Giovanni Bellini, tamién conocíu pol so llamatu Giambellino La fecha exacta de la so muerte desconozse, pero sábese que yá morriera pal 29 de payares de 1516 - foi un pintor cuatrocentista italianu. Probablemente sía'l miembru más conocíu d'una familia de pintores venecianos qu'incluyó al so padre Jacopo, el so hermanu Gentile y el so cuñáu Andrea Mantegna. Ta consideráu como un artista que revolucionó la pintura veneciana, faciéndola progresar escontra un estilu más sensual y colorista. Gracies al usu de pintura al oleu clara y d'ensugáu lentu, Giovanni creó tintes intensos y ricos y solombres detallaes. El so suntuosu coloríu y los paisaxes fluyíos y con atmósfera tuvieron un gran efeutu na escuela de pintura veneciana, especialmente nos sos alumnos Giorgione y Tiziano.
Biografía Anque los sos contemporáneos apreciaron a Giovanni Bellini como un gran pintor, la so vida ta relativamente pocu documentada; numberoses obres sos de capital importancia escarecen d'un encuadramiento definitivu pola escasez de datos seguros.
Oríxenes thumb|right|350px|Sacra Alegoría (1490; Uffizi de Florencia). Giovanni Bellini nació en Venecia, anque nun se conoz la fecha exacta de la so nacencia. Yera fíu d'un artista venecianu establecíu, Jacopo Bellini. Giorgio Vasari afirma que morrió con noventa años en 1516, d'ende que se-y considerara nacíu en 1426. Pero l'historiador florentín, en quien son comunes estos errores n'artistes que nun conoció, ye desmentíu por un documentu del testamentu de la madre de Bellini, la marsicana Anna Rinversi, redactáu con ocasión del so primer partu, en 1429. Nun ye seguru si él yera'l primoxénitu de la familia o non: les fontes contemporánees falen siempres de Gentile mayor que Giovanni, ya inclusive podría selo la so hermana Nicolosia (que depués casó con Andrea Mantegna) o un cuartu hermanu, Niccolò, afayáu namái nel añu 1985 por Meyer Zu Capellen. La fecha de nacencia de Giovanni nun taría entós nos años venti sinón, siquier, alredor de 1432-1433, si non más tarde.
Depués ta la cuestión de la so llexitimidá. De normal considérase-y fíu natural, nacíu del padre fuera del matrimoniu con otra muyer, o d'un matrimoniu precedente al d'Anna, tomando como base'l documentu del testamentu d'Anna Rinversi de payares de 1471, cuando, yá viuda de Jacopo, dispón que los sos bienes pasaren a Niccolò, Gentile y Nicolosia. Como nun menta a Giovanni, Fiocco (1909) consideró qu'eso probaba que yera otra la so madre. Esta tesis nun se sofita en nenguna otra prueba y la crítica posterior foi cautelosa al respeutu.
Fase xuvenil Los principios artísticos Creció na casa del so padre, en que'l so taller empecipiar nel oficiu, xunto a los sos hermanos Gentile y Niccolò. Los empiezos de Giovanni nel arte son inseguros y tienen d'asitiase nos años 1445-1450, magar nenguna obra conocida del artista atribúyese unánimemente a aquel periodu. Ente los candidatos un tiempu más probables tuvieron un San Jerónimo del Institutu Barber de Birmingham y una Crucifixón del Muséu Poldi Pezzoli. La crítica más recién, sicasí, atribúi estes obres a la producción xenérica veneciana de la primer metá del sieglu XV.
Hasta la edá de casi trenta años la so pintura ta apoderada por un fondu sentimientu relixosu y un patetismu humanu. Les sos pintures d'esti periodu tempranu tán toes executaes nel antiguu métodu del temple. La so obra siguió l'exemplu del taller paternu y de los Vivarini, los dos más importantes centros pictóricos de la Venecia de la dómina. P'atopar una primer mención cierta de Giovanni, hai qu'allegar a un documentu del 9 d'abril de 1459, cuando a la presencia del notariu venecianu Giuseppe Moisis, emprestó testimoniu, constando como residente en solitario en San Lio.
