El pueblu xudíu ye un grupu descendiente de los hebreos y antiguos israelites del llevante mediterraneu. La relixón constitúi un posible aspeutu de pertenencia al pueblu xudíu según les tradiciones, práutiques culturales, sociales y llingüístiques. Magar pueden presentar carauterístiques comunes, tales como l'idioma o la creencia, los xudíos nun constitúin un grupu étnicu homoxéneu, por ello la definición precisa de xudíu ye revesosa y puede variar dependiendo del énfasis que se faiga na observancia relixosa o na identidá secular.Élisabeth Roudinesco, A vueltes cola cuestión xudía (2009), Barcelona: Anagrama, 2011.
Los xudíos sufrieron una llarga historia de persecución en distintos llugares y la so población foi variando a lo llargo de los sieglos. Según datos de Berman Jewish DataBank, en 2015 la población xudía algamaba los 14,3 millones. Representando alredor d'un 0,2 per cientu de la población mundial.Esto ye, la rellación proporcional ye tres veces menor qu'en 1945. La mayoría d'ellos mora n'Israel y Estaos Xuníos. Según investigaciones llevaes a cabu na Universidá Hebrea de Xerusalén, el 96 per cientu de los xudíos que moren fuera d'Israel tiende a concentrase en diez países, toos ellos democráticos.La noción ye sostenida pol demógrafu d'orixe italianu Sergio Della Pergola (Elías L. Benarroch, 70 Años dempués, hai menos xudíos qu'antes del Holocaustu—metanes cambeos demográficos, l'Estáu d'Israel recuerda a víctimes del nazismu, La Voz, 8 d'abril de 2013, según esti artículu: "La población xudía nel mundu sigue bien per debaxo de la so cifra en 1938 y namái llogró crecer n'Israel, onde acaba de superar la simbólica cifra de seis millones. [...] Los xudíos representen güei alredor d'un 0,002 per cientu de la población mundial, tres veces menos proporcionalmente qu'en 1945").
Etimoloxía left|230px|miniaturadeimagen|Lleón de Xudá. El lleón, símbolu de Xudá. Relieve con inscripción hebrea: « יְהוּדָה ».Detalle de les puertes d'accesu al Hospital Bikur Jolim, Xerusalén. Trabayu en relieve realizáu por Ze'ev Raban en 1925. thumb|275px|Mapa de los dos reinos hebreos escontra 830 e.C.Árees d'incidencia hebrea al entamu de la monarquía estremada: Esti mapa foi desenvueltu pola American Bible Society en 1888, considerando l'estáu de dambos reinos en 928 e.C., añu en que morrió'l rei Salomón. La Franxa de Gaza apaez nel mapa como parte del Reinu de Xudá y ello debe a que los autores del mesmu consideraben que los filisteos yeren un pueblu que tenía ciudaes-estáu, en cuenta de una unidá territorial. El mapa en cuestión tien por fin solo ilustrar de manera xeneral y aproximativo les árees d'incidencia de cada unu de los reinos hebreos. thumb|275px|En Mesopotamia: Purim. Esther y Mordecai escriben les cartes a los xudíos, sieglu V e.C.Jorge Glusberg, Obres maestres del Muséu Nacional de Belles Artes, Buenos Aires: MNBA, 1996, p. 38. El Llibru de Ester ye la fonte d'inspiración lliteraria d'esta pintura: "Escribió Mardoqueo [...] y unvió cartes a tolos xudíos que taben en toles provincies del rei Asuero, cercanos y distantes, ordenar que celebraren el día decimocuartu del mes de Adar, y el decimoquintu del mesmu mes, de cada añu, como díes en que los xudíos tuvieron en paz colos sos enemigos, y como'l mes en que la murnia se trocó n'allegría, y el llutu en festividá; que los convirtieren en díes de llacuada y de gozu, en día d'unviar regalos cada unu al so vecín, y apurríes a los probes" (Ester 9:20-22). La obra de Aert de Gelder ye alternativamente conocida como "Ester y Mardoqueo escribiendo la primer carta del Purim" (MNBA Obra 8643). Oleu por Aert de Gelder, 1675.Cuadru calteníu y exhibíu nel Muséu Nacional de Belles Artes, Buenos Aires. Donación de Mario Hirsch, 1983 (Glusberg, Obres maestres del Muséu Nacional de Belles Artes, p. 38). La información