El cine mudu ye'l que nun tien soníu, consistiendo namái que n'imáxenes.
La idea d'amestar les imáxenes con soníu grabao ye cásique tan vieya como la cinematografía en sí, pero hasta fines de los 20, les más de les películes yeren mudes. Esti periodu anterior a la introducción del soníu conozse como la "era muda" o'l "periodu silente".
L'arte de la cinematografía algamó la so plena maurez enantes de l'apaición de les películes con soníu. Dao que'l cine mudu nun podía sirvise d'audiu sincronizáu cola imaxe pa presentar los diálogos, añadíense títulos pa esclariar la situación a l'audiencia o p'amosar conversaciones importantes.
Les proyeiciones de películes mudes, de vezu, nun trescurríen nún silenciu dafechu: solíen tar acompangaes por música en direuto, de vezu improvisada por un pianista o muerganista. Yá nos principios de la industria cinematográfica reconocíase a la música como parte esencial de cualesquier película, p'ambientar l'aición que trescurría na pantalla. Los cines de ciudaes pequeñes normalmente teníen un pianista p'acompangar la proyeición; los de ciudaes grandes podíen tener muerganistes o inclusive orquestes completes, que podíen añader efeutos de soníu. Tamién n'ocasiones había un narrador que, con voz n'off, relataba los intertítulos o describía lo que diba asocediendo.
El cine mudu requería un mayor énfasis nel llinguax corporal y na espresión facial, pa que l'audiencia fuera quien a comprender meyor lo qu'un actor taba representando na pantalla. Vistes retrospeutivamente, delles películes de la era muda puen resultar estrañes, yá que pue dar la impresión que los actores sobreactúen de manera descomanada. Por mor en parte a esto, les comedies mudes tienden a ser más populares anguaño que los drames, porque la sobreactuación resulta más natural nuna comedia. Sicasí, en delles películes mudes les actuaciones son más sutiles, dependiendo del direutor y de l'habilidá de los actores. La sobreactuación yera un vezu que los actores garraben de la escena teatral, y los direutores más avezaos al nuevu mediu desaniciábenla.
Les más de les películes mudes foron filmaes a velocidaes más lentes que les películes con soníu (normalmente de 16 a 20 cuadros per segundu frente a 24), asina qu'a menos que s'apliquen téuniques especiales p'amosales a les sos velocidaes orixinales puen paecer artificialmente rápides, lo que remarca'l so aspeutu pocu natural. Sicasí, delles películes mudes foron filmaes a menor velocidá de manera intencionada p'asina acelerar l'aición; esta forma d'estilización fizose preferentemente coles comedies.
Nos años previos al entamu del soníu filmáronse lliteralmente milenta películes mudes, pero bien d'elles (dellos historiadores estimen qu'ente'l 80 y el 90 per cientu) perdiéronse pa siempres. Les películes de la primer metá del sieglu XX grabáronse en rollos de película de nitratu, que yera inestable, altamente amburable, y requería d'una conservación curiosa pa torgar que se desfaciere col tiempu. Les más d'estes películes nun foron conservaes; colos años, les grabaciones convirtiéronse en povisa. Munches d'elles foron reciclaes, y un númberu importante foron destruyíes n'incendios. Por esti motivu la conservación de películes foi una prioridá ente los historiadores de películes.
Varios cineastes homenaxearon a les comedies de la dómina muda, incluyendo a Jacques Tati col so Les vacaciones de M. Hulot (1953), Jerry Lewis con El botones (1960), Mel Brooks que protagonizó La Cabera Llocura (1976), Maurizio Nichetti con Ratataplan (1979), Tricicle con Palace (1995), y Eric Bruno Borgman con The Deserter (2004).
Aniciu El cine desendolcóse dende'l puntu de vista científicu enantes de que les sos posibilidaes artístiques o comerciales foren conocíes y esploraes. Ún de los primeros avances científicos que llevó direutamente al desendolque del cine foron les observaciones de Peter Mark Roget, secretariu de la Real Sociedá de Londres, qu'en 1824 espublizó un importante trabayu científicu col títulu de "Persistencia de la visión no que cinca a los oxetos en movimientu", nel qu'afitaba que'l güeyu humanu pertien les imáxenes demientres una fraición de segundu depués de teneles delantre. Esti descubrimientu afaló a varios científicos a esquisar p'amosar el fechu.
