Antoine Marie Joseph Artaud comúnmente llamáu Antonin Artaud foi un poeta, dramaturgu, ensayista, novelista, direutor escénicu y actor francés.
Artaud ye autor d'una vasta obra qu'esplora la mayoría de los xéneros lliterarios, utilizándolos como caminos escontra un arte absoluto y "total". Los sos tempranos llibros de poemes (depués abandonaría los preciosismu poéticu, decepcionáu) L'ombilic des limbes (L'embelicu de los llimbos) de 1925 y Le Pèse-Nerfs (La pesa-nervios) anuncien yá'l calter esplosivu de la so obra posterior. Ye más conocíu como'l creador del teatru de la crueldá (cf. El teatru y el so doble, 1938; Manifiestu del teatru de la crueldá, 1948), noción qu'exerció una gran influyencia na historia del teatru mundial. Trabayó en 22 películes, mientres los años 20 y 30, ente les que destaquen Napoléon d'Abel Gance y La pasión de Xuana d'Arcu de Carl Theodor Dreyer. Pola influyencia de la so obra y les sos idees dramátiques foi consideráu como "el padre del teatru modernu".
Biografía Antonin Artaud naz en Marsella, fíu d'un armador francés y de una muyer d'heriedu llevantina. A los cuatro años d'edá sufre un grave ataque de meninxitis, que la so consecuencia ye un temperamentu nerviosu y enfadosu, interpretáu tamién como síntoma d'una neurosífilis adquirida d'unu de los sos padres. El dolor físicu y cierta sensación de paranoya nun lo van dexar nunca y van obligar a pasar llargues estancies periódiques en sanatorios mentales (que'l so exemplu más enllargáu y tráxicu son los nueve años que pasa zarráu en Le Havre, Villejuif y Rodez, de 1937 a 1946).
La muerte de la so hermana Germaine, en 1905, marcar fondamente. Vale la pena anotar qu'entós daquella ye una persona desaxeradamente devota. En 1914, depués de sufrir una crisis depresiva, mientres los sos estudios, piensa n'inscribise nel seminariu. El catolicismu, pos, inflúi na vida de Artaud y na so obra dende bien nueva. El so influyencia facer bazcuyar ente l'ateísmu declaráu y la devoción escesiva (que se manifiesta mientres les sos crisis nerviosas en 1943, llevándolo a un estremu de piedá antisemita).
En 1920 llega a París pa dedicase a escribir. Axunta los sos primeros versos sol títulu Tractac del ciel (1924). Va Dicir dempués d'ellos que nun lo representen por ser afeutaos, "farses d'un estilu que nun lo ye y que nunca lo foi." Arriendes de la so publicación entra en contautu con André Breton, quien acaba de faer públicu, de la mesma, el primer Manifiestu Surrealista. Asume'l cargu de direutor de la oficina d'investigaciones surrealistes. A lo llargo d'esti periodu escribe tamién guiones de películes y poemes L'embelicu de los llimbos, El pesanervios, etc.
Xunto con Roger Vitrac funda, en 1926, El teatru Alfred Jarry y ente 1927 y 1929, monta cuatro espectáculos. L'absolutu fracasu de los sos primeros montaxes llévalu a abellugase na teoría, colo que sienta les bases del denomináu Teatru de la crueldá.
En 1936 Artaud viaxa a Méxicu y convive colos Tarahumares, un pueblu indíxena, p'atopar la antigua cultura solar y esperimentar col Peyote. Mientres una década en Montparnasse (1924-1934), Federico Cantú convivió con Artaud tantu nes visites del poeta al Atelier de Rue Dlambre como en La Rotonde y Le Dóme; tarde tres tarde falaben sobre arte, poesía y surrealismu. En 1934 Cantú decidió tornar a Méxicu. La comunicación con Artaud y Breton siguió y en 1936 el poeta decide visitar al so amigu. En delles ocasiones Artaud quedóse agospiáu en casa de Cantú na cai de San Francisco, 325, na colonia del Valle. Nesa dómina la escuela de pintura mexicana contemporánea tenía los so principal foru na Galería de Ines Amor.
Artaud acompañó delles vegaes a Cantú a esta Galería (Inés narra nes sos memories como mientres trataba la venta d'obra con Cantú, Artaud permanecía nuna siella inmóvil, perdíu na droga). Y ye na Galería onde Artaud rellacionar con Maria Izquierdo.
