La alta velocidá n'España compónse anguaño de cuatro corredores principales d'alta velocidá peles que circulen dellos servicios y poles numberoses llinies en construcción o en proyeutu. Con 2515 km en serviciu (agostu de 2015), trátase de la rede d'alta velocidá más estensa d'Europa y la segunda en tol mundu, namái per darrera de China.
Per esta rede circulen ensame de servicios de la operadora Renfe, principalmente AVE, Alvia y Avant. D'ente estos, los más conocíos, y tamién los de mayor calidá, son los servicios AVE. Por esti motivu, los trenes d'alta velocidá n'España y les llinies ferroviaries poles que circula son denominaos popularmente como AVE.
El desarrollu d'infraestructures y los trenes de fabricación nacional dexaron adquirir una esperiencia na ellaboración, proyeición, execución y esplotación de proyeutos que causaron qu'Estaos Xuníos quizera tomar la rede ferroviaria d'alta velocidá española como exemplu pa desenvolver la suya propia.
Definiciones d'alta velocidá Asina, la UIC considera d'alta velocidá a les siguientes llinies: Zaragoza-Uesca, Ourense-Santiago, Sevilla-Cádiz y la Variante de Payares, que nun tán incluyíes n'ADIF AV. Tamién considera d'alta velocidá al Corredor Nordeste d'Estaos Xuníos, au comparte víes con trenes de cercaníes y de mercancíes, o a los Mini-Shinkansen, antigües llinies de vía estrecha afeches al anchu estándar y onde la velocidá máxima ye de 130 km/h. Mientres, ADIF AV inclúi'l tramu Valencia-Vandellós del Corredor Mediterraneu, y dambos organismos consideren d'alta velocidá al tramu A Coruña-Vigo de la Exe Atlánticu y a la futura llinia Plasencia-Badajoz.
Historia Los principios
El 7 de xunu de 1966, mientres una serie d'ensayos de la llocomotora 2000-T de Talgo especial p'arremolcar el Talgo III, algámense los 202 km/h nel trayeutu ente Sevilla y Los Rosales: yera la primer vegada que n'España circulábase a esa velocidá, anque tuvieron que pasar munchos años más por que l'alta velocidá consolidárase, cosa que nun asocedió hasta los años noventa.
Dellos años dempués d'esti ensayu, el 20 de mayu de 1972, la llocomotora 3005-T de Talgo-Krauss-Maffei, bautizada como «Virgen de la Bien Aparecida», algama los 222 km/h na llinia Madrid–Barcelona, ente les estaciones d'Azuqueca de Henares (Guadalaxara) y Meco (Madrid), constituyendo'l récor mundial con tracción diésel.
En 1976, empezar a investigar n'España con un tren deriváu del ETR-401 Pendolino italianu, enmarcáu n'España dientro de la serie 443 de Renfe, del que namái se construyó una unidá que se caltién" en Castejón (Navarra). Con esti tren lleváronse a cabu una serie d'ensayos, siendo n'unu d'ellos el 6 de mayu del añu 1987 nel que s'algamaron los 206 km/h ente los puntos quilométricos 220 y 221 de la llinia de Madrid a Alicante, nel tramu ente Villarrobledo y Minaya.
Esti tren denominóse popularmente "El Platanito" debíu al color mariellu col que taba pintáu y oficialmente Electrotrén 443, siendo consideráu un iconu" de la modernización del ferrocarril nos años 70 y 80. Foi construyíu pola empresa Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles (CAF) so llicencia de Fiat en 1976 y el so destín yera'l d'estudiar la pendulación activa nel ferrocarril, teunoloxía que dexa aumentar la velocidá en trazaos abegosos. La construcción de "El Platanito" debióse a un alcuerdu ente Fiat, Renfe y CAF; n'Italia construyóse otru tren asemeyáu dientro d'esi alcuerdu. La primer llinia que cubrió foi Xixón y Madrid, onde amenorgó la duración del viaxe en dos hores, depués ente Madrid-Chamartín y Albacete y Madrid-Atocha con Xaén. Tres una curtia parada, realiza pruebes de Madrid a Valencia, Vigo, Xixón y Barcelona y ye estremáu de nuevu del serviciu p'apaecer pocu dempués como tren turísticu nes llinies ‘Muralles d'Ávila' y darréu ‘Doncel de Sigüenza'.
