thumb|Mark Twain (1909) Samuel Langhorne Clemens , conocíu pol seudónimu de Mark Twain, foi un popular escritor, orador y humorista norteamericanu. Escribió obres de gran ésitu como The Prince and the Pauper o A Connecticut Yankee in King Arthur's Court, pero ye conocíu sobre manera pola so novela Les aventures de Tom Sawyer y la so secuela Les aventures de Huckleberry Finn.
Twain creció en Hannibal (Missouri), llugar qu'utilizaría como escenariu pa les aventures de Tom Sawyer y Huckleberry Finn. Trabayó como aprendiz d'un imprentador y como caxista, y participó na redaición d'artículos pal periódicu del so hermanu mayor Orion. Dempués de trabayar como imprentador en delles ciudaes, fíxose pilotu navegante nel ríu Mississippi, trabayó con poco ésitu na minería del oru, y retornó al periodismu. Como reporteru, escribió una historia humorística, La célebre xaronca saltarina del condáu de Calaveras (1865), que se fixo bien popular y atraxo l'atención escontra la so persona a escala nacional, y les sos llibros de viaxes tamién fueron bien acoyíos. Twain atopara la so vocación.
Consiguió un gran ésitu como escritor y orador. El so inxeniu y sátira recibieron allabancies de críticos y colegues, y fíxose amigu de presidentes d'Estaos Xuníos, artistes, industriales y realeza europea.
Escarecía de visión financiera y, anque ganó enforma dineru colos sos escritos y conferencies, esbardiar en delles empreses y viose obligáu a declarase en bancarrota. Cola ayuda del empresariu y filántropu Henry Huttleston Rogers finalmente resolvió los sos problemes financieros.
Twain nació mientres una de les visites a la Tierra del cometa Halley y predixo que tamién diré con él»; morrió al siguiente regresu a la Tierra del cometa, 74 años dempués. William Faulkner calificó a Twain como «el padre de la lliteratura norteamericana».
Biografía
Primeros años thumb|left|La casa onde Samuel pasó la so infancia en Hannibal (Missouri). Samuel Langhorne Clemens nació'l 30 de payares de 1835 na pequeña población d'Estaos Xuníos de Florida, Missouri, a la que los sos padres, John Marshall Clemens (11 d'agostu de 1798 – 24 de marzu de 1847) y Jane Lampton Clemens (18 de xunu de 1803 – 27 d'ochobre de 1890),, citáu en treslladárense dende'l condáu de Fentress (Tennessee) pa vivir cerca d'un prósperu tíu so, John Quarles, propietariu d'una tienda, una granxa y unos venti esclavos negros.
Yera'l sestu de los siete fíos de la pareya, pero solu trés de los sos hermanos sobrevivieron a la infancia: el so hermanu Orion (17 de xunetu de 1825 – 11 d'avientu de 1897), Henry, que morrió na esplosión d'una embarcación fluvial (13 de xunetu de 1838 – 21 de xunu de 1858) y Pamela (19 de setiembre de 1827 – 31 d'agostu de 1904). La so hermana Margaret (31 de mayu de 1830 – 17 d'agostu de 1839) finó cuando él tenía tres años, y el so hermanu Benjamin (8 de xunu de 1832 – 12 de mayu de 1842) morrió tres años más tarde. Otru hermanu, Pleasant (1828–1829), morrió con tan solu seis meses d'edá. Twain nació dos selmanes dempués del aproximamientu máximu a la Tierra del cometa Halley.Rasmussen (2007), páxs. 711-712
A los cuatro años d'edá, pocos meses dempués de la muerte de la so hermana Margaret, la so familia treslladóse a la cercana Hannibal (Missouri), puertu fluvial nel Mississippi, y ellí realizó los sos primeros estudios. Hannibal sirvió d'inspiración pal pueblu ficticiu de San Petersburgu en Les aventures de Tom Sawyer y Les aventures de Huckleberry Finn. Nesa dómina Missouri yera un estáu esclavista, y el mozu Twain taba familiarizáu cola institución de la esclavitú, tema qu'esploró más tarde nos sos escritos.
