thumb|250px|El califa Harún al-Rashid recibe a una delegación de Carlomagno. Pintura de Julius Köckert.
El califatu abasí (llamáu tamién califatu abásida), foi la segunda dinastía de califes suníes (750-1258) qu'asocedieron a la de los omeyes. Tamién se conoz como califatu de Bagdag, una y bones el califatu abasí fundóse en Kufa en 750 y camudó la so capital en 762 a Bagdag.
Darréu, ente 1261 y 1517 establecer nel Exiptu mamelucu'l califatu abasí d'El Cairu.
Los abasíes basen la so pretensión al califatu na so descendencia d'Abbas ibn Abd al-Muttalib (566-652), unu de los tíos más nuevos del profeta Mahoma. Muhammad ibn 'Ali, bisnietu de Abbás, empezó la so campaña pol ascensu al poder de la so familia en Persia, mientres el reináu del califa omeya Umar II. Mientres el califatu de Marwan II, esta oposición llegó al so puntu culminante cola rebelión del imán Ibrahim, descendiente en cuarta xeneración de Abbás, na ciudá de Kufa (actual Iraq), y na provincia de Khorasán (en Persia, actual Irán). La revuelta algamó dellos ésitos considerables, pero finalmente Ibrahim foi prindáu y morrió (quiciabes asesináu) en prisión en 747. Siguió la llucha'l so hermanu Abdalah, conocíu como Abu al-'Abbas as-Saffah quien, dempués d'una victoria decisiva nel ríu Gran Zab (un afluente del ríu Tigris qu'escurre per Turquía ya Iraq) en 750, entartalló a los omeyes y foi proclamáu califa.
El socesor de Abu al-'Abbás, al-Mansur, funda en 762 la ciudá de Madinat as-Salam (Bagdag), a la que tresllada la capitalidad dende Damascu.
La dómina de máxima rellumanza correspondió al reináu de Harún al-Rashid (786-809), a partir del cual empezó una decadencia política que s'acentuaría colos sos socesores. L'últimu califa, al-Mu‘tasim, foi asesináu en 1258 polos mongoles, qu'habíen conquistáu Bagdag. Sicasí un miembru de la dinastía pudo fuxir a Exiptu y caltuvo'l poder sol control de los mamelucos. Esta última caña de la dinastía caltener hasta 1517 cuando los turcos otomanos conquistaron Siria y Exiptu.
Oríxenes
Hasta mediaos del sieglu VIII los abasíes dieren pocu de que falar. Yeren descendientes de Abbás, un tíu del profeta Mahoma que nun s'estremó especialmente nos tiempos heroicos. Los sos descendientes sofitaren al califa Alí, y anque nun paez que caltuvieren rellaciones cordiales colos omeyes, estableciérense en Humayma, una pequeña aldega de Palestina.
Más allá de les sotileces xenealóxiques, el factor fundamental foi que supieron sacar provechu de los principales grupos opuestos a los omeyes, que basaben el so ideariu n'asitiar nel califatu a un miembru de la familia del profeta. A tal fin, los abasíes empezaron a texer una combalechadura en Kufa. Pa nun cometer los errores de revueltes anteriores dir a la rexón fronteriza de Khorasán, onde emigraren munchos árabes, unviando a Abú Muslim. Ésti foi un personaxe misteriosu que proclamó que los omeyes traxeren la opresión, polo que se precisaba a un miembru de la familia del profeta pa dirixir a la comunidá musulmana y vengar les otomíes cometíes polos omeyes, ensin revelar que l'instigador de la revuelta yera Ibrahim ben Muhámmad ben Alí, que esperaba en Humayma la evolución de los acontecimientos.
Muncha xente xunir al exércitu de Abú Muslim. El restu ye historia militar: l'añu 748, aprovechando la caótica situación que se vivía nel imperiu de Marwan II, Abú Muslim conquista Merv, un añu más tarde Kufa y pocu dempués vence na batalla del Zab. Entrín y non prinden a Ibrahim ben Muhámmad ben Alí y mátenlu, y cuando los rebeldes entren en Kufa, el so socesor, al-Saffah (750-754), tamién conocíu como Abu al-'Abbas Abdullah ibn Muhammad as-Saffah o Abul `Abbas al-Saffaḥ, foi proclamáu califa.