L'alta velocidá llega a España: naz l'AVE
En 1981 inauguróse en Francia la primer llinia de TGV y empezaron a proyeutase les primeres llinies d'alta velocidá n'Europa. N'España la primer llinia escoyida pa ser realizada n'alta velocidá foi'l Nuevu Accesu Ferroviariu a Andalucía, llinia ente Getafe y Córdoba de la que yá s'empecipiaron dellos trabayos de construcción. Tenía como oxetivu ser alternativa d'alta capacidá al congestionado pasu de Despeñaperros, de vía única.
En 1988 decidióse que la nueva rede d'alta velocidá tendría anchu de vía estándar, tamién llamáu internacional o UIC, al igual que'l restu d'Europa, pero incompatible col anchu ibéricu d'España. Al nun poder siguir los trenes pola rede yá esistente, la primer llinia tuvo qu'allongar escontra Madrid per un sitiu y Sevilla pol otru, coincidiendo cola Esposición Universal de Sevilla de 1992.
N'avientu de 1988 el Gobiernu d'España axudicó'l llamáu «contratu del sieglu», valoráu en 85.533 millones de pesetes, El contratu del sieglu» incluyía alcuerdos pa la fabricación n'España de siquier el 80 % del material, Por aciu estos alcuerdos industriales, Alsthom tenía de faese col control de los fabricantes españoles Macosa, MTM y Ateinsa —estos dos últimos propiedá del Estáu al traviés del Instituto Nacional d'Industria (INI)—.
Tres cinco años d'obres, los 471 km de la Llinia d'alta velocidá Madrid-Sevilla fueron inauguraos oficialmente'l 14 d'abril de 1992.Esta nueva infraestructura, la primer llinia construyida n'España pa trenes d'alta velocidá n'anchu estándar, foi diseñada pa dexar velocidaes máximes d'hasta 300 km/h, y el so costu global (incluyendo'l material) algamó los 450.000 millones de pesetes. La so esplotación comercial per parte de la empresa pública estatal Renfe, so la marca «AVE» (Alta Velocidá Española), empezó'l 21 d'abril coincidiendo cola apertura de la Esposición Universal de Sevilla. La llinia escurre ente les estaciones de Madrid-Puerta de Atocha y Sevilla-Santa Justa, con paraes intermedies en Ciudá Real, Puertollano y Córdoba. Pa dar serviciu amás a otres ciudaes fuera de la llinia d'alta velocidá, pero aprovechando esta no posible, en mayu de 1992 empezaron a circular trenes Talgo ente Madrid y Málaga (rebautizados en 1993 como «Talgo 200», y estendíos tamién a Cádiz, Huelva, Granada o Alxecires), que gracies a la so teunoloxía de cambéu d'anchu son capaces de circular tantu pela llinia d'alta velocidá n'anchu estándar como peles llinia convencionales n'anchu ibéricu, llogrando importantes rebaxes nos tiempos de viaxe.
La mesma UIC fala de "definiciones", considérase alta velocidá:
Redes: el sistema ferroviariu español que forma parte del sistema ferroviariu transeuropeo d'alta velocidá inclúi: les llinies especialmente construyíes pa l'alta velocidá, forníes pa velocidaes polo xeneral iguales o superiores a 250 km/h, les llinies especialmente acondicionaes pa l'alta velocidá forníes pa velocidaes del orde de 200 km/h, les llinies especialmente acondicionaes pa l'alta velocidá, de calter específicu por cuenta de dificultaes topográfiques, de relieve o de redolada urbana, que la so velocidá tendrá d'afaese casu per casu. Esta categoría inclúi tamién les llinies de interconexón ente les redes d'alta velocidá y convencionales, los tramos d'estación, l'accesu a les terminales, almacenes, etc., que son percorríos a velocidá convencional por material rodante de «alta velocidá».
Vehículos: el sistema ferroviariu español que forma parte del sistema ferroviariu transeuropeo d'alta velocidá engloba los vehículos concebíos pa circular: a una velocidá de 250 km/h a lo menos nes llinies especialmente construyíes pa l'alta velocidá, pudiéndose coles mesmes, nes circunstancies fayadices, algamar velocidaes cimeres a los 300 km/h, o bien a una velocidá del orde de 200 km/h nes llinies anteriores, en casu de ser compatibles coles posibilidaes d'eses llinies. Amás, los vehículos concebíos pa funcionar a una velocidá máxima inferior a 200 km/h que posiblemente vaigan circular por tola rede transeuropea d'alta velocidá, o per una parte d'ésta, cuando sían compatibles colos niveles de rendimientu de dicha rede, tendrán d'axuntar los requisitos que garanticen un funcionamientu seguru nesa rede.
