxía de la botánica Historia de la botánica Asteraceae#Descripción
Referencies
Bibliografía Diccionariu ilustráu de los nomes vernáculos de les plantes n'España'', Andrés Ceballos Jiménez. I.C.O.N.A. 1986. Davidse, G., M. Sousa-Peña, S. Knapp & F. Chiang Cabrera. (editores xenerales) 2012. Asteraceae. Fl. Mesoamer. 5(2): ined. Dillon, M. O. 1981. Family Compositae: Part II. Tribe Anthemideae. Flora of Peru. Fieldiana, Bot., n.s. 7: 1–21. Fernald, M. 1950. Manual (ed. 8) i–lxiv, 1–1632. American Book Co., New York. Flora of China Editorial Committee. 1988-2013. Fl. China Unpaginated. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis. Flora of North America Editorial Committee, e. 2006. Magnoliophyta: Asteridae, part 6: Asteraceae, part 1. 19: i–xxiv. In Fl. N. Amer.. Oxford University Press, New York. Gibbs Russell, G. E., W. G. Welman, E. Reitief, K. L. Immelman, G. Germishuizen, B. J. Pienaar, M. v. Wyk & A. Nicholas. 1987. List of species of southern African plants. Mem. Bot. Surv. S. Africa 2(1–2): 1–152(pt. 1), 1–270(pt. 2). Gleason, H. A. 1968. The Sympetalous Dicotyledoneae. vol. 3. 596 pp. In H. A. Gleason Ill. Fl. N. U.S. (ed. 3). New York Botanical Garden, New York. Gleason, H. A. & A. J. Cronquist. 1991. Man. Man. Vasc. Pl. N.E. U.S. (ed. 2) i–910. New York Botanical Garden, Bronx. Great Plains Flora Association. 1986. Fl. Great Plains i–vii, 1–1392. University Press of Kansas, Lawrence.
Enllaces esternos
Achillea millefolium nel Real Xardín Botánicu de Madrid (España).
millefolium Categoría:Plantes melecinales Categoría:Flora d'Europa Categoría:Flora d'Asia Categoría:Plantes yerbácees Categoría:Plantes descrites en 1753 Categoría:Plantes descrites por Linnaeus