Mocedá thumb|upright|Samuel Clemens a la edá de quince años. El so padre finó de neumonía en marzu de 1847, cuando Samuel tenía 11 años. Dexó'l colexu ensin terminar los sos estudios (completara'l 5º grau), y al añu siguiente empezó a trabayar como aprendiz d'imprentador nun periódicu llocal. En 1851 aportó a tipógrafu y empezó a publicar delles esquises humorísticu y curtiu rellatos de viaxes nel Hannibal Journal, periódicu propiedá del so hermanu mayor, Orion. Cuando tenía 18 años colar de Hannibal; en 1853 el so hermanu mercó parte del Journal de Muscatine (Iowa), y ente 1853 y 1855 Samuel realizó diverses contribuciones en forma de rellatos de viaxe, mientres viaxaba y trabayaba como imprentador itinerante en Nueva York, Filadelfia, Saint Louis y Cincinnati. Tamién vivió y trabayó en Keokuk, Iowa, y unvió dellos artículos al diariu local.Loving (2010), páxs. 51-52 Afiliar al apocayá formáu sindicatu de tipógrafos International Typographical Union, y se formó a sigo mesmu en biblioteques públiques peles tardes, buscando mayor información que nuna escuela convencional.Philip S. Foner, Mark Twain: Social Critic (Nueva York: International Publishers, 1958), p. 13, citáu en Helen Scott (2000), «The Mark Twain they didn’t teach us about in school» International Socialist Review 10, Iviernu 2000, páxs. 61–65 Con 22 años tornó a Missouri.
Mientres un viaxe a Nueva Orleans ríu abajo pol Mississippi, viendo a Horace Y. Bixby, pilotu navegante de los típicos riverboats, vapores de ruedes que saleaben per esi ríu, Twain decidió buscar trabayu él mesmu como pilotu.Loving (2010), p. xvii Tal como reparó darréu na so obra Vida nel Mississippi, el pilotu d'un barcu de vapor superaba inclusive al capitán en prestíu y autoridá, y yera una ocupación provechosa, con un salariu de 250 dólares mensuales, una cantidá importante pa la dómina.Vida nel Mississippi, capítulu 15. Nesta obra, publicada orixinalmente en 1883, Twain publica les memories de los sos años de mocedá como aprendiz de práuticu nun vapor xubiendo y baxando pel ríu Mississippi. En nengún llibru'l ríu y la vida del práuticu ye descrita tan refechamente como nesta obra, un clásicu de la lliteratura d'Estaos Xuníos. Un pilotu de barcu de vapor fluvial precisaba tener un ampliu y detalláu conocencia sobre'l cambiante ríu y yera capaz de detenese en centenares de puertos y cais de madera. Samuel estudió meticulosamente más de 3000 km del Mississippi mientres más de dos años hasta que consiguió la llicencia de pilotu fluvial en 1859.Powers (2005), p. 76 Mientres la so formación, Samuel convenció al so hermanu Henry por que trabayara con él. Henry morrió'l 21 de xunu de 1858 na esplosión del Pennsylvania, vapor nel que trabayaba. Samuel tuviera una premonición d'esta muerte nun realista suañu que tuviera un mes enantes,Autobiografía (1924) lo que fizo que s'interesara pola parasicoloxía; foi unu de los primeros miembros de la Society for Psychical Research (Sociedá pa la Investigación Psíquica).Pa información adicional sobre la rellación de Twain cola parasicoloxía, ver: Samuel viose bien afeutáu y sintióse culpable mientres el restu de la so vida., tamién del mesmu autor:
La so vida como pilotu fluvial foi curtiu; trabayó nel ríu hasta qu'españó la Guerra de Secesión d'Estaos Xuníos en 1861, y el tránsitu pol Mississippi foi acutáu. Missouri yera un estáu del sur d'Estaos Xuníos y tuvo representáu tantu nos gobiernos federal como confederáu mientres la guerra civil. Samuel y unos amigos sos xuniéronse como voluntarios a un grupu de milicianos confederaos, los Marion Rangers, mientres dos selmanes, primero qu'eslleiera la compañía.
