San Xuan (nome oficial en castellanu: Municipio Autónomo de San Juan Bautista) ye la ciudá capital del Estáu Llibre Acomuñáu de Puertu Ricu y unu de los 78 conceyos de Puertu Ricu, un territoriu ensin incorporar de los Estaos Xuníos. Nel Censu de 2010 tenía una población de 442 447 habitantes y una densidá poblacional de 1983,45 persones per km².
Ye la segunda ciudá llatinoamericana con mayor ingresu per cápita (US$ 25,451 en 2012), solo detrás de Brasilia. Ye la decimoséptima ciudá pol tamañu del so productu internu brutu en Llatinoamérica (d'unos US$ 34 460 millones), siendo una de les más curioses pa invertir na América hispanofalante.Ye la ciudá más cosmopolita de tol Caribe, y la Ciudá más antigua de los Estaos Xuníos col cascu historico más grande.
Según The Economist, ta ente los venti meyores ciudaes pa faer negocios n'América Llatina.
Ye catalogada como una ciudá global, según l'estudiu GaWC,The World According to GaWC 2010 . Consultáu'l 15 d'abril de 2012. que la clasifica como una ciudá Beta −.
Historia En 1493, nel so segundu viaxe a América, Cristóbal Colón atopó la islla que na actualidá conocer col nome de Puertu Ricu y llamar San Xuan Bautista.
thumb|left|Ruines de la residencia de Juan Ponce de León en Caparra. Rápido, San Xuan convertir nel puestu militar español más importante d'América. En 1508, Juan Ponce de León foi nomáu pol gobiernu español primer gobernador de la islla. Foi él quien fundó l'establecimientu orixinal, Caparra, al oeste de l'actual área metropolitana. La ciudá foi construyida nuna isleta escontra 1521. España, pa defender la islla de los intentos de conquista per parte d'ingleses y holandeses, construyó los fuertes militares de San Felipe del Morro y San Cristóbal. Dambes construcciones son güei llugares d'atraición turística. En 1595, el británicu Francis Drake foi ganáu na badea de San Xuan polos cañones del Morru, nel intre de la que sería la so última espedición contra América, finando pocu dempués en siendo ganáu de nuevu polos españoles en Panamá.
Col pasu de los sieglos, la fuercia militar de Puertu Ricu convertir nuna fuercia económico que dio como resultáu la única islla del Caribe onde la industria y el comerciu devasaron a la producción agrícola.
En 1898, Puertu Ricu pasó a ser botín de guerra de los Estaos Xuníos mientres la Guerra hispano-americana. De magar, Puertu Ricu tuvo sol control de los Estaos Xuníos. En 1917, la Ley Jones confirió a los portorricanos una ciudadanía americana incompleta y la islla pasó a ser territoriu oficial de los Estaos Xuníos, con gobernadores d'Estaos Xuníos nomaos pol Presidente. miniaturadeimagen|left|500px|Puertu de San Xuan en 1923. En 1947, celebráronse les primeres eleiciones nacionales y los portorricanos escoyeron al so primer gobernador y, en 1952, Puertu Ricu llogró'l so estatus d'Estáu Llibre Acomuñáu.
El Viejo San Xuan foi construyíu como un allugamientu militar de les fuercies militares españoles. L'área cubre siete bloques cuadraos de cais estreches pavimentadas n'adoquinos y alliniaes con antigües cases coloniales colos sos balcones y patios. Les fortaleces y les muralles del Viejo San Xuan tán ente les meyor calteníes nel hemisferiu. L'área ta apinada de cases, ilesies y places antigües que representen l'arquiteutura más apreciada del Caribe.
La Garita, una caxa de centinela nel Castiellu San Felipe del Morro, vieno simbolizar a Puertu Ricu y El Viejo San Xuan. El nome de la ciudá de San Xuan sufrió a lo llargo del tiempu un cambéu interesáu. Cuando tuvo llugar la llegada de los españoles al país, el 19 de payares de 1493, l'almirante Cristóbal Colón bautizar San Xuan Bautista. Años dempués, el conquistador Juan Ponce de León, mientres la esploración de la mariña norte, afayó una amplia badea a la cual calificó de Puertu Ricu». Pasáu'l tiempu intercambiáronse los nomes: la islla pasó a llamase Puertu Ricu, y la badea, el puertu y la ciudá, San Xuan.
left|250px|thumb|Área Metropolitana de San Xuan dende l'espaciu, xunetu de 1997. El Conceyu de San Xuan asítiase na rexón nordeste de los llanos costaneros, al norte d'Aguas Buenas y Caguas; al este de Guaynabo y Bayamón; y al oeste de Carolina y Trujillo Alto.