Por fin el secretu de quién yera esi socesor fuera desveláu, y hai constancia de qu'a dalgunos -yos causó una gran decepción. Pa compensar esta perda de sofitos, al Saffah fixo tolo posible por atraese a los xefes militares que formaren l'escayu dorsal del antiguu exércitu omeya. Amás, les circunstancies nes que se produxera l'ascensión riquíen cuntar con más sofitu, lo que quedó bien claro cuando a la muerte d'Al-Saffah, dempués de solu cuatro años de mandatu, plantegóse la cuestión socesoria, qu'enfrentó a un hermanu del fináu, Abú Yá‘far, conocíu como al-Mansur, col so tíu Abdalah. La crisis decidir poles armes y si Al-Mansur pudo proclamase finalmente califa (754-775) foi gracies al decidíu sofitu que-y dieron Abu Muslim y los sos khorasanites. Pero aun así el nuevu califa nun pudo dexase'l ser estimosu y executó a Abu Muslim valiéndose d'engaños. Depués, ante la medrana de nueves revueltes ente los sos familiares mandó encarcelar a dellos de los sos tíos y matar a familiares y allegaos.
Mientres el so reináu ameyoró la economía del país, algamó gran prosperidá, enllantó l'árabe como llingua oficial y les lletres y les ciencies floriaron sol so reináu. Foi'l fundador de Bagdag, Madinat al-Salam. Morrió cerca de La Meca mientres la pelegrinación.
Sieglu VIII
A al-Mansur asocéde-y el so fíu al-Mahdi (775-785), supo caltener y aumentar el ricu califatu qu'heredó del so padre. Siguió coles meyores empecipiaes pol so padre, ameyorando la industria alimentaria y testil y la calidá de les viviendes. Mentanto, los bizantinos, aprovechando les lluches internes dende los principios del califatu abasí, fueron apoderándose de Siria, por qu'a la fin el califa unviara tropes obligando a la emperatriz Irene a roblar la paz y a pagar un tributu añal. En Khorasán, onde nun se consolidaba l'Islam, el guerreru al-Muqanna, cola idea d'alicar los ideales perses, enfrentar a los abasíes llegando a conquistar Transoxania. Los exércitos del califa llograron vence-y y A el-Muqanna suicidóse.
Al-Mahdi quixo que-y asocediera'l so fíu menor, Harún, pero'l so primoxénitu nun taba d'alcuerdu y enfrentóse al so padre, que morrió nel camín a la batalla contra'l so fíu. Asocéde-y entós el so primoxénitu, Musa al-Hadi, que tenía la intención de nomar herederu al so fíu escluyendo de la llinia socesoria al so hermanu Harún, pero morrió enantes de faelo. El celebérrimo Harún al-Rashid (786-809) ye'l califa abasí que meyor ilustra l'apoxéu de la dinastía. Curióse enforma de llamar a la yihad pa estender l'islam n'Anatolia, anque nun avanzó demasiáu. Arrodiar de gran luxu y parabuxel, alloñándose de los sos súbditos y faíase llamar «la solombra de Alá na tierra».
Tuvo que faer frente a delles rebeliones: los jariyíes tomaron por dos vegaes Mosul pero fueron sometíos y el califa mandó baltar les muralla que la arrodiaben. L'emperador bizantín Nicéforo I refugó a pagar el tributu y tuvo que ser obligáu a encomalo. Los bereberes volvieron remontase en Ifriqiya, y en Fez un rebelde llamáu Idrís fundó'l reinu independiente de los idrisidas. Ellí dirixóse un exércitu de Ibrahim al-Aglab, que se sublevó en Tunicia y fundó la dinastía de los aglabíes, con capital en Qayrawan (Kairuán). La mayoría de les revueltes encalorar con gran contundencia, polo que se siguieron d'un tiempu d'aselu. Vivióse una renacencia cultural y fixéronse traducciones al árabe de testos griegos, perses y siríacos y basándose neses conocencies realizáronse grandes meyores científiques. Tamién algamaron gran puxanza la industria y el comerciu.
Nesti momentu produz l'entamu de la decadencia del califatu. Provincies como Ifriqiya y al-Ándalus fuéronse independizando adulces y en Samarcanda sublevóse Rafi ben Layt que, en poco tiempu, independizó la Transoxania. En Khorasán subleváronse los jariyíes y el mesmu califa allegó pa encalorar la revuelta, pero morrió enantes de llegar.