Viaxes thumb|Biblioteca de la casa de Twain, con paneles de marquetería, chimenees de la India, papeles pintaos con relieve y una repisa artesana que la familia mercó n'Escocia. Twain axuntar col so hermanu Orion, qu'en 1861 fuera nomáu secretariu de James W. Nye, gobernador del Territoriu de Nevada, y dirixéronse escontra l'oeste.Powers (2005), p. 101 Dambos viaxaron mientres más de dos selmanes nuna dilixencia al traviés de les Grandes Llanures y los Montes Rocosos, visitando la comunidá mormona de Salt Lake City pel camín. Estes esperiencies sirviéronlu como inspiración pa Pasando fatigues y apurriéron-y material pa La célebre xaronca saltadora del distritu de Calaveras. El viaxe terminó en Virginia City, Nevada, onde se fixo mineru col enfotu de faese ricu rápido, anque ensin ésitu. Al añu siguiente atopó trabayu nun pequeñu diariu de la ciudá, el Territorial Enterprise, y foi ellí onde utilizó per primer vegada la so seudónimu: el 3 de febreru de 1863 robló una historia humorística sobre un viaxe, Letter From Carson – re: Joe Goodman; party at Gov. Johnson's; music, como «Mark Twain»,Loving (2010), p. xviii adoptáu de la espresión mark twain, típica de los canto de trabayu de los negros nos riverboats del ríu Mississippi, que significa «marca dos», en referencia a dos braces (3,6 m), el caláu mínimu necesariu pa un navegación seguru.
Twain treslladóse a San Francisco (California) en 1864, inda como periodista. Ellí conoció a escritores como Bret Harte, Artemus Ward y Dan DeQuille, y pudo tener un romance cola moza poeta Ina Coolbrith.
El so primer ésitu como escritor llegó cuando'l so cuentu humorísticu La célebre xaronca saltadora del distritu de Calaveras publicar nun selmanariu neoyorquín, The Saturday Press, el 18 de payares de 1865. Foi un ésitu inmediatu, que-y dio reconocencia a nivel nacional. Un añu más tarde viaxó a les islles Sándwich (na actualidá les Ḥawai) como reporteru del Sacramento Union. Los sos diarios de viaxe fixéronse populares y sirviéronlu como base pa les sos primeres conferencies.
En 1867, un diariu local financió-y un viaxe pol Mediterraneu. Mientres el so periplu per Europa y Oriente Mediu, escribió una popular coleición de cartes de viaxe qu'en 1869 compiló sol títulu de Los inocentes nel estranxeru. Nesti viaxe conoció al so futuru cuñáu, Charles Langdon.
Matrimoniu y fíos thumb|upright|left|Twain en 1867. Mientres el so viaxe pol Mediterraneu, Charles Langdon enseñó-y una semeya de la so hermana, Olivia, a la que llamaben davezu Livy; Twain afirmó namorase a la primer vista. Conocer en persona n'avientu de 1867 y empecipiaron un novialgu a lo llargo de 1868, calteníu sobre manera per carta; anque Olivia refugó la so primer propuesta de matrimoniu, al añu siguiente prometiéronse y en febreru de 1870 contraxeron matrimoniu en Elmira (Nueva York). Olivia provenía d'una familia rico pero lliberal, y al traviés d'ella Twain conoció a abolicionistes, socialista, ateos por principios y activistes polos Emancipación de la muyer derechos de les muyeres y la igualdá social como Harriet Beecher Stowe, Frederick Douglass y l'escritor y socialista utópicu William Dean Howells, col que entabló una fonda amistá.
La pareya instalar en Buffalo (Nueva York), nuna casa mercada pol padre de Livy, y el so primer fíu, Langdon Clemens, nació en payares de 1870. Nesa dómina Twain yera copropietariu del diariu Buffalo Express, nel que trabayó como editor y redactor.
La familia camudar a Hartford (Connecticut) en 1871, y en 1873 adquirieron los terrenos pa construyir la so nueva casa al norte de la ciudá, y na que s'instalaron en 1874. El 2 de xunu de 1872, al poco tiempu de treslladase a Hartford y enantes d'instalase na so nueva casa, el so fíu Langdon morrió de difteria con tan solo 19 meses d'edá.Kirk (2004), p. 65 Foi'l so únicu fíu home, pero Olivia dio a lluz a tres fíos: Olivia Susan (Susy, 1872–1896), Clara (1874–1962) y Jane (Jean, 1880–1909). El matrimoniu de los Clemens duró 34 años, hasta la muerte d'Olivia en 1904. Tola familia ta soterrada nel campusantu Woodlawn de Elmira.Rasmussen (2007), p. 625