El Viejo San Xuan ocupa la vera occidental d'una isleta predresa na boca de la Badea de San Xuan. Mientres el sieglu XIX, los centros de población principal surdieron más allá de les muralles de la vieya ciudá y na islla principal, y xuniéronse colos yá esistentes grupos al sur y al este del Viejo San Xuan. Como resultáu, la ciudá agora ta compuesta por una variedá de vecinderos o barrios.
Al este del Viejo San Xuan allúgase la zona residencial y turística del El Condao, en tierres que solíen ser tenida por Pablo Ubarri Capetillo, un constructor de ferroviarios español y conde de San José de Santurce sol periodu colonial español. Les sableres como Ocean Park son populares colos nadadores, surfeadores y kitesurfers y tán presente a lo llargo de la mariña atlántica del distritu.
Cerca d'El Condao ta la zona de Santurce Centru y Miramar. Miramar ye principalmente un área residencial alcontrada al sur de la Llaguna del Condado. Anexu a Miramar alcuéntrase'l vieyu barriu de Miraflores, d'antiguo un platanal desaguado y un vertideru onde se construyó'l primer aeropuertu de Puertu Ricu, l'Aeropuertu Fernando Luis Ribas Dominicci (Aeropuertu d'Islla Grande). Miramar recibe al Centru de Convenciones de Puertu Ricu según dalgunos de los muelles de los barcos del Puertu de San Xuan.
Santurce, orixinalmente llamáu «San Mateo de Cámbaros», foi'l destín pa los esclavos africanos lliberaos mientres los primeros díes de la ciudá. Dempués de que Pablo Ubarri pidiera permisu pa xunir Santurce con San Xuan vía tranvía en 1878, el conceyu foi partíu en trés partes y el so pueblu principal foi xuníu cola ciudá y renomáu Santurce (Santurtzi en llingua vasca). En Santurce alcuéntrase'l Muséu d'Arte de Puertu Ricu, el Muséu d'Arte Contemporáneo de Puertu Ricu'l Centru de Belles Artes Luis A. Ferre y la mayoría de los teatros de la ciudá.
Al sur de Santurce alcuéntrase Hato Rey, que foi suelu pa criar el ganáu del Gobiernu Real (d'ende'l so nome, «el hato del rei») alredor del sieglu XVI. Hato Rey anguaño ye'l centru financieru de la islla y del Caribe. A una seición d'esti distritu refiérse-y como la Milla d'Oru (en realidá 0,47 milles en llargor), por cuenta de la gran cantidá de bancos y compañíes nacionales ya internacionales alcontraes ellí.
Na parte sur de la ciudá atopa l'área mayormente residencial de Río Piedras. Río Piedras solía ser un conceyu estreme, fundada a mediaos de la década de 1850, onde había plantíos de caña d'azucre y propiedaes de dalgunos de los habitantes más ricos de San Xuan (según al so personal de clase obrera). Los gobernadores coloniales españoles teníen tamién ende les sos cases de branu, na tierra onde eventualmente dio pasu a la cortil principal de la Universidá de Puertu Ricu. En 1951, los conceyos de San Xuan y Río Piedras fueron xuníos pa delimitar el perímetru actual de San Xuan. Güei día, Río Piedras ye'l llar de la tradicional renomada Plaza del Mercáu y el Xardín Botánicu de San Xuan y entiende l'área más grande del conceyu de San Xuan.
Paisaxe urbano thumb|250px|Barrios de San Xuan Barrios Anguaño, el Conceyu de San Xuan ta compuestu por dieciocho barrios (distritos), siendo'l barriu San Xuan Antiguu, conformáu pola isleta de San Xuan, el primeru en constituyise dientro d'esta municipalidá nel añu 1521. Aquel día el conceyu cuntaba con una superficie territorial d'aproximadamente 2,6 km². Darréu, en 1863, amestóse'l primera suburbiu capitalín conocíu como Santurce faciendo que'l territoriu de la ciudá capital aumentara en más d'un 600% a 16,2 km². Esti barriu formaba parte del entós esleíu conceyu de San Mateo de Cámbaros. Los otros barrios de San Mateo, entiéndase los de Cámbaros y Hato Rey, fueron partíos ente los conceyos de Carolina y Río Piedras respeutivamente. Hato Rey ye'l distritu financieru de la ciudá de San Xuan.
