Pío IX o Pío Nonu foi'l ducentésimo cincuentenu quintu papa de la Ilesia católica y el postreru soberanu efímeru de los Estaos Pontificios. El so pontificáu de 32 años y mediu, del 16 de xunu de 1846 al 7 de febreru de 1878, foi'l segundu más llargu de la historia de la Ilesia, o'l más llargu si refúgase'l de san Pedro, que la so duración ye malo de determinar. Foi beatificáu por Xuan Pablo II, el 3 de setiembre de 2000.
Biografía
Oríxenes Nació'l 13 de mayu de 1792 en Senigallia col nome de Giovanni Maria Battista Pellegrino Isidoro Mastai Ferretti, siendo'l novenu fíu de Girolamo (miembru de la noble familia del conde Mastai Ferretti) y de la so esposa Caterina Solazzi. Foi bautizáu'l mesmu día de nacer nel Duomo de la ciudá.
Recibió la confirmación el 9 de xunu 1799 del cardenal Bernardino Honorati, obispu de Senigallia, y la primer comunión el 2 de febreru de 1803. Cursó los sos estudios clásicos nel famosu Colexu de nobles de Volterra, dirixíu polos padres escolapios, del 1803 al 1808; los sos estudios fueron atayaos d'improviso por un repentín ataque epilépticu, de resultes d'un traumatismu nel craniu causáu por un grave accidente, al cayer al calce d'una riega n'ochobre de 1797.
Estudios y actividaes previes De moza, pa dar gustu a los deseos del so padre, intentó faer carrera na Guardia noble de la Santa Sede; sicasí, al nun consiguir ser almitíu por causa de la so epilepsia, decidió siguir los sos propios enclinos y secundar los deseos de la so madre, polo qu'empezó a estudiar teoloxía nel seminariu de Roma. Mentanto, la so enfermedá cesó y pudo ser ordenáu sacerdote'l 10 d'abril de 1819.Biografía de Pío IX na Enciclopedia Católica On line
Nun principiu, trabayó como rector del Institutu Tata Giovanni de Roma, hasta que foi unviáu a Chile, onde permaneció ente xunetu de 1823 y xunu de 1825, como parte de la representación apostólica del nunciu monseñor Giovanni Muzi, la primer misión na América del Sur postrevolucionaria. Ellí foi auditor asesor del secretariu d'Estáu, el cardenal Ercole Consalvi.
Tornó a Roma pa dirixir l'hospital de San Michele (1825-1827) y pa ocupar l'oficiu de canónigu de Santa Maria in Via Llata.
Episcopáu y cardenalatu El 21 de mayu de 1827 foi nomáu arzobispu de Spoleto a los 35 años d'edá y consagráu el 3 de xunu siguiente pol cardenal Francesco Saverio Castiglioni, dempués papa Pío VIII. D'esta etapa destaca l'amnistía que llogró pa los que participaron nuna fallida revolución que, en 1831, estendiérase a aquella ciudá. Esti fechu y les sos simpatíes pola causa italiana fixéron-y ganar fama de lliberal. Al añu siguiente d'esi socesu, foi treslladáu al prestixosu obispáu d'Imola calteniendo'l cargu d'arzobispu ad personam. Foi nomáu cardenal in pectore el 23 d'avientu de 1839 y fechu públicu'l 14 d'avientu del añu siguiente col títulu de cardenal presbíteru de los Santos Pedro y Marcelino.
Eleición papal El cónclave que siguió a la muerte de Gregorio XVI en 1846 tuvo llugar nun momentu d'ambiente político inestable n'Italia. Esto motivó que dellos cardenales estranxeros decidieren nun asistir a él. Al so empiezu, solo taben presentes 46 de los 62 cardenales.
Esti cónclave celebrar nel palaciu del Quirinal de Roma, qu'entós yera la residencia pontificia, y foi escenariu d'una división ente conservadores y lliberales. Los conservadores sofitaben a Luigi Lambruschini, cardenal obispu de Sabina y secretariu d'Estáu del papa Gregorio XVI. Los lliberales, sicasí, sofitaben alternativamente a dos candidatos: a Tommaso Pasquale Gizzi, cardenal del títulu de Santa Pudenziana y antiguu nunciu apostólicu nel reinu de Cerdeña, y al cardenal Mastai Ferretti. Na primer votación, Mastai Ferretti llogró quince votos y los demás votos fueron pa Lambruschini y Gizzi. Munchos pensaben que si Lambruschini nun resultaba escoyíu, ser Gizzi con toa probabilidá.