Los primeros esperimentos thumb|250px|Zoótropu modernu al estilu veneciano
Tanto n'Estaos Xuníos como n'Europa, animábense imáxenes dibuxaes a mano como mena de folgueta, emplegando dispositivos que se fixeron populares nos salones de la clas media. Concretamente, descubrióse que si selce imáxenes d'un movimientu que trescurre nún segundu se faen pasar socesivamente tamién nún segundu, la persistencia de la visión xúneles y fai que se vean como una sola imaxe en movimientu.
El zoótropu qu'aportó hasta anguaño tien una serie de dibuxos imprentaos en sentíu horizontal en bandes de papel colocaes nel interior d'un tambor xiratoriu montáu sobre un exe; na metá del cilindru, una serie de ranures verticales, poles que se mira, permiten que, al xirar l'aparatu, s'endilguen les imáxenes en movimientu. Un inxeniu dalgo más llaboráu yera'l prasinoscopiu, del inventor francés Charles Émile Reynaud, que consistía nun tambor xiratoriu con un aniellu d'espeyos colocáu nel centru y los dibuxos colocaos na paré interior del tambor. Según xiraba'l tambor, los dibuxos paecíen revilvar.
Naquellos mesmos años, William Henry Fox Talbot nel Reinu Xuníu y Louis Daguerre en Francia trabayaben nun nuevu descubrimientu que posibilitaría'l desendolcu del cinematógrafu: la fotografía, yá qu'ensin esti inventu previu nun esistiría'l cine. Haza 1852, les semeyes escomenzaron a sustituyir a los dibuxos nos artiluxos pa ver imáxenes animaes. Según la velocidá de les emulsiones fotográfiques medró, foi posible fotografiar un movimientu real en cuenta de poses fixes d'esi movimientu. En 1877 el fotógrafu británicu y d'Estaos Xuníos Eadweard Muybridge emplegó una batería de 24 cámares pa grabar el ciclu de movimientos del galopiu d'un caballu. thumb|left|150px| Un pasu relevante haza'l desendolque de la primera cámara d'imáxenes en movimientu foi'l que dió'l fisiólogu francés Étienne Jules Marey, col cronofotógrafu portátil que movía una única banda que permitía obtener doce imáxenes nuna placa xiratoria que completaba la so revolución nún segundu. Por embargu, la so tira de película consistía nún papel moyáu n'aceite que se doblaba y se desgarraba con facilidá. Alredor de 1889, los inventores d'Estaos Xuníos Hannibal Goodwin y George Eastman fixeron más tires d'emulsión fotográfica d'alta velocidá (que necesitaben poco tiempu pa impresionase) montaes nún celuloide resistente: el so anovamientu desanició un pilancu esencial na esperimentación coles imáxenes en movimientu.
Thomas Alva Edison y William K. L. Dickson
thumb|right|150px|Quinetoscopiu Fasta 1890, los científicos taben interesaos principalmente nel desendolque de la fotografía más que nel de la cinematografía. Esto camudó cuando l'antiguu inventor, daquella yá industrial, Thomas Alva Edison construyó'l Black Maria, un llaboratoriu a la vera de West Orange (Nueva Yersey), que se convirtió nel llugar u facía los sos esperimentos sobre imáxenes en movimientu y el primer estudiu de cine del mundu. Edison ta consideráu por dalgunos como'l diseñador de la primer máquina de cine, el quinetoscopiu, pero en realidá nin foi él l'inventor nin l'inventu yera propiamente una cámara de cine. El so ayudante, William K. L. Dickson foi quien fixo en realidá cásique tol trabayu, diseñando'l sistema d'engranaxes, tovía emplegáu nes cámares d'anguaño, que permite que la película cuerra dientro la cámara, ya inclusive foi él quien per primer vez llogró en 1889 una rudimentaria imaxe con soníu. El quinetoscopiu, patentáu por Edison en 1891, tenía unos 15 metros de película nún bucle interminable que l'espeutador —individual— tenía que ver al traviés d'una pantaya d'aumentu. L'artefautu, que funcionaba depositando una moneda, nun pue considerase, poro, un espectáculu públicu, y quedó como una curiosidá de salón qu'en 1894 se vía en Nueva York, y enantes de finar esi añu, en Londres, Berlín y París.