Cuenta Cardoza y Aragon nel llibru (Antoloxía): "Dalguna vegada atopé a Artaud en casa de Maria Izquierdo xunto con Federico Cantú (1907-1989) y Luis Ortiz Monasterio (escultor 1906-1990), quiciabes llograron en dalguna forma ayudar Artaud nos sos apremios de gran enfermu… pero nun sé a quién se-y asocedió que Artaud viviera nel prostíbulu de Ruth".
Al so regresu de Méxicu, a principios de 1937, Artaud pasó dellos meses imerso nel estudiu de l'astroloxía, la numeroloxía y el Taró. Como esplica Giordano Berti nel so artículu sobre Artaud en Claves y Secretos del Taró, esiste una obra de Artaud, "Les nueves revelaciones del ser" (1937) que contién el testimoniu d'un especial métodu d'interpretación del Taró consistente n'interpretar los Taró (cartes)#Nome de les cartes arcanos mayores y menores como referente simbólicu pa les esperiencies cotidianes. Un añu más tarde, deportáu d'Irlanda, va ser internáu por "devasar les llendes de la marginalidad".
Pasa nueve años en manicomios col tratamientu de terapia electroconvulsiva acabando per fundir Le físicamente. Los sos amigos llogren sacalo y vuelve a París, onde va vivir mientres tres años. Publica en 1947 l'ensayu Van Gogh le suicide de la société ("Van Gogh el suicidáu de la sociedá"), gallardoniáu al añu siguiente col Prix Saint-Beuve d'ensayu. En 1948 esti periodu produció'l programa de radio P'acabar col Xuiciu de Dios, que ye censuráu y namái va ser tresmitíu nos años 1970. Les sos cartes de la década de los 40, amuesen la so desilusión frente a tal decisión.
Antonin Artaud muerre d'un cáncer el 4 de marzu de 1948 nel asilu d'Ivry-sur-Seine. Les últimes pallabres escrites d'esti precursor del teatru del absurdu, son:
Obra La obra de Artaud ye violenta, sangrienta, "cruel", si utilizamos el términu que para él mesmu marca'l rigor terrible con que piensa efectuar la deconstrucción de la vida na escena de la so Teatru de la crueldá. Diz "refugar violentamente los abellugos de la miseria humano" que pa Artaud son la fe y l'arte, qu'él mesmu encarna. Los años de reclusión llévenlu a desenvolver un fondu odiu pel mundu de la psiquiatría. Pa él, los médicos qu'afirmen "cura-y" son namái seres qu'envidien el so xenialidá y calificar de llocura. Son, diznos en Van Gogh, el suicidáu de la sociedá, quien llevaron al pintor holandés al suicidiu.
Los Tarahumaras Revélanos un mundu en qu'un home aforfugáu, non tantu pola llocura que carez como pol tratamientu psiquiátricu, atopa a los sos iguales. Nél atopa efixes vivientes y grabaes pola naturaleza nel monte, símbolos de la santidá que Artaud confier a tal tierra. Pal autor francés, los Tarahumaras son una "Raza-Principio" que la so cultura considera superior a la del home d'Occidente. Tal ye la so influyencia que propón como primer representación del Teatru de la crueldá, el títulu de La conquista de Méxicu (La conquête du Méxique), que cuntaría, na so escenografía que funde al públicu col espectáculu, la historia d'una opresión, la historia del home blancu y del calter apodrelláu del que ta dotáu, n'obres como la yá citada El teatru y el so doble.
Y ye esi mesmu home blancu al qu'arrenegara nel so Héliogabale ou l'anarchiste couronné. La influyencia non yá d'esa Raza-Principiu mexicana, sinón tamién del mundu d'Oriente al que foi introducíu pol teatru balinés (y del cual vemos influyencies bien evidentes nel so teatru de crueldá).
Heliogábalo o l'anarquista coronáu
Obra marcada tantu por una investigación rigorosa n'estremu, como pola violencia llírica propia del poeta malditu. Artaud presenta equí una poetización de la historia del emperador romanu Sextus Varius Avitus Bassiansus, moteyáu El-Gabal o Heliogábalo.