Cuarta Fitna
Con tou, l'aspeutu más importante que marcó'l califatu de Harún al-Rasid foi la cuestión socesoria. Nel añu 803, xustu enantes de solmenar el so terrible golpe contra los Barmáquidas, el califa fixo públicos los términos en qu'habría de producise la socesión: unu de los sos fíos, al-Amín, habría de convertise en califa col sofitu del exércitu aparcáu en Bagdag; el so segundu fíu, Al-Mamún, habría de recibir la provincia de Khorasán, y entá cuando debía d'empresta-y fidelidá al so hermanu'l so gobiernu yera independiente na práutica. Apenes dos años dempués de la muerte del so padre, los sos dos fíos engardir nuna guerra civil de catastrófiques resultaos, conocida como Guerra Civil Abasida o Cuarta Fitna.Fourth Fitna (n'inglés) L'episodiu culminante d'esta guerra foi l'asediu a Bagdag per parte de les tropes d'al-Mamún (813-833), que se rindió en 813. Esta rindición nun traxo'l final de la guerra, que s'allargar hasta'l 819 pola decisión del califa de nomar como herederu a Ali ibn Musa, conocíu como Al-Rida (‘l'escoyíu') por ser un descendiente direutu d'Alí. A la fin, y por razones daqué escures, el mesmu califa dio fin a la conflagración. En desfaciéndose de los elementos perses qu'hasta entós conformaben el so círculu políticu decidió tornar a Bagdag. Al-Rida foi «convenientemente» envelenáu (ye consideráu mártir polos xiinos duodecimanos) y l'autoridá central restituyida.
Sieglu IX thumb|250px|Mapa del imperiu abasí escontra 820. Les conmociones polítiques coles que s'inauguró'l sieglu IX nun fueron les úniques qu'azotaron al imperiu. Detrás d'elles, y dacuando claramente interrellacionaes, esistieron importantes convulsiones sociales qu'agora se manifiesten con gran roxura y estensión xeográfica. Una de les razones d'estes convulsiones foi l'aveseda situación de los llabradores. Sometíos a una fuerte presión tributaria, taben obligaos a pagar en dineru les colleches, lo que significaba vendeles a un preciu más baxu cada vegada que los axentes fiscales teníen l'escurrimientu d'apaecer pola so aldega. La negativa o tardanza nel pagu yeren castigaes con una durez exemplar y la única salida que teníen yera la fuxida de les sos tierres, lo que provocaba que les comunidaes quedar con menos miembros y cola mesma cantidá a pagar.
En dellos casos les revueltes sociales adquirieron tintes de movimientos relixosos. Este ye'l casu de les revueltes que tuvieron como escenariu Khorasán y que se basaron na alcordanza de la carismática figura de Abú Muslim, qu'inspiró una doctrina de grupos conocíos col nome xenéricu de Jurrumiyya. Les sos doctrines otorgáben-y a Abú Muslim el rangu de profeta, negaben la resurreición, creíen na transmigración de les almes y predicaben la comunidá de muyeres, creencies direutamente herederes del mazdakismo, el gran movimientu social y relixosu que conmocionara a la comunidá persa nel sieglu VI.
Les conmociones sociales y polítiques del sieglu IX traxeron tamién el debilitamientu del antiguu exércitu de Khorasán que llevara al poder a la familia abasí. El califatu d'al-Mamún guardó la xubida d'un miembru de la familia abasí que foi quien meyor supo dase cuenta d'estos cambeos, al-Mutasim. Esti personaxe algamó notoriedá gracies a la so habilidá p'arrodiase d'un exércitu priváu compuestu por unos pocos millares de soldaos, na so mayoría turcos procedentes de territorios más allá de les fronteres del imperiu.
Pa encalorar les revueltes jariyíes de Khorasán, unvió a un oficial d'exércitu, Tahid, qu'encaloró la revuelta y gobernó la zona con gran aciertu pa independizase darréu. A la so muerte, el so fíu instauró na zona la dinastía de los tahiríes (822). Tamién tuvo que faer frente a los xiinos de Kufa y Basora y favorecer a los mu'tazilíes, que les sos idees coincidíen col so calter intelectual. Esto provocó munches tensiones, según l'arrestu del imán Ahmad ibn Hanbal, fundador del hanbalismo, que se convirtió nun héroe pa munchos. Al-Mamún intentó poner fin a estos descontentos anovando'l pactu colos xiinos y nomando al imán xiín al-Rida el so herederu. Nun gustó en Bagdag esta decisión y el pueblu sublevóse, proponiendo como candidatu a Ibrahim, fíu d'Al-Mahdi.
Muerre'l califa cuando se dirixía a enfrentase colos bizantinos y asocéde-y el so hermanu Al-Mutasim (833-842).