Yamusukru (en francés: Yamoussoukro) ye la capital de Costa de Marfil, asitiada xunto al llagu de Kossou, un banzáu artificial construyíu sobre'l ríu Bandama. Ye dende 1983 la capital alministrativa del estáu en sustitución d'Abidjan, asitiada a 240 km al sur, que sigue siendo sicasí la ciudá principal y la que concentra l'actividá económica del país. Ta estremada en 169 barrios.
La ciudá tenía 155.803 habitantes según el censu de 1998 y una población envalorada de 200.103 habitantes en 2006, polo que ye la cuarta ciudá más poblada de Costa de Marfil tres Abidjan, Bouaké y Daloa y per delantre de Korhogo; orixinalmente la etnia predominante yera la baoulé, magar anguaño convive na ciudá xente de procedencia bien diversa, yá que s'atopa nuna encruciada de caminos.
Destaca nella la Basílica de La nuesa Señora de la Paz de Yamusukro.
El so gobernador ye N´Dri Koffi Apollinaire.
Toponimia D'antiguo nel llugar nel que se llevanta la ciudá esistía una pequeña aldega agrícola denomada N'Gokro. La reina baoulé d'esti asentamientu llamábase Yamoussou y cuando se refundó la ciudá decidió honrase la memoria d'esta reina denominando a la ciudá Yamoussoukro, de forma que s'añader al nome de la reina'l sufixu «kro», qu'en idioma baoulé quier dicir «ciudá».
Xeografía
Llocalización Yamusukro atopar nel centru del país, na rexón de Lacs, a 248 quilómetros d'Abidjan. Ta asitiada nuna llanura, arrodiada d'una sabana arbórea y trevesada por cursos d'agua, ente los que s'atopen el Marahoué y el N'Zi, dos afluentes del Bandama.
El distritu de Yamusukro ta asitiáu ente los 6° 15' y 7° 35' de latitud norte, y los 4° 40' y 5° 40' de longitud oeste.
Norte: Tiébissou, Bouaké Oeste: Daloa, Bouaflé 75px Este: Dimbokro Sur: Toumodi
Clima Yamusukro ta suxetu a un clima ecuatorial con c estaciones. Llarga estación seca dende mediaos de payares hasta mediaos de marzu, que se caracteriza pola presencia del harmattan un vientu seco y potente proveniente d'El Sáḥara, lo qu'amenorga considerablemente'l mugor. Llarga temporada d'agües de mediaos de marzu hasta mediaos de xunetu. Curtia estación seca dende mediaos de xunetu hasta mediaos de setiembre. Curtia estación de lluvies dende mediaos de setiembre hasta mediaos d'ochobre. En temporada d'agües puede llover de forma continua mientres dellos díes consecutivos, cuando l'agua ye intensa mientres una hora, un periodu que ye siguíu por calor bien fuerte. La precipitación media bazcuya ente 900 a 1100 mm per añu, con una distribución bien variable. La temperatura permediu na rexón ye d'aproximadamente 26 °C. El mugor relativo varia ente'l 75 y cai un 85% a 40% nel periodu de harmattan y ente'l 80 y el 85% na temporada d'agües.
El clima de la rexón de Yamusukro ye del tipu AW na clasificación de Köppen.
Historia thumb|right|Piedra pulida de la dómina prehistórica atopada en Costa de Marfil.
Prehistoria Les numberoses ferramientes de piedra atopaes que daten de fai dellos centenares de miles d'años, del Paleolíticu, sobre manera nel norte y centru del país, atestigüen que Costa de Marfil foi ocupada dende tiempos remotos pol home. Yá en tiempos más recién, nel Neolíticu, la zona empezó a desertificarse; la desecación progresiva de les tierres cultivables y los pacionales obligó a los nativos a emigrar escontra'l sur con cuenta d'atopar meyores condiciones climátiques, especialmente un nivel de mugor más alto que-yos dexara siguir cultivando y abasteciendo los fataos. Esta migración escontra'l sur tresformó la xeografía humana de los países subsaḥarianos, onde pueblos bien antiguos de la zona tuvieron que replegase pa dexar el llugar a los nuevos llegaos. Ente estos pueblos atopaben los pigmeos; na actualidá ocupando les zones d'África central y que la so implantación nos tiempos prehistóricos yera señalada yá polos exipciu y l'historiador griegu Herodoto hasta la parte cimera del valle del Nilu.