Los hermanos Lumière
thumb|left|200px|Proyeutor cinematográficu antiguu Los esperimentos sobre la proyeición d'imáxenes en movimientu visibles pa más d'un espeutador taben desendolcándose al empar n'Estaos Xuníos y n'Europa; en Francia, magar que nun cuntaba cola gran infraestructura industrial d'Edison, los hermanos Louis y Auguste Lumière llegaron al cinematógrafu, inventu que yera al tiempu cámara, copiadora y proyeutor, y que ye'l primer aparatu que se pue denomar auténticamente de cine, polo que la data de la so presentación pública, el 28 d'avientu de 1895, y el nome de los inventores son los que quedaron reconocíos universalmente como los entamadores de la historia del cine. Los hermanos Lumière produxeron amás una riestra de curtiumetraxes con gran ésitu, de xéneru documental, nos que s'amosaben diversos elementos en movimientu: obreros saliendo d'una fábrica, foles rompiendo na oriella de la mar y un xardineru regando'l céspede. Ún de los sos curtiumetraxes más efeutistes p'amosar les posibilidaes del nuevu inventu foi'l que mostraba a un tren corréu avanzando haza l'espeutador, que facía arremellar al públicu asistente. El cine que se producía mentanto nel estudiu d'Edison yera más teatral: númberos circenses, baillarines y actores dramáticos qu'actuaben pa les cámares. Pero pa entós l'equipamientu elemental yá taba estandarizáu siguiendo'l modelu del cinematógrafu de los hermanos Lumière, y les películes empecipiaron a comercializase a escala internacional.
Películes d'una bobina: Georges Méliès y Edwin S. Porter
En 1896 l'ilusionista francés Georges Méliès amosó que'l cine nun servía namái que pa grabar la realidá, sinón que tamién podía recreala o falsiala. Con estes maxinatives premises, fizo películes qu'afondaben nel potencial narrativu del nuevu mediu, dando aniciu al cine d'una sola bobina. Nún estudiu na redolada de París, Méliès rodó'l primer gran filme puestu n'escena del que la proyeición duró cuasi quince minutos: L’Affaire Dreyfus (El casu Dreyfus, 1899) y filmó Cendrillas (Cenicienta, 1900) en 20 escenes. Pero sobre manera a Méliès se-y remembra poles sos inxenioses fantasíes como Viaxe a la lluna (1902) y Allorios del barón de Münchhausen, nes qu'experimentaba les posibilidaes de los trucaxes cola cámara de cine. Méliès descubrió qu'aparando la cámara en metá d'una toma y recolocando entós los elementos de la escena enantes de continuar podía, por exemplu, facer desapaecer oxetos. D'esta miente, celando la película unos cuantos centímetros y entamando la siguiente toma enriba de lo yá filmáu, llograba superposiciones, esposiciones dobles y disoluciones (fundíos y encadenaos, como elementu de transición ente escenes estremaes). Los sos curtiumetraxes foron un ésitu de sécute de públicu y ceo espardiéronse per tol mundu. Anque anguaño paecen poco más que curiosidaes, son precursores significativos de les téuniques y los estilos d'un arte entoncenes empapielláu.
L'estilu documentalista de los hermanos Lumière y les fantasíes teatrales de Méliès fundiéronse nes ficciones realistes del inventor d'Estaos Xuníos Edwin S. Porter, a quien se-y atribúi n'ocasiones la paternidá del cine de ficción. Trabayando nel estudiu d'Edison, Porter produxo la primer película d'Estaos Xuníos interesante, "Asaltu y robu d'un tren", en 1903. Esta película, de 8 minutos, influyó de xeitu decisivu nel desendolque del cine porque incluyía anovamientos como'l montax d'escenes filmaes n'estremaos momentos y llugares pa componer una unidá narrativa. Al facer esto, Porter anició'l montax, ún de los fundamentos de la creación cinematográfica, procesu nel qu'estremaos fragmentos escoyíos de les diverses tomes realizaes —o disponibles— axúntense p'algamar un conxuntu coherente.