thumb|160px|left|Obeliscu n'honor al papa Pío IX. Jamay, Jalisco, Méxicu. Llegáu'l cónclave a un puntu muertu pola mor del desalcuerdu, los lliberales y moderaos decidieron votar por Mastai Ferretti, una decisión que foi contraria al sentir de bona parte de los gobiernos d'Europa. El segundu día del cónclave, el 16 de xunu de 1846, Mastai Ferretti foi escoyíu papa con una mayoría de 36 votos, ente que Lambruschini solo llogró diez; Gizzi nun recibió nengún votu. Yá que yera de nueche, nun se realizó nengún anunciu formal, quitando la fumata blanca. Munchos católicos asumieron que Gizzi fuera escoyíu como socesor de san Pedro. Ello ye que empezó a haber celebraciones na so ciudá natal, Ceccano, y los sos ayudantes, acordies con una antigua tradición, quemaron les sos vestidures cardenalicies. 250px|thumb|Moneda de 20 baiocchi cola efixe del Santu Padre Pio IX.
A la mañana siguiente, anuncióse la eleición del cardenal Mastai Ferretti ante lo que tuvo de ser un sorprendíu ensame de católicos. Cuando'l nuevu papa apaeció nel balcón, el clima foi d'allegría. Mastai Ferretti escoyó'l nome de Pío IX n'honor de Pío VII. A les poques hores de la so eleición llegó a Roma Carlo Gaetano von Gaisruck, cardenal del títulu de San Marco y arzobispu de Milán, que llevaba'l vetu del emperador Fernandu I d'Austria-Hungría a la eleición de Mastai Ferretti, pero los fechos yá se peracabaren.
Pío IX foi entronizado el 21 de xunu pol cardenal Ludovico Gazzoli, protodiácono de San Eustachio. Darréu nomó a Gizzi secretariu d'Estáu. Los lliberales europeos aplaudieron la so eleición como Sumu Pontífiz.
Pontificáu thumb|250px|Papa Pío IX con Víctor Manuel II. 250px|thumb|Tiara palatina. Pío IX tenía fama de ser un home cultu, al ser escoyíu proclamó una amnistía pa los presos con delitos políticos y instituyó La Consulta, una cámara deliberante de representación popular (pero escoyida non por sufraxu universal, sinón censitario) que favoreció una mayor participación ciudadana nel gobiernu de los Estaos pontificios. Tamién abolió l'antiguu guetu xudíu de Roma. Pa los sos propósitos liberalizadores tuvo que puxar arduamente cola mesma curia romana, hasta'l puntu qu'en dos años tuvo non menos de siete secretarios d'Estáu.
Mientres les revoluciones de 1848, proclamóse la república en Roma y el papa tuvo que fuxir a Gaeta, nel reinu de les Dos Sicilies, amarutáu de monxu. Dende ellí pidió ayuda a les principales potencies católiques: España, Austria, Francia y les Dos Sicilies, qu'allegaron na so ayuda. Cuando los sos territorios fuéron-y restituyíos polos franceses, volvió animáu por propósitu menos lliberales, exemplu d'ello, la restauración del guetu xudíu.
En 1853 reconciliar coles monarquíes protestantes de los Países Baxos ya Inglaterra, que dexaron el reestablecimientu nos sos países de la xerarquía católica.
Los siguientes actos que llevó a cabu, tanto políticos como relixosos, fueron empuestos a la defensa doctrinal y a la preservación de los Estaos Pontificios, amenazaos pola unificación de los territorios italianos que taba llevando a cabu'l reinu d'El Piamonte. Escontra 1860 el rei Víctor Manuel II conquistara casi tolos dominios papales.
En 1864 Pío IX promulgó la encíclica Quanta cura que lleva como apéndiz el celebérrimo Syllabus erroroum, compendiu d'ochenta proposiciones condenatorias de les doctrines del momentu. Específicamente anatematizó el panteísmu, el naturalismu, el racionalismu, el indiferentismo, el latitudinarismo, el socialismu, el comunismu, el lliberalismu, les sociedaes secretes, el biblismo, y l'autonomía de la sociedá civil. Reafitaba la invalidez del matrimoniu celebráu ente católicos ensin dixebrar de la Ilesia, que se celebrara ante una autoridá civil, por un defeutu de forma canónica.