Periodu precolonial Hasta'l sieglu XV, nun hai fontes escrites sobre la población de Costa de Marfil, al contrariu que lo qu'asocede colos reinos asitiaos más al norte. Los especialistes envaloren sicasí que la población de la rexón de Yamusukro per parte de los baoulé, como la de la rexón de Bouaké asitiada más al norte, foi el resultáu de la epopeya que nel sieglu XVIII siguió la reina Pokou y la so hermana Akwa Boni mientres la so migración al traviés de la sabana, partiendo de Ghana.Tadjo, Véronique. Reine Pokou, alcuerdo pour un sacrifice 2005 Esta epopeya foi cuntada esencialmente de xeneración en xeneración polos griots hasta llegar a anguaño.
Periodu colonial Yamusukro debe'l so nome a la reina Yamousso, soberana en tiempos de la colonización francesa. Naquella dómina yera una pequeña aldega (en 1901 namái tenía 475 habitantes) llamada N'Gokro y dedicada a l'agricultura. En 1939 la máxima autoridá del pueblu pasó a ser Félix Houphouët-Boigny, líder de la independencia de Costa de Marfil, que creó equí'l Sindicatu Agrícola Africanu. Una vegada nomáu presidente del nuevu estáu, Houphouët-Boigny destinó a Yamoussoukro importantes inversiones económiques.
En marzu de 1983, Yamusukro convertir na capital política y alministrativa de Costa de Marfil dempués de que lo fueren enantes nel últimu sieglu Grand-Bassam (1893), Bingerville (1900) y Abidjan (1933).
El 6 de payares de 2004, l'aeropuertu de Yamusukro foi atacáu pola infantería francesa dempués de qu'un avión militar proveniente d'ellí hubiera bombardiáu a los soldaos de la fuercia de paz de la ONX, amás de diversos oxetivos controlaos polos rebeldes, coel resultáu de la muerte de nueve militares franceses y un civil d'Estaos Xuníos. L'ataque francés destruyó dos Sukhoi Su-25 de Costa de Marfil y diversos helicópteros Mil Mi-24, que constituyíen la mayor parte de les fuercies aérees estatales. Ello provocó un motín contra les tropes franceses dempués de la incursión contra l'aeropuertu.
Demografía En Costa del Marfil, la tasa de fecundidá ye de 4,5 fíos per muyer. El 40,8% de la población ye menor de 14 años, el 56,4% ta ente 14 y 64 años y el 2,8% tien más de 64 años. La esperanza de vida promedio ye de 47,7 años. La población ta compuesta principalmente de Yamoussoukro Baoules colos sos munchos subgrupos, que, con 3 millones de persones, lo que representa aproximadamente'l 23% de la población. Este ye un asentamientu recién una y bones los espertos creen qu'antes de 1730 Baoulés como tal esiste.Le mariage Baoulé Según el censu de 1998, Costa del Marfil, una de cada cuatro residentes ye estranxeru. Este ye'l casu a nivel llocal na rexón de Yamoussoukro, la población estranxera, principalmente procedente de Burkina Fasu y Malísobre manera pa trabayar nos plantíos y nel sector del comerciu.Annales de géographie Ta previstu entamar un nuevu censu de la población en 2008.
Evolución demográfica |-style="background: ddffdd" Censu 1975 Censu 1988 Censu 1998 Estim. 2008 37 253110 013 155 803 226 994 <small>Nome retenu à partir de 1975 : Population sans doubles comptes
Yamusukro tien una población urbana averada de 275.000 habitantes, la tasa d'urbanización del distritu ye del orde del 55% frente al 45% de la población que vive nes zones rurales. La tasa de crecedera añal reparada nel periodu 1988 a 1998 foi del 2.6%.
Como n'otres partes d'África la población aborixe yera animista, na actualidá estes tradiciones coesisten con otres relixones monoteístes importaes polos colonizadores del oeste d'África, como'l catolicismu y l'Islam.
Idiomes La llingua tradicional de la ciudá ye'l baoulé. Dende la independencia, la llingua oficial en Yamusukro y en toa Costa de Marfil ye'l francés. La llingua vehicular, falada y entendida pola mayor parte de la población ye'l diula. A la ciudá lleguen, cada vez más, costamarfiliegos procedentes de toles rexones del país, y que por tanto, traen les sos llingües con ellos a la ciudá, na que se falen alredor de sesenta llingües distintes, como'l attié, l'agnis, les senufo o'l bété.