Esto nun significa, sicasí, que l'artista trabayara yá en solitario, siquier nos grandes encargos. Un testimoniu de Fra Valerio Polidoro del añu 1460 revela que realizó, xunto con Jacopo y Gentile, el perdíu retablu Gattamelata pa la basílica del Santu en Padua, destinada a una nueva capiya dedicada a los santos Bernardino y Francisco.
La fase mantegnesca thumb|300px|Giovanni Bellini, Presentación nel Templu thumb|300px|Andrea Mantegna, Presentación nel Templu Les primeres obres de Giovanni rellacionáronse de cutiu, compositiva, y estilísticamente, coles d'Andrea Mantegna (1431–1506), que se convirtió nel so cuñáu nel añu 1453. A esta influencia xune la d'Ansuino da Forlì, con formes rotes, cierta rudez nel sellu, que se va dulcificando progresivamente, y una composición minuciosa de los elementos. Ente les primeres obres que presenten estes carauterístiques atopen les dos tables de La crucifixón (h. 1455) y La tresfiguración (h. 1455-1460) que s'atopen nel Muséu Correr de Venecia. Les figures son sutil y crudamente espresives, l'anatomía güesuda, el paisaxe amplio pero con detalles minuciosos, con llinies seques y "predreses".
La rellación con Mantegna se ejemplifica dafechu al confrontar obres asemeyaes, o en dellos casos, d'idéntica composición. Ye'l casu por casu de Cristu nel Monte de les Olivares de la National Gallery de Londres (h. 1459), similar a una obra d'análoga tema de Mantegna nel mesmu muséu (h. 1455). Los dos deriven d'un dibuxu de Jacopo Bellini del so cuadiernu d'esbozos güei en Londres. Comparten una atmósfera llívida y enrarecida, con un paisaxe predreso y grebo, y un trazu bastante forzáu. Na obra de Bellini, sicasí, los colores son menos escuros y esmaltaos, más naturales y menos "pedreses", y les formes tán dulcificadas per llinies curves, como l'apolazadura "coxín de roca" sobre'l que Xesús se arrodilla.
Más evidente ye entá la comparanza ente los dos Presentaciones nel Templu (h. años 1455-1460), más antigua la de Mantegna que la de Bellini. Tienen la mesma composición y personaxes: la Virxe y el Neñu sofitaos nun marcu marmóreo en primer planu, con un vieyu y caducu sacerdote que s'adelantra a coyer al neñu mientres José, en segundu planu y mediu oculta, mira la escena frontalmente. Na tabla de Mantegna el marcu, recursu necesariu pa los habituales esperimentos de "rotura" espacial escontra l'espectador, arrodia tol cuadru, con dos figures llaterales, quiciabes l'autorretratu so y semeya de la so muyer Nicolosia, y con una entoncación a un coloríu amenorgáu, que fai paecer a los personaxes austeru y sólidu como escultures de roca. Na Presentación de Bellini hai dos más, incluyíu'l so autorretratu. Entama'l grupu d'otra manera, como un pequeñu ensame humano; la cornisa dexó'l sitiu a una meseta más axilosa, que aisla menos les figures respeuto al espectador, y los colores, sobre manera blancos y colloraos, presenten con mayor dulzura y naturalismu nes carnaciones y demás superficies.
La serie de les Vírxenes con Neñu Poco más o menos l'añu 1460 Giovanni tuvo d'empezar la serie de les Vírxenes con Neñu, que caracterizó como tema tola so carrera. Son imáxenes de dimensiones pequeñes o medianes destinaes a la devoción privada, abundantísima na producción veneciana del sieglu XV. Pueden mentase la Virxe con Neñu del Muséu Malaspina de Pavía, la de Filadelfia, la Virxe Lehman en Nueva York y la llamada Virxe griega de la Pinacoteca de Brera en Milán.
Nestes obres xunen influencia bien vives en Venecia, gracies a la so actividá mercantil: bizantines como se ve na fixeza icónica de la divinidá, y flamenques, cola so atención analítica al detalle. Amás Giovanni viose influyíu pola escuela toscana espublizada nel Vénetu naquellos años pola presencia mientres años de Donatello en Padua (1443-1453) y l'exemplu d'Andrea Mantegna (1431–1506), convertíu yá en cuñáu en 1453, col cual establecióse una intensa rellación d'intercambiu personal y artísticu; coles obres del so cuñáu rellacionáronse de cutiu, compositiva y estilísticamente, les primeres obres de Giovanni.