Nel so estrenu'l 21 d'abril de 1992, la velocidá comercial máxima de los primeros trenes AVE de la serie 100 de Renfe foi de 250 km/h, dexando un tiempu de viaxe ente Madrid y Sevilla de dos hores y 45 minutos, tando previstu dir aumentando la velocidá de forma progresiva. Asina, el 18 d'ochobre de 1992 Renfe anunció la medría de la velocidá punta hasta los 270 km/h, llogrando amenorgar el tiempu de viaje Madrid-Sevilla a dos hores y media, ya introdució nuevos servicios d'alta velocidá dende Madrid hasta Ciudá Real y Puertollano baxu marcar «AVE Danzadera» (antecedende de los actuales Avant). El 23 d'abril de 1993 algamóse'l récor de velocidá de los trenes AVE con 356,8 km/h, lo que dexó que'l 12 de setiembre de 1994 empecipiárase la esplotación comercial a 300 km/h nos trenes AVE de llarga distancia con una duración de dos hores quince minutos.
Na actualidá marcar AVE ye bien valorada a nivel internacional como proyeutu modélicu d'implantación de l'alta velocidá ferroviaria nun país. Representantes de países tales como EE. XX., China, Brasil o Noruega visiten España pa informase, asesorase y enllantar el modelu español, faciendo pública'l so prestu col sistema, proyeutos y la xestión del modelu n'esplotación español.
Estensión de l'Alta Velocidá En 1987 empezaron los proyeutos pa reformar el Corredor Mediterraneu y dotalo de doble vía en tola so estensión, proyeutu del qu'en 1996 inauguraríense los primeros tramos d'alta velocidá, asitiaos ente Vandellós (Tarragona) y Oropesa del Mar (Castellón), dexando circular al tren a 200 km/h nuna infraestructura apta pa esa velocidá.
Nel branu de 1997 entró en serviciu comercial el tren Euromed, un tren d'alta velocidá d'anchu ibéricu, que cubre la llinia ente Barcelona y Alicante pasando por Tarragona, Castellón de la Plana y Valencia. Al Euromed sumaríase-y en 1999 el Alaris, circulando ente Madrid y Valencia vía Albacete a una velocidá máxima de 200 km/h.
En 1999 proyéctase la construcción de la LAV Córdoba–Málaga, pa poder llevar l'AVE a la Costa del Sol.
Na llinia Madrid–Valladolid empiecen en 2002 les obres de los túneles de Guadarrama pa salvar el Sistema Central. En vista a un futuru relativamente próximu, ta executándose la variante de Payares (qu'inclúi los túneles de Payares) pa coneutar dicha llinia con Asturies.
La construcción d'una nueva llinia d'anchu estándar de Madrid a la frontera francesa, na so primer fase Madrid–Zaragoza–Lleida, rematar en 2003, en que se fai'l primer viaxe oficial. Entra en serviciu'l 11 d'ochobre de 2003 l'AVE Llarga Distancia Madrid–Zaragoza–Lleida, que coneuta estes ciudaes al pie de Guadalaxara–Yebes (Guadalaxara) y Calatayud (Zaragoza). Mientres los primeros años nun lo fai a la velocidá prevista por non tener llistu'l sistema européu normalizáu de señalización ERTMS. Esta llinia ye la primer n'España en cuntar col sistema d'electrificación a 2x25 kV 50 Hz, que dexa alloñar la distancia a la que s'asitien les subestaciones de tracción, ensin necesidá d'aumentar la tensión.
N'avientu de 2004 inaugúrase'l serviciu Avant Sevilla–Córdoba, que los sos trayectos duren unos 40 minutos col nuevu material S-104, que tamién s'introduz nel serviciu Avant Madrid–Ciudá Real–Puertollano (anterior AVE Danzadera) en xineru de 2005.
N'abril de 2005, empieza a circular el primer AVE de TALGO S-102, que cubre'l serviciu AVE Llarga Distancia Madrid–Zaragoza–Uesca. Anque hai que reseñar qu'esta unidá nun ye 100 % Talgo, pos el sistema de tracción construyir en consorciu con Adtranz, agora Bombardier.