El flamencu ye un estilu de danza propiu d'Andalucía. Les sos principales facetes son el cante, el toque y el baille, cuntando tamién coles sos propies tradiciones y normes. Tal que lo conocemos anguaño data del sieglu XVIII, y esiste discutiniu sobre'l so orixe, yá que anque esisten distintes opiniones y aguaes, nenguna d'elles pudo ser comprobada de forma histórica. Anque'l diccionariu de la RAE acomuñar especialmente a la etnia xitana,Vease la 3ª acepción del términu flamencu nel Diccionariu de Real Academia Española. ye más que perceptible la fusión de les distintes cultures que coincidieron na Andalucía de la dómina. De toles hipótesis sobre'l so orixe, la tesis más estendida ye la qu'espón l'orixe moriscu, solo que'l mestizaje cultural que daquella se dio n'Andalucía: naturales, musulmanes, xitanos, castellanos y xudíos; favoreció la so creación. Ello ye que yá esistía na rexón d'Andalucía los so xerme muncho primero de que los xitanos llegaren, teniendo tamién en cuenta qu'había xitanos n'otres rexones d'España y d'Europa, pero'l flamencu foi namái cultiváu polos que s'atopaben n'Andalucía.<
En payares de 2010 la Unesco declarar Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá, Yahoo Noticies, 16 de payares de 2010, consultáu'l mesmu día. a iniciativa de les comunidaes autónomes d'Andalucía, Estremadura y Murcia. Amás ye Patrimoniu Cultural Inmaterial Etnolóxicu Andaluz y ta inscritu nel Inventariu Xeneral de Bienes Muebles de la Rexón de Murcia establecíu pola Direición Xeneral de Belles Artes y Bienes Culturales.
La so popularidá n'Hispanoamérica foi tal qu'en Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Méxicu, Panamá, Venezuela y Puertu Ricu surdieron diverses agrupaciones y academies.N'El Salvador l'agrupación Alma Flamenca ye considerada la máxima representante y pionero d'esti movimientu musical. El so gran espardimientu y estudiu en Chile dexó inclusive l'apaición de conocíes figures nacionales como los guitarristes Carlos Ledermann y Carlos Pacheco Torres, que imparte una cátedra de guitarra flamenca nel Conservatoriu Cimera de Música Rafael Orozco de Córdoba. En Xapón ye tan popular que se diz que nesi país hai más academies de flamencu que n'España.Entrevista al agregáu de Cultura ya Información de la Embaxada de Xapón n'España.
Etimoloxía La pallabra flamencu, referida al xéneru artísticu que se conoz so esi nome, remontar a mediaos del sieglu XIX. Nun hai certidume de la so etimoloxía, polo que se plantegaron delles hipótesis: thumb|Manuela Carrasco, bailladora Por paralelismu cola ave zancuda del mesmu nome: delles hipótesis rellacionen l'orixe del nome del xéneru flamencu coles aves zancudes del mesmu nome. Una d'elles diz que'l flamencu recibe esa denominación porque l'aspeutu y el llinguaxe corporal de los sos intérpretes recuerda a diches aves. Marius Schneider, sicasí, defende que l'orixe del términu puede tar nel nome d'estes aves, pero non na so paecencia col estilu de los bailladores sinón en que'l manera de la mio, que ye'l predominante nel repertoriu flamencu, rellacionar na simboloxía medieval, ente otros animales, col flamencu.L'Orixe Musical de los Animales Símbolos na Mitoloxía y l'Escultura Antigües. Barcelona. 1946. Por ser la música de los "fellah min gueir ard", los llabradores moriscos ensin tierra: según el notariu y políticu Blas Infante, el términu "flamencu" provién de la espresión andalusí fellah min gueir ard (فلاح من غير أرض), que significa "llabrador ensin tierra". Según él, munchos moriscos integrar nes comunidaes xitanes, coles que compartíen el so calter de minoría étnica al marxe de la cultura dominante. Infante supón que nesi caldu de cultivu tuvo de surdir el cante flamencu, como manifestación del dolor qu'esi pueblu sentía pola aniquilación de la so cultura.INFANTE, Blas.Oríxenes de lo flamenco y secretu del cante jondo. 