La postrera gran espansión del conceyu de San Xuan asocede nel añu 1951 por aciu el Proyeutu Llexislativu 177, onde como productu del referendu impulsáu pol entós gobernador, Luis Muñoz Marín, amiéstase la Municipalidá de Río Piedras al Conceyu de San Xuan. D'esta forma, el territoriu de la capital aumentó cerca de 107,6 km² al so tamañu actual de 123,9 km², lo qu'equival a una crecedera de 765%.
La siguiente tabla amuesa información de los dieciocho barrios de San Xuan:
Barriu Poblaciónañu 2000 Superficie totalkm² Superficie tierrakm² Densidá poblacionalhab/km² (añu 2000)1 - Caimito20.83214,0614,061.481,652 - Cupey36.65919,5519,401.889,643 - El Cinco7.1493,573,552.013,804 - Gobernador Piñero47.77912,2011,504.154,705 - Hato Rey Central20.8672,692,677.815,356 - Hato Rey Norte16.46111,199,141.800,987 - Hato Rey Sur10.8682,122,125.126,428 - Monacillo12.4252,982,984.169,469 - Monacillo Urbano29.3098,688,683.376,6110 - Oriente34.7995,654,507.733,1111 - Pueblo9.3911,861,865.048,9212 - Quebrada Arenas2.7536,326,32435,6013 - Sabana Llana Norte32.3616,976,195.227,9514 - Sabana Llana Sur43.83910,8010,804.059,1715 - San Xuan Antiguu7.9636,812,643.016,2916 - Santurce94.06722,5313,576.931,9817 - Tortugo4.3512,232,231.951,1218 - Universidá2.5011,611,611.553,42
Viejo San Xuan thumb|right|250px|Fachades del Viejo San Xuan Artículu principal: Viejo San Xuan
El Viejo San Xuan ye'l nome con que se conoz al distritu históricu de San Xuan. Asítiase na Isleta de San Xuan, que ta coneutada a la islla principal de Puertu Ricu por pontes. La ciudá carauterizar poles sos cais d'empedries y edificios coloríos que se remonten a los sieglos XVI y XVII, cuando la islla yera una colonia española. La pequeña islla, qu'abarca un área de 47 milles cuadraes (120 km²), tamién alluga'l barriu de clase obrera de Puerta de Tierra y la mayoría de los edificios centrales del gobiernu de Puertu Ricu, incluyendo'l Capitoliu del Estáu Llibre Acomuñáu. La principal parte central de la ciudá carauterizar por cais estreches feches d'adoquinos azules y pintorescos edificios coloniales, dalgunes de les cuales daten del sieglu XVI y XVII. Seiciones de l'antigua ciudá tán arrodiaos por enormes muralles y delles estructures defensives y fortaleces notables. Estos inclúin el Fuerte San Felipe del Morro del sieglu XVI y el Fuerte San Cristóbal del sieglu XVII, dambes parte del Sitiu Históricu Nacional de San Xuan, y del sieglu XVI el Palaciu de Santa Catalina, tamién conocíu como La Fortaleza, que sirve de casona del gobernador. Estes fortificaciones, según la muralla defensiva del Viejo San Xuan, fueron nomaes Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1983.
Clima San Xuan esfruta d'una temperatura permediu añal de ; anque temperatures de o más nun son rares mientres el branu, especialmente si los vientos vienen del sur. La temperatura puede baxar hasta los mientres l'iviernu, anque la temperatura permediu d'iviernu ye . Dende 1950, la temperatura más baxo rexistrada foi de en 1995. L'agua distribúyese abondo bien mientres tol añu, pero los meses de xineru, febreru y marzu suelen ser los más secos.
Demografía Según el censu de 2010, 395.326 persones moraben en San Xuan. La densidá de población yera de 1.983,45 hab./km². De los 395.326 habitantes, San Xuan taba compuestu por un 72.7% de blancos, 11.9% d'afroamericanos, 0.5% d'amerindios, 0.5% d'asiáticos, 9% de dalguna otra raza y el 5.3% pertenecía a dos o más races. Del total de la población el 98.19% yeren hispanos o llatinos de cualquier raza.
San Xuan constitúi la ciudá más poblada y con mayor densidá poblacional del Área Metropolitana y de too Puertu Ricu. La población, sicasí, esperimentó un decrecimiento nes últimes décades productu de la migración escontra los conceyos axacentes. La siguiente tabla comparativa amuesa la evolución poblacional del conceyu d'alcuerdu a datos ufiertaos pola Oficina del Censu d'EE.XX.: