L' ye una especie del xéneru Rubus nativa d'Europa y norte d'Asia. thumb| thumb|Artimora negra. Acuarela (1893). Descripción Trátase d'un arbustu perenne d'ente 1,5 y 2,5 m d'altor. Crez con mayor frecuencia n'escamplaes de montes o praos, cuantimás onde'l fueu o les baltes dexaron un espaciu abiertu por qu'espollete esta colonizadora comenenciosa. Ye de bon cultivu y tien enclín a estendese nun siendo que la caltenga so control. Prefier suelos fondos y ácidos, pos los caliares producen clorosis.

El so frutu ye conocíu col mesmu nome que la planta y consiste nuna polidrupa de sabor fuerte y duce. L'artimora fructifica a finales de branu o principios de seronda. Esta fruta del monte ye paecida a la mora, pero más pequeña y blandia.

L'artimora negra (Rubus occidentalis) y l'artimora azul (Rubus leucodermis) son naturales d'América. N'Asia (dende la India hasta China) esisten alredor de 180 tipos d'artimores inda non catalogaos.

Anguaño esisten dos crucies de R. idaeus con especies americanes R. occidentalis. D'estes cruces llográronse distintes variedaes p'ameyorar la producción de frutu, que llega a los dos colleches añales (floriamientu de primavera y braniza). thumb|Artu moral con flores. thumb|Artu moral inmaduru. L'artimora mariella afaise fácilmente a zones húmedes, creciendo xeneralmente en campos, zones pantanoses y en montes claros. Ye consumida davezu en países escandinavos. Presenta tres variedaes: goldie, amber y fallgold.

Propiedaes Ente otros nutrientes, les sos frutes contienen cantidaes considerables d'ácidu elágico, una sustancia que podría ser beneficiosa na quimioprevención de ciertos tipos de cáncer. Les artimores escures (negres y azules) contienen cantidaes considerables d'antocianina –igual que l'ácidu elágico, un biofenol– que s'aplica contra los radicales llibres d'osíxenu, los que provoquen la dexeneración de célules y de los órganos en mamíferos. Estudios de la Ohio State University empobinaos pol profesor Gary Stoner llevaron a la presentación d'una solicitú de patente nos Estaos Xuníos (), respectu de los usos del ácidu elágico y la antocianina pa combatir la dexeneración d'órganos y distintos tipos de cáncer.

thumb|Un tazón con artimores recién collechaes thumb|

Química La vitamina C y los compuestos fenólicos tán presentes nes artimores coloraes. En particular, les antocianinas cianidina-3-sophorosida, cianidina-3-(2 (G) -glucosylrutinoside) y cianidina-3-glucósido, los dos elagitaninos sanguiin H-6 y lambertianina C tán presentes xunto con niveles de traces de flavonoles, ácidu elágico y hidroxicinamato.Mullen, W.; Stewart, A. J.; Lean, M. Y.; Gardner, P.; Duthie, G. G.; Crozier, A. (2002). "Effect of freezing and storage on the phenolics, ellagitannins, flavonoids, and antioxidant capacity of red raspberries". Journal of agricultural and food chemistry 50 (18): 5197–5201. doi:10.1021/jf020141f. PMID 12188629. edit

Los compuestos polifenólicos de les granes d'artimora tienen efeutos antioxidantes in vitro,Godevac D, Tesević V, Vajs V, Milosavljević S, Stanković M., 2009. Antioxidant properties of raspberry seed extracts on micronucleus distribution in peripheral blood lymphocytes. Food Chem Toxicol. 47(11):2853-2859Aiyer HS, Kichambare S, Gupta RC 2008. Prevention of oxidative DNA damage by bioactive berry components. Nutr Cancer. 60(Suppl 1):36-42 pero nun tienen efeutu antioxidante demostráu nos seres humanos. A pesar de les cetonas d'artimora que s'atopen nos aceites de granes comercialícense como que tienen beneficios pa baxar de pesu, nun hai evidencia clínica d'esti efeutu nos seres humanos.

Taxonomía Rubus idaeus describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 1: 492–493. 1753. Etimoloxía Rubus: nome xenéricu que remanez del llatín que significa ‘artu’ o ‘artimora’ o de ruber ‘colloráu’.En Nomes Botánicos

idaeus: epítetu llatín que significa "del monte Día"N'Epítetos Botánicos Variedaes Rubus idaeus f. albus (Weston) Rehder Rubus idaeus f. biflorus (Weston) Rehder Rubus idaeus f. laevis (Weston) Rehder Rubus idaeus subsp. melanolasius Dieck ex Focke Rubus idaeus subsp. nipponicus Focke Rubus idaeus f. sterilis (Kóhler) Focke Rubus idaeus subsp. strigosus (Michx.) Focke Rubus idaeus f. succineus Rehder Rubus idaeus f. tonsus Fernald Rubus idaeus var. viburnifolius (Greene) A.Berger Sinonimia Batidaea escurre (L.) Nieuwl. Batidaea strigosa subsp. itascica Greene Batidaea vulgaris Nieuwl. Batidea peramoena Greene Rubus acanthocladus Borb s Rubus buschii (Rozanova) Grossh. Rubus chrysocarpus Čelak. ex Gyer Rubus × euroasiaticus Sinkova Rubus fragrans Salisb. Rubus frambaesianus Lam. Rubus glaber Mill. ex Simonk. Rubus greeneanus L.H.Bailey Rubus leesii Bab. Rubus obtusifolius Willd. Rubus sericeus Gilib. Rubus strigosus var. caudatus B.L.Rob. & J.Schrenk Rubus vulgatus Rozanova

Nome común

Ver tamién Terminoloxía descriptiva de les plantes Carauterístiques de les lamiacees

Referencies

Bibliografía CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City. Flora of China Editorial Committee. 2003. Flora of China (Pittosporaceae through Connaraceae). 9: 1–496. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong (eds.) Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis. Great Plains Flora Association. 1986. Fl. Great Plains i–vii, 1–1392. University Press of Kansas, Lawrence. Hitchcock, C. H., A.J. Cronquist, F. M. Ownbey & J. W. Thompson. 1961. Saxifragaceae to Ericaceae. Part III: 614pp. In C. L. Hitchcock Vasc. Pl. Pacif. N.W.. University of Washington Press, Seattle. Enllaces esternos

idaeus Categoría:Bagues Categoría:Plantes de clima templáu marítimu Categoría:Plantes de clima continental húmedu Categoría:Plantes melecinales Categoría:Plantes descrites en 1753 Categoría:Plantes descrites por Linnaeus Categoría:TBSpecies