Urbanismu thumb|La estación d'autobuses de Yamusukro, cola Basílica de La nuesa Señora de la Paz al fondu. La ciudá entámase alredor de la exa principal que trescurre escontra'l norte del país y onde se construyó la estación d'autobuses, que constitúi, como en toa África, un importante y animáu puntu de xunta de los habitantes de la ciudá.Jean-Fabien Steck, «Requiem pour une gare routière: Le succès et les fragilités d'un territoire informel à Yamoussoukro», Autrepart, n.° 32, febreru de 2005, páxs. 95-114 La ciudá cunta con cases construyíes con sillares y con teyaos recubiertos de chapa ondulada, y con barrios entamaos según el sistema del patiu coleutivu, alredor del cual constrúyense delles viviendes en adobe, que respeta la organización habitual y multisecular de les ciudaes africanes y que s'atopen arrodiaes d'una vexetación exuberante. Cuenta tamién con inmenses aveníes, anches como autovíes y siempres allumaes, pero de normal vacíes, xuniendo construcciones modernes, construyíes dempués de 1980, y que desagüen sópito na sabana. La ciudá estremar n'ocho barrios: Assabou, Habitat, Dioulako, Kokrenou, Morofe, N'zuessy, 220 Logements y Énergie.
Infraestructures
La ciudá Dende la estación d'autobuses, distintes compañíes d'autobuses y de taxis brousses conecten la ciudá coles llocalidaes vecines. Yamusukro dispón d'un aeropuertu (códigu AITA: ASK). L'aeropuertu internacional de Yamusukro, con una media de seiscientos pasaxeros y 36 vuelos en 1995, yera, xunto al de Dakar, unu de los dos aeropuertos del continente africanu que podíen acoyer el Concorde. Nos años 1980, l'antiguu presidente Félix Houphouët-Boigny tenía'l costume de tornar al país usando esti avión.
Departamentu Nel departamentu hai 261 km de carreteres asfaltaes, ente qu'hai 1800 km de pistes de laterita. Nesta rexón del mundu, el costu d'un quilómetru de carretera asfaltada envalórase, de media, en 100 millones de francos CFA, lo que representa unos 1,6 millones d'euros. De les 169 llocalidaes rurales del departamentu, 88 cunten con suministru llétricu. Delles llocalidaes que nun disponen d'electricidá cunten con grupos electróxenos.
La presa de Kossou, nel Bandama blancu, cuenta con una capacidá d'agua tan grande como'l del llagu Leman. La so construcción, a partir de 1969, provocó'l desplazamientu de 100 000 persones, principalmente escontra'l sur del país, na rexón de San Pedro, que s'atopa a 40 km de la presa. Ye la fonte principal d'electricidá del país. Gracies a esta presa, Costa de Marfil produz la totalidá de la enerxía llétrica que consume y puede esportar los escedentes a los países vecinos, como Ghana, Togu, Benín, Malí y Burkina Fasu, gracies a la interconexón de les redes llétriques.N'África, namái un país, Sudáfrica, produz él solo'l 50% de la electricidá consumida en tol continente.
Sanidá El departamentu de Yamusukro cuenta con un centru hospitalariu rexonal, 37 centros de salú, un centru de salú escolar y unu universitariu, una clínica odontolóxica, una clínica y siete farmacies. Como na mayoría de les ciudaes del continente, l'hospital nun apurre les medicines. Ye necesariu, antes d'allegar, mercar viendas, jeringuillas, termómetru, etc. na farmacia. Les autoridaes de Costa de Marfil entamen construyir un centru oncolóxicu.
La llepra entá causa estragos en delles llocalidaes de la rexón, según nos departamentos de Danané, Man, Biankouma, Touba, Tengréla, Boundiali, Korhogo, Katiola, Dabakala y Béoumi. Diagnosticáronse 856 nuevos casos en Costa de Marfil en 2007 y 1367 enfermos taben en tratamientu según les autoridaes del país. Ente 1995 y 1999, 269 nuevos casos de llepra fueren diagnosticaos nel distritu sanitariu de Yamusukro. La poliquimioterapia qu'acomuña tres medicamentos ye l'únicu tratamientu que cura verdaderamente la llepra. Eficaz y gratuitu, ta disponible en tolos centros de salú del país.
Relixón
Yamusukro ye la sede d'una diócesis católica creada'l 6 de marzu de 1992.
Economía
Sector primariu
Agricultura thumb|right|<center>Granos de cacáu.