provista pol MNBA indica que Aert de Gelder trató en diverses ocasiones la historia de Ester, siendo ella popular n'Holanda mientres el sieglu XVII, yá que el pueblu holandés parangonaba nesi entós la so propia llucha contra'l xugu español con aquella que los xudíos de l'Antigüedá llibraben contra los sos enemigos. El Llibru de Ester narra cómo una nueva xudía intercedió ante'l rei persa Asuero (Xerxes) con cuenta d'evitar la masacre del so pueblu, decreatada por Amen, quien yera enemigu de los xudíos. La masacre taba prevista pa un día "tiráu a suertes". Mas la intervención de Ester contribuyó al trunfu de los xudíos y a partir d'ello estableció la fiesta de Purim, nome que deriva del persa p[o]r [Llibru de Ester: "foi hechada Pur, esto ye, la suerte"; Ester 3:7] y que significa "echar suertes". La tema yera consideráu ejemplificador y de la mesma celebratorio del trunfu holandés al respective del so enemigu d'entós, España (Á.M. Navarro y A. Lo Russo; Testu obra MNBA 8643, consultáu y afechu 5 d'agostu de 2014). Ensin dar referencia nenguna, el sitiu del MNBA determina que "Purim" ye un "nome que se deriva del sánscritu par o del persa por" (Obra MNBA 8643, consultáu 5 d'agostu de 2014); pero ello nun ye del tou exactu: Purim ye antetodo un términu del idioma hebréu, que'l so singular ye Pur (פור), y qu'en dicha llingua, tantu la histórica como la moderna, ye identificáu con hai-goral, vocablu que ye entendíu nesti casu como "la suerte" (פורים); el términu ye emplegáu n'hebréu dende'l sieglu V e.C.; siendo bien posible que'l términu hebréu provenga de la mesma del persa Pur (Axencia Xudía: Purim ); Ernest Klein suxer que'l términu Purim provién del acadiu puru y esti de la mesma del sumeriu bur (A Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language, Ámsterdam: Elsevier Scientific Publishing Co., 1971; Douglas Harper, "Purim", Online Etymology Dictionary, 2001-2014). Tanto'l Webster's Revised Unabridged Dictionary como'l Chambers's Twentieth Century Dictionary indiquen que la etimoloxía de Purim ye hebrea (Fine Dictionary: Purim). Con tou, nenguna de les fontes consultaes suxer un posible orixe sánscritu pal términu en cuestión (consulta realizada 5 d'agostu de 2014). Siendo identificaos a partir de la cronoloxía de los reis de Persia, y al traviés de Xerxes I en particular, Ester y Mardoqueo pertenecen al sieglu V e.C.; "Ahasuerus", Jewish Encyclopedia, Nueva York, 1906; Robert J. Littman, "The Religious Policy of Xerxes and the Book of Esther", The Jewish Quarterly Review, 65/3, xineru de 1975, páxs. 145-148; Simón Dubnow, Historia Xudía, Buenos Aires: Sigal, 1977, capítulu XIV; "Ahasuerus", Chabad, consultáu 11 d'agostu de 2014. Coleición Hirsch, Arxentina.
El términu xudíu (n'hebréu יהודי—Yehudi) ven de Xudá (יְהוּדָה—Yehúda, cuartu fíu del patriarca bíblicu Jacob). Nun sentíu territorial, Xudá (יְהוּדָה, esto ye, Xudea) designaba al Reinu de Xudá, entidá política qu'esistió nel llevante mediterraneu, unos mil años antes de la Era común y hasta'l 70 de la mesma.Na llingua hebrea, יְהוּדָה—Yeudá ye'l términu entá emplegáu pa referise a Xudea; asina, los territorios de Xudea y Samaria son conocíos n'hebréu como Yehudá ve-Shomrón (יהודה ושומרון). Los habitantes del Reinu de Xudá yeren conocíos como xudíos, términu que depués foi ampliándose hasta tomar a toos aquellos qu'emigraren dende ellí escontra otres rexones ya inclusive foi aplicáu depués a los sos descendientes.
Como axetivu xentiliciu hebréu que deriva del nome propiu Xudá, el términu xudíu aparentemente nun foi aplicáu pa designar a los miembros de la tribu, pero sí lu emplega Jeremías nel testu bíblicu, dándo-y un sentíu nacional, en referencia a aquellos habitantes del sureñu Reinu de Xudá que permanecen fieles a Yahvéh,Jewish Encyclopedia: "Jew"; consultada 5 d'agostu de 2014.