1929-1931. Sicasí, Blas Infante nun apurre fonte histórica documental dalguna que respuenda por esta hipótesis y, teniendo en cuenta la ferrial defensa que fizo a lo llargo de la so vida d'una reforma agraria n'Andalucía, que desaníciase la mísera situación del xornaleru andaluz de la so dómina, esta interpretación paez más ideolóxica y política qu'histórica o musicolóxica. Sicasí, el Padre García Barrioso, tamién considera que l'orixe de la pallabra flamencu pudiera tar na espresión árabe usada en Marruecos fellah-mangu, que significa "los cantares de los llabradores".P. GARCÍA BARRIOSO. La música hispanomusulmana en Marruecos. Larache. 1941. Coles mesmes, Luis Antonio de Vega apurre les espresiones felahikum y felah-enkum, que tienen el mesmu significáu.DE VEGA, Luis Antonio. Orixe del Flamencu. El baille de los páxaros que s'acompañen colos sos trinos. Porque'l so orixe ta en Flandes: otru númberu d'hipótesis venceyen l'orixe del términu con Flandes. Según Felipe Pedrell el flamencu llegó a España dende eses tierres na dómina de Carlos V, d'ende'l so nome.PEDRELL, Felipe. Cancioneru Musical Popular Español. Tomu II, Apéndiz. Dalgunos añaden que nos bailles que s'entamaron pa dar la bienvenida a dichu monarca auriar col berru de ¡Báilla-y al flamencu! Sicasí'l términu "flamencu" venceyáu a la música y al baille surdió a mediaos del sieglu XIX, dellos sieglos dempués d'esi fechu. Porque a los xitanos conózse-yos tamién como flamencos: en 1881 Demófilo, nel primer estudiu sobre'l flamencu, argumentó qu'esti xéneru debe'l so nome a que los sos principales cultivadores, los xitanos, yeren conocíos frecuentemente n'Andalucía baxu dicha denominación.Demófilo añade que los andaluces llamaben "flamencos" a los xitanos en sentíu humorísticu, pos pa nomar "lo morico" ("caló" y "calé" signifiquen "negru") recurrín'irónicamente al prototipu de "lo rubio". Los andaluces, en contrapartida, yeren llamaos gachós polos xitanos. MACHADO ÁLVAREZ, Antonio. Coleición de Cantares flamencos recoyíos y anotaos por Demófilo. Sevilla. 1881. Vease la definición de gaché nel DRAE. En 1841 George Borrow nel so llibru Los Zíncali: Los xitanos d'España yá recoyera esta denominación popular, lo que refuerza l'argumentación de Demófilo.
Nun se tien certidume del motivu pol que los xitanos yeren llamaos "flamencos", sicasí hai numberoses noticies qu'apunten escontra un orixe jergal, asitiando al términu "flamencu" dientro del léxicu propiu de la germanía. Esta teoría sostién que "flamencu" deriva de flamancia, pallabra que provién de "flama" y qu'en germanía referir al temperamentu fogosu de los xitanos. Nel mesmu sentíu'l diccionariu de la Real Academia Española diz que "flamencu" significa coloquialmente "chulu o faltante", siendo un exemplu d'ello la llocución "ponese flamencu".Vease la 4ᵘ acepción de la voz flamencu nel DRAE. Nun significáu similar, el términu "flamencu" ye usáu como sinónimu de "cuchiellu" y de "griesca" o "algazara" por Juan Ignacio González del Castillo, nel so sainete El soldáu fanfarrón (ca. 1785). Sicasí, Serafín Estébanez Calderón que nos sos Escenes andaluces (1847) apurre les primeres descripciones de situaciones flamenques, nun utilizó esi nome pa calificales.L'arabista español y catedráticu de Lliteratura Árabe na Universidá Autónoma de Madrid Serafín Fanjul nel so llibru Al-Andalus contra España (páx. 181) escribi lo siguiente sobre l'orixe de la pallabra flamencu: «tampoco falten les esplicaciones árabes: dende'l fellah manqud (“el llabrador criticáu”) que, inclusive, dellos especialistes acepten ensin xarramicar nin soltar risada, hasta l'inventu d'Isidro de les Cagigas y Fermín Requena, cronista d'Antequera, del fellah mencus (“llabrador exiliáu”): mencus ye inesplicable por inesistente en ár. (“exiliáu”=manfi; mankus, “enfermu que recayó”; manqus, “menguáu”)».