La crueldá del so manifiestu teatral vese prefigurada na postura anarquista que Artaud afaya na sexualidá tresxéneru del emperador Heliogábalo y la reaición que lleva al so brutal asesinatu: "la gratuidá d'una vida dramática, el sangre, la poesía fecha realidá." Amás de faer esplegue d'un exerciciu intelectual intensu pa desentrañar el misteriu (y últimu drama humanu) alredor de la dualidá de lo femenín y lo masculino, según los componentes sexuales presentes nos ritos sagraos y la relixón.
Analoxía ente'l teatru y la peste L'analoxía ente'l teatru y la peste, nel prólogu de El teatru y el so doble, refléxase igualmente na novela histórica. La gratuidá que trai la peste, cuando vemos a los burgueses robando como simples lladrones, matando, fuxendo, corriendo angustiados, ye la mesma que provoquen los ritos del dios sol que'l nuevu emperador de Roma prodiga ente luxos y lluxuria estremos.
Notes Na obra de Artaud manifiéstense tolos aspeutos de la so personalidá. Nella apréciense dende los intermitentes ataques de llocura del autor y les sos primeres terapies de psicoanálisis col doctor Toulouse, hasta les sos publicaciones en Demain, pasando poles sos zunes relixoses de los primeros años nos asilos de Ville-Évrard, Le Havre y Rodez, años nos cualos l'artista esperimentaba una fonda necesidá d'apoderase d'una vegada de la conciencia propia. Resonen coles mesmes los berros finales de Van Gogh, too ello dando cuenta d'una unidá de pensamientu, una filosofía que sintetiza la so teoría total sobre'l teatru con aquella prosa d'almiración y fonda simpatía pol pre-espresionista holandés, tan propalada por Artaud nel so últimu añu de vida.
Asina lo afirma Evelyne Grossman nel so prólogu a les Oeuvres del autor francés (Gallimard, coleición Quarto, 2004), quien fala de la obra de Artaud como esi mesmu "Art total", comparándolo cola estética de les correspondencies de Charles Baudelaire, con Richard Wagner y la so Gesamkunstwerk: sumen entós les barreres d'una sola obra, d'un solu tipu d'arte, d'una plástica definida, tal que nel Teatru de la Crueldá fundar nun solu espectáculu la música, los berros, la insensatez, el teatru, la danza...
Por eso Grossman afálanos a nun lleer d'esti autor solamente les poderoses esplosiones de Pour en finir avec Le jugement de dieu, nin tampoco namái los testos teatrales: convídanos, sicasí, a lleer a Artaud na so totalidá, pos él ye la so mesma obra, que-y pertenez y a la que pertenez inexorablemente. Como él mesmu afirmaba allá por 1925: "...Chacune de mes oeuvres, chacun des plans de moi-même, chacune des floraisons glacières de mon âme intérieure bave sur moi."
El Teatru de la Crueldá de Artaud Artaud creía que'l Teatru tendría d'afectar a l'audiencia tanto como fuera posible, polo qu'utilizaba un amiestu de formes de lluz, soníu y execución estrañes y perturbadoras. Nuna producción que fizo alrodiu de la plaga, utilizó soníos tan reales que provocó que dellos miembros de l'audiencia devolvieren na metá del espectáculu.
Nel so llibru El teatru y el so doble (1938), formáu d'un primera y un segundu manifiestu, Artaud espresó la so almiración por formes de teatru orientales, particularmente pola balinés. Almiraba'l teatru Oriental por cuenta de la fisicalidad precisa, codificada y por demás ritualizada de la danza balinés, y promovía lo qu'él llamaba "Teatru de la Crueldá". Pa él nun yera esclusivu de la crueldá'l sadismu o'l causar dolor, sinón que cola mesma frecuencia referir a una violenta determinación física pa estrozar la falsa realidá. Artaud consideraba que'l testu fuera un tiranu del significáu, y aboga sicasí pol teatru fechu d'un llinguaxe únicu, un puntu mediu ente los pensamientos y los xestos. Artaud describía lo espiritual en términos físicos, y creía que toa espresión ye espresión física nel espaciu.
Evidentemente, los varios usos que daba Artaud al términu crueldá tienen de ser esaminaos pa entender dafechu les sos idees. Lee Jamieson identificó cuatro formes so les cualos Artaud usa'l términu crueldá. De primeres, ocupar metafóricamente pa describir la esencia de la esistencia humana. Artaud creía que'l teatru tien de reflexar la so visión nihilista del universu, formando una inesperada conexón ente'l so propiu pensamientu y el de Nietzsche.