Otres aiciones a destacar d'esti papa son la proclamación del dogma de la Inmaculada Concepción (encíclica Ineffabilis Deus del 8 d'avientu de 1854) y la convocatoria del Conceyu Vaticanu I (1869-1870), onde se definió la infalibilidad papal pa los sos pronunciamientos ex cathedra -circunstancia ésta que se produz en contadísimas ocasiones- y el fortalecimientu del primáu romanu (constitución apostólica Pastor Aeternus de 18 de xunetu de 1870). El Conceyu tamién recoyó les tesis del Syllabus y por aciu la constitución Dei Filius (De fide catholica) reconocía a los romanos pontífices el primáu de xurisdicción sobre tolos obispos, tantu individual, como coleutivamente consideraos.
Los esfuercios de Pío IX pa caltener los Estaos de la Ilesia fueron en devanéu yá que el 20 de setiembre de 1870 l'exércitu piamontés entró en Roma y punxo fin a la soberanía de los papes que durara más de mil años.
Pío IX negóse a reconocer el reinu d'Italia, a establecer rellaciones diplomátiques con él y refugó les garantíes personales que s'ufiertaben y escomulgó al rei Víctor Manuel II de Saboya. Por aciu la bulda Non Expedit prohibió a los católicos, so severes penes canóniques, toa participación activa na política italiana, incluyíu'l sufraxu.
Los últimos años del so pontificáu vivió en condiciones d'aislamientu nos palacios del Vaticanu, viendo como les propiedaes de la Ilesia n'Italia yeren confiscaes, ente que n'Alemaña, Bismark empezaba la so Kulturkampf contra'l catolicismu. El so pontificáu fuera unu de los más llargos de la historia y, de la mesma, unu de los que tuvo qu'encarar problemes más graves.
El 23 de xunetu de 1858, les autoridaes civiles de los Estaos Pontificios retiraron la patria potestá a los padres d'Edgardo Mortara, que yeren xudíos, yá que fuera bautizáu como cristianu. Foi acoyíu nuna institución d'educación católica; con tou, los sos padres intentaron recuperar la patria potestá mientres doce años, enfotu que nunca consiguieron. Cuando, finalmente, a raigañu del cayente del poder de los Estaos Pontificios, foi-y posible realcontrara colos sos padres xudíos, refugó tal posibilidá. Poco tiempu dempués, foi ordenáu sacerdote. El llamáu Casu Mortara trescaló a la opinión pública de la dómina y, más apocayá, foi causa de les crítiques que recibió la beatificación de Pío IX.
Principios del catolicismu social Mientres el pontificáu de Pío IX empecipiar na Ilesia el denomináu catolicismu social, pa defender los derechos de los trabayadores tres la revolución industrial.
Los católicos tomaron llueu concencia de los problemes políticu-relixosos que se derivaben de la Revolución francesa, sicasí bien amodo, como'l restu de la sociedá, fueron conscientes d'una segunda revolución d'otra naturaleza que taba modificando en fondura la sociedá tradicional, la denomada revolución industrial.
Dende 1830 los teóricos y activistes, como Robert Owen (cartistas) n'Inglaterra y Saint-Simon, Fourier y Proudhon en Francia, denunciaren les inxusticies del capitalismu y del lliberalismu, promoviendo la resistencia obrera. En 1847 Marx y Engels ellaborara'l “manifiestu comunista”, la carta magna del socialismu científico.
Mientres el movimientu obreru entamábase d'esta miente, amplios sectores de la sociedá, hasta'l fin del sieglu, refugaben tomar en considerancia la necesidá de lo que güei se llama “reforma de les estructures” sía por incomprensión de los nuevos problemes, sía pola absoluta novedá de los mesmos.
Lo penoso de la situación foi reconocíu por un númberu cada vez mayor de persones, sicasí éstos nun víen otra solución que la caridá privada y les obres de beneficencia, que más bien yeren remedios sintomáticos pa desaniciar delles de les consecuencies de la nueva estructura socioeconómica d'Europa, pero non p'atacar los raigaños del problema.
Sicasí, una minoría bien llueu fixo propies estes esmoliciones sociales, dándose cuenta de que la cuestión obrera constituyía un grave problema de xusticia. Sobre manera n'Alemaña, tomar de conciencia d'esta situación adelantrar al restu de países, de cuenta que, en xusticia, ten de ser asitiáu nesti país l'orixe del movimientu social católicu qu'en 1891 va tener la so primer espresión oficial na encíclica Rerum Novarum de Lleón XIII.