Cante jondo Según el diccionariu de la RAE, el "cante jondo" ye "el más xenuinu cante andaluz, de fondu sentimientu".Vease la definición de cante fondu o jondo nel DRAE. Esti diccionariu recueye como equivalentes les llocuciones "cante jondo" o "cante fondu", lo que respuende por que'l términu "jondo" nun ye más que la forma dialeutal andaluza de la pallabra "fondu", cola so carauterística aspiración de la h proveniente de f inicial. Sicasí Máximo José Kahn llegó a sostener que'l términu "jondo" vien de la llocución hebrea "jom-tob" o "yom-tob", desinencia de dalgunos cantares sinagogales.MEDINA AZARA (seudónimu de Máximo José Kahn). "Cante jondo y cantares sinagogales" en Revista d'Occidente. Madrid. 1930. Según García Matos y Hipólito Rossy, non tou cante flamencu ye cante jondo.GARCÍA MATOS, Manuel. "Cante flamencu, dalgunos de los sos presuntos oríxenes" en Anuariu Musical nᵘ5. 1950. Páx. 99. ROSSY, Hipólito. Teoría del Cante Flamencu. Barcelona. 1966. Páx. 15. Manuel de Falla consideraba que'l cante jondo yera'l cante antiguu, ente que'l cante flamencu yera'l modernu.DE FALLA, Manuel. "El cante jondo", en Escritos sobre Música y Músicos. Introducción y notes de SOPEÑA, Federico. Ed. Espasa Calpe. Coleición Austral nᵘ53. Madrid. 1972. ISBN 84-239-1853-X.
Distinción ente flamencu y folclor andaluz thumb|Baille por sevillanes. L'estilu flamencu foise configurando mientres el sieglu XIX, sobre'l sustratu de la música y la danza tradicionales d'Andalucía, que los sos oríxenes son antiguos y diversos. Sicasí'l flamencu nun ye'l folclor d'Andalucía (compuestu por seguidillas, sevillanes, fandangos, verdiales, trovos, el chacarrá, el vito...), sinón un xéneru artísticu fundamentalmente escénicu.
En nengún momentu de la so historia'l flamencu pasó de ser una música interpretada por minoríes, con mayor o menor espardimientu. El surdimientu de los cantaores profesionales y el tresformamientu de los cantares populares per parte de los xitanos, fixeron que'l so estilu alloñárase considerablemente de les tonaes tradicionales. El flamencu somete lo popular a una estilización tan grande que lo lleva escontra lo culto, pero ensin perder el so sabor popular.
Aun así el flamencu considérase un curiosu turísticu de primer orde para Andalucía, tanto como espectáculu como arte pal so estudiu inclusive como doctoráu o espertu universitariu. Tamién s'apurren premios a la investigación en flamencu.
Historia Créese que'l xéneru flamencu surdió a finales del sieglu XVIII en ciudaes y villes agraries de la Baxa Andalucía, destacando'l barriu de Triana (Sevilla), anque práuticamente nun hai datos relativos a eses feches y les manifestaciones d'esta dómina son más propies de la escuela bolera que del flamencu. Esisten hipótesis qu'apunten a la influencia nel flamencu de tipos de baille provenientes del subcontinente indiu -llugar d'orixe del pueblu xitanu- como ye'l casu de la danza del kathak.
El casticismu En 1783 Carlos III promulgó una pragmática que regulaba la situación social de los xitanos. Esto foi un fechu trascendental na historia de los xitanos españoles que, tres sieglos de marxinación y persecuciones, vieron cómo la so situación xurídica ameyoraba sustancialmente.
Tres la Guerra d'Independencia Española (1808-1812) desenvolver na conciencia española un sentimientu d'arguyu racial, que contrapone al ilustráu afrancesáu la fuercia telúrico del mayo, arquetipu del individualismu, la gracia y el casticismu. Nesi ambiente trunfa la moda cañí, pos el casticismu ve nel xitanu un modelu ideal d'esi individualismu. La eclosión de les escueles taurines de Ronda y Sevilla, la puxanza del bandolerismo y la fascinación polo andaluz manifestada polos viaxeros románticos europeos, fueron conformando'l costumismu andaluz, que trunfó na corte madrilana.
Los cafés cantantes thumb|300px| Café cantante, en Sevilla escontra 1888. Fotografía d'Emilio Beauchy. Los cafés cantantes yeren locales nocherniegos onde los espectadores podíen beber copes al empar qu'esfrutaben d'espectáculos musicales. Nellos frecuentemente producíense falcatrúes de too tipu, polo que la mayoría de la población vivía de llombu a ellos.