Que'l so testu orixinal na Biblia hebrea ye:
Los habitantes del Reinu de Xudá van ser dende entós conocíos como xudíos, términu que depués s'amplió hasta tomar a tolos "fíos d'Israel" (בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל),2 Reyes 16:3, «... naciones que Jehová echó de lantre de los fíos d'Israel» (Reina-Valera 1995), con base na Biblia hebrea: " הַגּוֹיִם אֲשֶׁר הוֹרִישׁ יְהֹוָה אֹתָם מִפְּנֵי בְּנֵי יִשְׂרָאֵל" (Melachim II: 16), consultaos 5 d'agostu de 2014. incluyendo aquellos qu'emigraren escontra otres rexones y aplicándose depués tamién a los sos descendientes.
El términu xudíu guarda tamién una estrecha rellación con aquellos habitantes y miembros del Reinu de Xudá que fueron forzaos al exiliu y cautiverio en Babilonia, pero fueron lleales a Yahvéh y llograron depués de los perses la permisión de tornar a la so territoriu natal, aplicándose por ello'l términu xudíu tanto al hebréu que retornó a él como a aquél que permaneció en Mesopotamia.Jewish Encyclopedia: Jew. El términu ye emplegáu nel Llibru de Ester y, contrariamente a la creencia popular que sostién que la Diáspora xudía tuvo llugar solo depués de la destrucción del Templu de Herodes nel añu 70 y. c., la presencia de los xudíos en diverses llocalidaes del mundu antiguu remóntase, a lo menos, al momentu en que, habiendo Ciro el Grande promulgáu un edictu que dexaba'l regresu de los xudíos a la so tierra nel añu 537 e.C., parte d'ellos permaneció en Mesopotamia, en cuantes que:
En castellán, el términu xudíu procede del llatín Iudaeus, que de la mesma ye préstamu de l'antigua llingua xudeo-aramea Y'hūdāi, correspondiéndose col hebréu Yehudi (יְהוּדִי)."Del lat. Iudaeus, y esti del hebr. yĕhūdī" (DRAE: xudíu, consultáu 13 de xunetu de 2014). Esiste amás una correspondencia etimolóxica ente dellos idiomes; asina, por casu, Jude n'alemán, juif en francés, jueu en catalán, Jew n'inglés, xudeu en gallegu, chodigo n'aragonés, jøde en danés, y zsidó n'húngaru. Con tou, esisten tamién idiomes nos que los xudíos son denominaos hebreos, tal como asocede en persa y en griegu (Εβραίοι), según n'italianu, rumanu, rusu y demás llingües eslaves.En griegu, l'usu de Ἰουδαῖος nun ye nin frecuente nin habitual, emplegándose preferentemente nella'l términu Εβραίοι.
Un posible significáu del términu xudíu ye 'Allaba al Eternu'.Avdiel Ben Obed, "¿Qué ye ser hebréu?", Mercabá, ensin fechar (aportáu 19 de xunu de 2014). La pallabra xudíu nun apaez na primer seición de la Biblia hebrea (Pentateucu o Los Cinco Llibros de Moisés), pero sí nes sos otres seiciones yá indicaes, según tamién nel Llibru de Ester (que nel xudaísmu constitúi un testu estreme y que ye lleíu en Purim).Ben Obed: "¿Qué ye ser hebréu?" Ello sicasí nun significa que'l términu Iehudi/Xudíu tenga sentíu peyorativu nengunu en casu de ser comparáu col so predecesor, Ivri/Hebréu.
Xudíos y xudaísmu Hasta'l sieglu XVIII, los vocablos xudíos y xudaísmu yeren práuticamente sinónimos. Sicasí, la llegada de la Haskalá (ilustración xudía) supunxo un cambéu radical na mentalidá de munchos xudíos que se vieron a sigo mesmos como miembros d'un mesmu pueblu, pero separaos de la tradicional adhesión a la fe xudaica.
Identidá xudía thumb|120px|Yehuda Pen, Home del shtetl, Bielorrusia, 1890-95.
El pueblu xudíu considerar a sí mesmu descendiente de Xudá, fíu de Jacob, de la mesma fíu d'Isaac, quien yera fíu d'Abraham. Según la tradición monoteísta, el pueblu xudíu tien el so orixe en Abraham, proveniente d'Ur, siendo Abraham el primer patriarca y a quien se reveló'l Dios únicu.
Pertenecer al pueblu hebréu nun dependía de nengún orixe étnicu o racial, sinón de l'adhesión de determinada(s) persona(s) a l'Alianza con Yahveh, que nun yera un privilexu sinón qu'implicaba'l cumplimientu de deberes pa con Dios, que la so carauterística orixinal y distintiva yera'l ser únicu.A diferencia de los numberosos y variopintos dioses de les relixones politeístes de l'Antigüedá.