La primer producción de Bellini tienen tamién carauterístiques propies, daes por "una peculiar y dulcísima tensión que siempres xune a la madre y al fíu nuna rellación de pathos fondu".Olivari, cit., páx. 408. La composición tomar de los iconos bizantinos y cretenses, en dellos casos con estrema fidelidá. Pero foi radical la conversión de tales estereotipos inmóviles en figures vives y poétiques, capaces d'instaurar una rellación íntima col espectador.
La serie de la Piedá thumb|right|Pietà: Cristu muertu sosteníu pola Virxe y San Xuan, 1460; temple sobre tabla; Pinacoteca de Brera, Milán. Tamién trató naquellos años la tema de la Pietà, representación artística de Cristu muertu sosteníu pola Virxe. Facer nun estilu distintu y daqué más personal, con menos durez nes contornes y un tratamientu más ampliu de les formes y los vistíos, pero ensin atenuar la intensidá del sentimientu relixosu. Tamién esta iconografía inspirar en modelos bizantinos: la imago pietatis. Los prototipos de la serie son la Piedá de l'Accademia Carrara de Bérgamo y la del Muséu Poldi Pezzoli, que daten ente los años cincuenta y sesenta; siguir el Cristu muertu suxetáu por dos ánxeles del Muséu Correr, con influencies de Mategna, la célebre Piedá de la Pinacoteca de Brera (h. 1465-1470) y la de Rimini (h. 1474).
El maduror artísticu Ente l'añu 1464 y el 1470 Giovanni atopóse arreyáu col taller del so padre na execución de cuatro grandes trípticos pa l'apocayá reconstruyida ilesia de Santa María de la Caridá en Venecia. Trátase de los trípticos dedicaos a San Llorienzo, San Sebastián, a la Virxe María y a la Natividá, que fueron desmontaos y recompuestos na dómina napoleónica enantes d'entrar na Galería de l'Academia, atribuyíos a los Vivarini, onde s'atopen anguaño. Trátase d'obres interesantes, pero la so execución atribúyese güei en gran midida a otres personalidaes, ente que'l proyeutu xeneral ye obra de Jacopo Bellini. Ente los cuatros, el más autógrafu de Giovanni ye'l Trípticu de San Sebastián.
El polípticu de San Vicente Ferrer thumb|right|Tresfiguración de Cristu, h. 1487; oleu sobre tabla; Muséu de Capodimonte, Nápoles.
El Trípticu de San Sebastián ta consideráu una especie de prueba xeneral pa la so primer gran obra como pintor, el Polípticu de San Vicente Vicente Ferrer (1464-1468). Foi executáu pa la capiya homónima de la basílica de San Zanipolo en Venecia. Pintó nueve compartimientos dispuestos en tres registros, sobre los que taba presente como coronamiento tamién una luneta perdida col Padre Eternu.
Los santos del rexistru central tán carauterizaos por un fuerte mecanismu plásticu, sorrayáu pol grandor de les figures, les llinies enfátiques de les anatomíes y de los ropajes, l'usu xenial de la lluz qu'irradia dende la parte baxa escontra dellos detalles, como la cara de San Cristóbal. L'espaciu ta apoderáu pol paisaxe alloñáu sobre'l fondu y la fondura en perspeutiva suxerida por pocos elementos, como les fleches en escorzo de san Sebastián o'l llargu cayáu de san Cristóbal.
En 1470 Giovanni recibió'l so primer nomamientu pa trabayar xunto col so hermanu y otros artistes na Scuola di San Marco, onde ente otres temes encargar pintar un Diluviu cola arca de Noé. Nun sobrevivió nenguna de les obres del maestru d'esti tipu. Perdiéronse la mayoría de los grandes encargos públicos de Giovanni. Hubo un famosu retablu pintáu en temple pa una capiya na ilesia de San Xuan y San Pablo, que sumió nuna quema nel añu 1867, xunto col San Pedro mártir de Tiziano y la Crucifixón de Tintoretto.
A la década posterior a 1470 tien d'asignase probablemente la Tresfiguración (a la derecha) qu'anguaño se caltién nel muséu de Nápoles, repitiendo con mayor maduror y nun espíritu más sele la tema de los sos anteriores esfuercios en Venecia.
El Retablu de Pésaro thumb|El Retablu de Pésaro, panel central